Jastrzębiak mały

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jastrzębiak mały
Micronisus gabar[1]
(Daudin, 1800)
Ilustracja
Dorosły osobnik (Tanzania)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina jastrzębie
Plemię Accipitrini
Rodzaj Micronisus
G.R. Gray, 1840
Gatunek jastrzębiak mały
Synonimy
  • Falco gabar Daudin, 1800[2]
  • Melierax gabar (Daudin, 1800)
  • Melierax gabar defensorum Meinertzhagen, 1949[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Jastrzębiak mały[5] (Micronisus gabar) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w rodzinie jastrzębiowatych (Accipitridae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek dosyć powszechny, obejmujący swym zasięgiem subsaharyjską Afrykę, poza dorzeczem Kongo oraz południowo-zachodnią część Półwyspu Arabskiego (terytorium Jemenu)[6][7].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1800 roku francuski ornitolog François Daudin, nadając mu nazwę Falco gabar[2]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Daudin wskazał wnętrze Afryki Południowej[2]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Micronisus utworzonego w 1840 przez brytyjskiego zoologa George’a Graya[8].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa: gr. μικρος mikros – mały; rodzaj Nisus Cuvier, 1800[9]. Epitet gatunkowy: homofon powstały od fr. garde – strażnik i barré – kreskowany[10].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Szare upierzenie

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębiak mały jest gatunkiem polimorficznym, występującym w dwóch bardzo odmiennych formach barwnych – szarej oraz czarnej. Wyglądem przypomina krogulca, lecz niektóre osobniki charakteryzują się całkowicie czarnym upierzeniem. Melanistyczne formy są znacznie rzadsze i stanowią średnio 25% całej populacji. W obu odmianach dorosłe osobniki mają ciemne oczy, długie nogi i czerwoną woskówkę. Żółte zabarwienie nóg oraz woskówki jest oznaką niedojrzałości. Grzbiety młodych ptaków są bardziej brązowe, a ich pierś oraz brzuch są wyraźniej kreskowane.

Gatunek jest klasyfikowany jako częściowo wędrowny. Wśród młodych osobników obserwuje się okresowe migracje. Najczęściej spotyka się samotne osobniki, choć w trakcie godów łączy się w pary.

Samice są znacznie większe niż samce. Masa ciała dojrzałej samicy waha się w granicach 167–240 g, natomiast samca 90-173 g[11]. Długość ciała wynosi 28–36 cm, a rozpiętość skrzydeł 56–66 cm (długość skrzydła samicy 186–215 mm, samca 183–204 mm)[6][12][7][11].

Miombo

Habitat[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje otwarte, zadrzewione tereny, w szczególności suche obszary sawanny oraz miombo. W suchych rejonach południowej Afryki, na przykład na pustyni Namib i na terenach Karru, występowanie ograniczone do drzew porastających zbocza cieków wodnych. Jest obserwowany również w miastach[6].

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Na początku sezonu lęgowego samce wydają ćwierkające głosy godowe. Tokowanie pary odbywa się poprzez zrzucanie się nawzajem z drzewa. Gniazdo o typowej konstrukcji jest zbudowane przez samicę z cienkich gałązek, pajęczyn, a nawet szmat. Jego wnętrze wyściełane jest ziemią. Mocowane w poziomych rozwidleniach ciernistych drzew (np. akacji). Godnym uwagi jest fakt, iż do konstruowania gniazda ptaki używają pajęczych sieci wraz z żywymi pajęczakami. Pająki żywią się innymi stawonogami, będącymi potencjalnym zagrożeniem dla piskląt. Tworząc nowe sieci pajęczaki zapewniają znakomity kamuflaż nowo utworzonemu gniazdu oraz spajają jego konstrukcję.

W jednym lęgu samica składa od 2 do 4 jaj. Wysiaduje je od 33 do 38 dni, a także opiekuje się pisklętami przez pierwsze 19-21 dni po wykluciu. W tym czasie samiec dostarcza samicy i pisklętom niezbędny pokarm. Pisklęta opuszczają gniazdo po około 35-36 dniach od wyklucia. W pełni samodzielne stają się około miesiąc po opuszczaniu gniazda[6][7].

Osobnik żywiący się wężem

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębiak mały jest aktywnym łowcą, chwyta swoje ofiary w locie. Poluje w charakterystyczny sposób, szybkim lotem wypadając spomiędzy koron drzew. Żywi się ptakami, ssakami, wężami, jaszczurkami oraz owadami. Zaobserwowano przypadki ataków jastrzębiaków na populacje ptaków z rodziny wikłaczowatych, w celu wydarcia piskląt z gniazda[6][7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Micronisus gabar, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c F.M. Daudin: Traité élémentaire et complet d’ornithologie, ou, Histoire naturelle des oiseaux. T. 2. Paris: Chez l’Auteur... Duprat, 1800, s. 87. (fr.)
  3. R. Meinertzhagen. A New Race of Melierax gabar (Daudin). „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 69, s. 82, 1949 (ang.). 
  4. Micronisus gabar. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2017-01-20). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2017-06-05].
  6. a b c d e Dudziński Wiesław, Atlas ptaków świata, Oficyna Wydawnicza MULTICO, 1994.
  7. a b c d Dr. Christopher M. Perrins, Ilustrowana encyklopedia ptaków przewodnik po świecie ptaków, Międzynarodową Radą Ochrony Ptaków, MUZA S.A., 1993.
  8. G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylo, 1840, s. 5. (ang.)
  9. Jobling 2017 ↓, s. Micronisus.
  10. Jobling 2017 ↓, s. gabar.
  11. a b A.C. Kemp & G.M. Kirwan: Gabar Goshawk (Micronisus gabar). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2017-06-05]. (ang.)
  12. y, Taxonomy browser (Micronisus gabar), www.ncbi.nlm.nih.gov [dostęp 2017-05-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]