Jazep Januszkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jazep Januszkiewicz
Язэп Янушкевіч
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 marca 1959
Raków, rejon wołożyński, Białoruska SRR, ZSRR
Narodowość białoruska
Tytuł naukowy kandydat nauk
Alma Mater Białoruski Uniwersytet Państwowy
Wydział Wydział Filologii

Jazep Januszkiewicz (biał. Язэп Янушкевіч[1], ros. Иосиф Янушкевич, Iosif Januszkiewicz; ur. 7 marca 1959 w Rakowie w rejonie wołożyńskim) – białoruski pisarz, poeta, tłumacz, archiwista i archeograf tekstolog, kandydat nauk (odpowiednik polskiego stopnia doktora); laureat Nagrody im. Lwa Sapiehy (2007).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jazep Januszkiewicz na uniwersytecie Collegium Civitas w Warszawie, 15 września 2011

Urodził się 7 marca 1959 w miasteczku Raków, w rejonie wołożyńskim obwodu mińskiego Białoruska SRR. Jego ojciec Jazep był cyrulikiem, a matka, Maria-Irena z Grzybowskich – księgową w wiejskim sklepie. Uczył się w Rakowskiej Szkole Średniej. W 1981 roku ukończył Wydział Filologii Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. Odbył aspiranturę w Instytucie im. Janki Kupały Narodowej Akademii Nauk Białorusi, a następnie pracował w nim jako pracownik naukowy. W 1987 roku uzyskał tytuł kandydata nauk (odpowiednik polskiego stopnia doktora). Temat jego rozprawy kandydackiej brzmiał: Twórczość Dunina-Marcinkiewicza w kontekście literatur słowiańskich. Jednocześnie, w latach 1996–2006 roku kierował Działem Archeografii Białoruskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Dokumentoznawstwa i Spraw Archiwum. W 2006 roku został zwolniony z pracy. Zarazem od 1997 roku był zastępcą głównego redaktora wydawnictwa "Biełaruski Knihazbor", a także zastępcą, a później pełniącym obowiązki przewodniczącego Komisji Archeograficznej Komitetu sa. Archiwów i Dokumentów przy Radzie Ministrów Republiki Białorusi. Wchodził w skład i zasiadał we władzach Związku Pisarzy Białorusi. W latach 2005–2006 pełnił funkcję przewodniczącego Białoruskiej Fundacji Literackiej[2][3][4].

Obecnie przygotowuje w Polsce rozprawę habilitacyjną na temat Równi w niewoli. Białorusko-polskie związki literackie w XIX wieku[4].

Działalność naukowo-badawcza i literacka[edytuj | edytuj kod]

W ramach pracy archiwisty, Jazep Januszkiewicz prowadzi badania historii białoruskiej literatury i kultury XIX–XX wieku, a także białorusko-polskie i białorusko-europejskie więzi historyczno-literackie. Prowadził badania w szeregu archiwów w Kijowie, Kórniku, Leningradzie, Lwowie, Moskwie, Paryżu, Warszawie, Wilnie i Wrocławiu[2][3].

Jako archeograf tekstolog opracował wiele naukowych wydań klasyków białoruskiej literatury: Wincentego Dunina-Marcinkiewicza, Franciszka Bahuszewicza, Wałcaua Łastouskiego, Historyja biełaruskaje litaratury Maksima Hareckiego, a także pierwszy akademiczny zbiór utworów Wincentego Dunina-Marcinkiewicza; Dyjaryjusz z XIX stahoddzia: Dzionniki Michała Hałubowicza jak histarycznaja krynica. Opracował trójjęzyczne (w językach: polskim, białoruskim i rosyjskim) wydania poematu Adama Mickiewicza "Pan Tadeusz" (1998) i Jakuba Kołasa "Nowaja ziamla", a także wielojęzycznej książki "KŁASIKA", zawierającej utwory: "Pińska szlacha" Wincentego Dunina Marcinkiewicza w językach: oryginalnym, białoruskim, angielskim, niemieckim, polskim i rosyjskim, a także "Taras na Parnasie" Kanstancina Wieranicyna w językach: białoruskim, angielskim, bułgarskim, hiszpańskim, niemieckim, polskim, rosyjskim i ukraińskim[2][3][4].

Jazep Januszkiewicz jako pierwszy opublikował oryginały "Pińskiej szlachty" Wincentego Dunina-Marcinkiewicza, "Listy spod szubienicy" Konstantego Kalinowskiego, "Testament" Adama Kikora, "Dzienniki" Uładzimira Karatkiewicza i inne[2][3]. Jego białoruskojęzyczne wydanie "Pana Tadeusza" z 1998 roku było pierwszym wydaniem tego utworu w tym języku na Białorusi[4].

Jest on także poetą, prozaikiem i tłumaczem, przede wszystkim z języka polskiego[4].

Opinie[edytuj | edytuj kod]

Białoruski poeta Uładzimir Niaklajeu, który przyjaźni się z Jazepem Januszkiewiczem, wyraził opinię, że Januszkiewicz jest prawdziwym przedstawicielem rakowskiej szlachty, która nigdy nie żyła byle jak i nic byle jak nie robiła[3].

Prace[edytuj | edytuj kod]

Jazep Januszkiewicz jest autorem ponad 400 publikacji, w tym monografii. Są to m.in.:

  • Historyja biełaruskaj litaratury (współautor);
  • Biełaruski dudar – problem słowiańskich tradycji i wpływów w twórczości W. Dunina-Marcinkiewicza;
  • U pradczuwanni znachodak (Mińsk, 1994) – na podstawie wędrówki badawczej po archiwach Warszawy, Wrocławia i Krakowa;
  • Nieadmienny sakratar Adradżennia: Wacłau Łastouski;
  • Nacyjanalnaja prahrama wydannia histarycznych krynic – o odnowieniu Białoruskiej Komisji Archeograficznej;
  • Za archiunym paroham – o białoruskiej literaturze XIX–XX wieku w świetle archiwalnych poszukiwań;
  • Swiatynia nad Isłaczaj: Rakauski kascioł Maci Bożaj Rużancowaj (historyja, dakumienty);
  • Ziamla Kienatafau (Mińsk, 2009);
  • «Portrety Powstania 1863-1865» (Raków, 2013; wspólnie z Kamilą Januszkiewiczówną);

a także opowiadania, artykuły i eseje[2].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda im. Lwa Sapiehy (4 kwietnia 2007 roku) – wręczana osobom zasłużonym dla stosunków polsko-białoruskich[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zapis według oficjalnego wariantu języka białoruskiego. Alternatywne formy zapisu, przy użyciu białoruskiej łacinki: Jazep Januškievič. Urodził się jako Iosif Januszkiewicz, zmienił imię na Jazep w 1993 roku.
  2. a b c d e Jazep Januszkiewicz, kamunikat.org [dostęp 2011-09-16] (biał.).
  3. a b c d e Zalewski: Jubileusz Januszkiewicza. kresy.pl, 11 marca 2009-03-11 11:12. [dostęp 2011-09-16].
  4. a b c d e f Wydawca "Pana Tadeusza" na Białorusi nagrodzony przez polskich naukowców. eduskrypt.pl, 2007-04-06 13:23:48. [dostęp 2011-09-16].

Literatura[edytuj | edytuj kod]