Jawiszowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jawiszowice
Zabytkowy, drewniany kościół pw. św. Marcina
Zabytkowy, drewniany kościół pw. św. Marcina
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat oświęcimski
Gmina Brzeszcze
Liczba ludności (2010) 6794
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 32-626
Tablice rejestracyjne KOS
SIMC 0213144
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Jawiszowice
Jawiszowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jawiszowice
Jawiszowice
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Jawiszowice
Jawiszowice
Ziemia 49°57′32,5″N 19°08′20,6″E/49,959028 19,139056

Jawiszowicewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim, w gminie Brzeszcze. Powierzchnia sołectwa wynosi 1529 ha[1], a liczba ludności 6794, co daje gęstość zaludnienia równą 444,3 os./km².

Geografia[edytuj]

Leży nad rzeką Wisłą i jej dopływem Dankówką. Jawiszowice graniczą od północy z Brzeszczami i Przecieszynem, od wschodu ze Skidziniem i Zasolem, od południa z Zasolem Bielańskim, Wilamowicami i Dankowicami, a od zachodu z Górą. Południowo-zachodnia część wsi nosi nazwę Jaźnik. Znajduje się w niej m.in. fragment starorzecza Wisły, stacja kolejowa Jawiszowice Jaźnik. A także trójstyk trzech powiatów: oświęcimskiego, pszczyńskiego i bielskiego. Zachodnia granica na Wiśle jest historyczną granicą Małopolski (ziemia oświęcimska) ze Śląskiem.

Historia[edytuj]

Łaźnia obozowa w podobozie "Jawischowitz"

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 pod nazwą Janissowicz/Jawissowicz[2][3]. Zatem miejscowa parafia katolicka powstała wcześniej. Wieś leżała wówczas w granicach księstwa oświęcimskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech, a w 1457 zostało zakupione przez króla Polski. W towarzyszącym temu dokumencie sprzedaży księstwa Koronie Polskiej wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego 21 lutego 1457 miejscowość wymieniona została jako Jawyschowicze[4]. W 1564 ostatecznie księstwo oświęcimskie wcielono do Korony Królestwa Polskiego.

W latach 1772-1918 Jawiszowice wchodziły w skład monarchii austro-węgierskiej. Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 213 budynkach w Jawiszowicach na obszarze 1645 hektarów mieszkało 1368 osób (gęstość zaludnienia 83,2 os./km²), z czego 1343 (98,2%) było katolikami, 1 (0,1%) grekokatolikiem, 18 (1,3%) wyznawcami judaizmu a 6 innej religii lub wyznania, 1336 (97,7%) było polsko-, 7 (0,5%) niemiecko- a 7 innojęzycznymi[5]. Sporo jawiszowian zginęło w walkach o ojczyznę w latach 1914-1921 i 1939-1945. Po II wojnie część ziem Jawiszowic zostało przejętych przez Brzeszcze.

W latach 1954-56 w granicach Brzeszcz. 1954-72 siedziba gromady Jawiszowice. W latach 1973-1977 miejscowość była siedzibą gminy Jawiszowice. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

Zabytki[edytuj]

Przemysł[edytuj]

Ruch II, szyby, Andrzej III i Andrzej IV, kopalni KWK Brzeszcze. Zakłady POM, po 1989 sprywatyzowane i zajmujące się podobną działalnością (tzn. naprawa samochodów dostawczych).

Sport i rekreacja[edytuj]

Klub Sportowy LKS Jawiszowice założono w 1956 roku. Piłkarze występują w A klasie. W drużynie grał m.in.: Krzysztof Chrapek (Lech Poznań).

Przypisy

  1. Gmina Brzeszcze: Podstawowe informacje. W: brzeszcze.pl [on-line]. [dostęp 2010-12-07].
  2. Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147-150.
  3. Wojciech Janusz: 725 lat Jawiszowic. Panorama najdawniejszych dziejów miejscowości na pograniczu śląsko-małopolskim. Jawiszowice: 2010.
  4. Krzysztof Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 83-88857-31-2.
  5. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
  6. Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce, Paweł Kutaś, Zakrzów, 2013 ISBN 978-83-60941-50-8, ss.22-23

Linki zewnętrzne[edytuj]