Jean-Bédel Bokassa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jean-Bedel Bokassa
Bokassa I
Bokassa portrait.jpg
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1921
Bobangi
Data i miejsce śmierci 3 listopada 1996
Bangi
Republika Środkowoafrykańska Cesarz Cesarstwa Środkowoafrykańskiego
Okres od 4 grudnia 1976
do 20 września 1979
Poprzednik on sam jako prezydent
Następca David Dacko (jako prezydent)
Republika Środkowoafrykańska 2. prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej
Okres od 1 stycznia 1966
do 4 grudnia 1976
Przynależność polityczna Ruch na rzecz Rozwoju Społecznego Czarnej Afryki
Poprzednik David Dacko
Następca on sam jako cesarz
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Republika Środkowoafrykańska) Wielki Mistrz Orderu Uznania (Republika Środkowoafrykańska) Wielki Mistrz Orderu Zasług dla Rolnictwa (Republika Środkowoafrykańska) Krzyż Wielki Orderu Narodowego (Czad) Wielka Wstęga Orderu Nilu (Egipt) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Médaille Militaire (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja) Krzyż Wojenny Zamorskich Teatrów Operacyjnych (Francja) Croix du combattant volontaire 1939–1945 (Francja) Croix du combattant volontaire de la Résistance (Francja) Medal Pamiątkowy Służby Ochotniczej dla Wolnej Francji Medal Pamiątkowy za Wojnę 1939-1945 (Francja) Medal Pamiątkowy za Kampanię w Indochinach (Francja) Medal Kolonialny (Francja) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Równika (Gabon) Order Jugosłowiańskiej Gwiazdy I klasy Krzyż Wielki Orderu Męstwa (Kamerun) Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Kongo) Krzyż Wielki I klasy Orderu Narodowego Madagaskaru Krzyż Wielki Orderu Ouissama Alaouite'a (Maroko) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Lwa (Senegal) Krzyż Wielki Orderu Dwóch Nilów (Sudan) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Zasługi (Togo) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Wybrzeża Kości Słoniowej Wielka Wstęga Narodowego Orderu Lamparta (Zair)

Jean-Bedel Bokassa (ur. 22 lutego 1921 w Bobangi, zm. 3 listopada 1996 w Bangi) – wojskowy i polityk środkowoafrykański, dyktator w okresie od 1 stycznia 1966 do 20 września 1979, jedyny cesarz Cesarstwa Środkowoafrykańskiego jako Bokassa I.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Bokassa, 1939

Młodość i kariera[edytuj | edytuj kod]

Jego ojca, wodza z plemienia Ngbaka, zamordowano, gdy miał 6 lat, a później samobójstwo popełniła jego matka. Mały Bokassa był wychowywany przez francuskich misjonarzy katolickich, planował zostać księdzem. Jednak w maju 1939 roku wstąpił do francuskiej armii kolonialnej[1] gdzie w 1941 roku awansował na stopień majora[2]. Podczas II wojny światowej walczył po stronie Wolnej Francji, za co w 1945 roku został uhonorowany orderem Legii Honorowej. W trakcie II wojny światowej wziął udział w Brazzaville gdzie walczył z siłami kolaboracyjnego rządu francuskiego a w 1944 roku wziął udział w walkach z Niemcami, biorąc udział w lądowaniu wojsk alianckich w okupowanej Prowansji (Operacja Dragoon)[3]. Po uzyskaniu niepodległości przez Republikę Środkowoafrykańską wstąpił do jej armii. Bokassa, będąc kuzynem prezydenta Davida Dacko i bratankiem jego poprzednika, Barthélemiego Bogandy, szybko awansował do stopnia pułkownika i w 1963 roku został naczelnym dowódcą armii środkowoafrykańskiej. Okres prezydentury Dacko wiązał się ze stagnacją gospodarczą oraz przekraczaniem granic państwa przez ruchy partyzanckie z sąsiednich państw - lumumbistów z Konga (Zairu) oraz przez Sudańską Armię Ludowo-Wyzwoleńczą. W obliczu problemów państwa Daco chciał uzyskać pomoc zagraniczną. Pod wpływem Ruchu na rzecz rozwoju społecznego Czarnej Afryki (MESAN), rząd odstąpił od polityki profrancuskiej i rozpoczął poszukiwanie alternatywnych źródeł pomocy którym od września 1964 roku stały się Chiny[4]. Zaniepokojony prochińską polityką rządu Bokassa (uważał on że polityka ta doprowadzi do przyjęcia przez Środkową Afrykę ideologii komunizmu) rozpoczął kontakty z rządem Francji który chciał namówić do zbrojnej interwencji w kraju. Francja nie zgodziła się na interwencję jednak rząd Francji, w tym prezydent Charles de Gaulle poparli Bokasse w działaniach zmierzających do obalenia rządu[5].

Prezydent[edytuj | edytuj kod]

1 stycznia 1966 roku Bokassa dokonał zamachu stanu pozbawiającego prezydenta Dacko władzy (tzw. przewrót św. Sylwestra). Bokassa objął urzędy prezydenta i przewodniczącego jedynej partii kraju – Ruchu Rozwoju Społecznego Czarnej Afryki, a już 4 stycznia uchylił konstytucję z 1959 roku i rozwiązał parlament. Nieudany pucz wojskowy, jaki miał miejsce 12 kwietnia 1969 roku dał Bokassie pretekst do dalszego umacniania władzy. W marcu 1972 roku Bokassa ogłosił się dożywotnim prezydentem Republiki Środkowoafrykańskiej. Jednocześnie wprowadził on brygady moralności które pełniły rolę służby bezpieczeństwa odpowiedzialnej także za obronę moralności rozumianej przez Bokasse w konserwatywny sposób[6]. 19 maja 1974 roku Bokassa uzyskał stopień feldmarszałka. W grudniu tego samego roku miała miejsce kolejna nieudana próba obalenia Bokassy, a 3 lutego 1976 roku próbowano go zabić. W propagandzie o zamachy oskarżeni zostali chińscy agenci i lokalni działacze komunistyczni[7]. 2 stycznia 1975 roku Bokassa utworzył urząd premiera i powołał nań Elisabeth Domitien, która została w ten sposób pierwszą kobietą-szefem rządu w Afryce. 5 września 1976 roku Bokassa rozwiązał rząd, powołując w jego miejsce Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną, a 17 września Bokassa mianował Davida Dacko swoim osobistym doradcą. 23 października, po spotkaniu z przywódcą Libii, pułkownikiem Mu’ammarem al-Kaddafim, Bokassa przyjął islam i zmienił imię na Salah ad-Din Ahmed Bokassa. Wkrótce jednak, zawiedziony w swych nadziejach na pomoc ze strony Libii, powrócił do wiary katolickiej[8][9]. Pomimo krótkiego epizodu zbliżenia się do Libii, Bokassa prowadził ściśle profrancuską politykę zagraniczną a Francja udzielała rządowi pomocy finansowej i wojskowej w zamian za możliwość wydobywaniu w kraju rud uranu potrzebne do rozwoju swojego programu nuklearnego. Ówczesny prezydent Francji Valéry Giscard d’Estaing był częstym gościem Bokassy a nawet określił się jako przyjaciel i członek rodziny Bokassy a wcześniej, jako minister finansów przyjął od dyktatora drogie diamenty co wywołało we Francji tzw. aferę diamentową[10][11].

Cesarz[edytuj | edytuj kod]

4 grudnia 1976 roku na kongresie MESAN Bokassa proklamował monarchię, wprowadził nową konstytucję i zmienił nazwę kraju na Cesarstwo Środkowoafrykańskie. 7 grudnia rozwiązał Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną, a 14 grudnia mianował nowy rząd. Na jego czele stanął Ange-Félix Patassé, późniejszy prezydent. 4 grudnia 1977 r. Bokassa koronował się na cesarza Bokassę I. Oprawa ceremonii, wzorowanej na ceremonii koronacyjnej Napoleona, kosztowała 20 mln USD, co stanowiło 1/3 budżetu tego jednego z najbiedniejszych krajów Afryki. Tron wykonany został ze złoconego brązu w kształcie orła, a cesarska korona warta 5 mln USD była wysadzana 5 tysiącami diamentów. Cała ceremonia była chroniona nie tylko przez wojsko środkowoafrykańskie ale również wojska francuskie. Chociaż cesarstwo formalnie było monarchią konstytucyjną, Bokassa nie porzucił autokratycznego stylu rządów, kontynuując brutalne represje wobec opozycji. Powszechne były tortury, a sam Bokassa wielokrotnie w nich uczestniczył.

Upadek[edytuj | edytuj kod]

Catherine Bokassa – cesarzowa, która rozwiodła się z Bokassą po jego obaleniu

W sierpniu 1979 roku międzynarodowa komisja złożona z prawników z Senegalu, Wybrzeża Kości Słoniowej, Liberii, Rwandy i Togo orzekła, że w dniach 17-19 kwietnia 1979 roku Bokassa wziął udział w masakrze dokonanej w więzieniu w Bangi na 200 dzieciach, które zostały aresztowane za udział w proteście przeciwko wprowadzeniu nowych, obowiązkowych uniformów szkolnych, wyprodukowanych w firmach odzieżowych należących do krewnych Bokassy[12][13]. Bokassa zaprzeczył, jakoby miał brać udział w masakrze. Komisja poinformowała też, że w tłumieniu demonstracji uczestniczyła armia Zairu – prezydent Zairu Mobutu Sese Seko zaprzeczył tym doniesieniom. Po opublikowaniu raportu komisji Francja i USA wstrzymały pomoc gospodarczą dla Cesarstwa Środkowoafrykańskiego, a wiele rządów państw afrykańskich potępiło reżim Bokassy. W nocy z 20 na 21 września, pod nieobecność w kraju Bokassy, do Bangi przyleciał samolot z francuskimi spadochroniarzami na pokładzie, a towarzyszący im David Dacko dokonał zamachu stanu (operacja Barracuda). 21 września o godz. 12.30 po południu proklamował on upadek Cesarstwa Środkowoafrykańskiego. Francuski dyplomata Jacques Foccart określił zamach stanu wymierzony przeciwko Bokassie mianem ostatniej kolonialnej ekspedycji Francji. Po obaleniu Bokassy francuska armia znalazła w jego pałacu muzeum poświęconym jego dziełom[14], ludzkie zwłoki[14] oraz kolekcje pornografii[14]. Staw ukrywał szczątki ponad trzydziestu osób rzuconych krokodylom na pożarcie (służący przebywający w rezydencji twierdzą, że wiele osób skończyło także w paszczach lwów trzymanych w klatkach ogrodu[14]).

Na wygnaniu[edytuj | edytuj kod]

Obalony Bokassa nie uzyskał pozwolenia na wjazd do Francji i wyjechał do Abidżanu w Wybrzeżu Kości Słoniowej. 26 grudnia 1980 roku został zaocznie skazany na śmierć za udział w masakrze młodzieży w 1979 roku. Przegrana Valery'ego Giscarda d'Estainga w wyborach prezydenckich w 1981 Gabriella roku pozwoliła Bokassie na przyjazd do Francji w 1983 roku. Po przybyciu do Francji Bokassa osiedlił się w miejscowości Haudricourt, położonej w departamencie Seine-Maritime, na północ od Paryża. Jako były francuski kapitan, otrzymał rentę w wysokości 5998 franków (dziś równowartość ok. 1000 euro, czyli ok. 4400 [15]). W czasie swego pobytu we Francji napisał swoją autobiografię, jednak ze względu na zawarte w niej liczne ataki na byłego francuskiego prezydenta, d'Estainga (z którym Bokassa popadł także w osobisty konflikt[16]), w 1985 roku sąd w Paryżu zakazał jej dystrybucji.

Powrót do ojczyzny[edytuj | edytuj kod]

Grób Bokassy

23 października 1986 roku Bokassa, licząc na odzyskanie władzy, powrócił do ojczyzny, jednak został aresztowany pod zarzutem zdrady, morderstwa, kanibalizmu i malwersacji. Po trwającym siedem miesięcy procesie, 12 czerwca 1987 roku zapadł wyrok, na mocy którego Bokassa został wprawdzie uniewinniony od zarzutu kanibalizmu, jednak za pozostałe zarzucane mu czyny został ponownie skazany na śmierć. W wyniku złożonej przez Bokassę apelacji, 29 lutego 1988 roku kara śmierci została zamieniona na karę dożywotniego więzienia, której wysokość prezydent André Kolingba wkrótce obniżył do 20 lat. 1 sierpnia 1993 roku Bokassa opuścił więzienie na mocy amnestii ogłoszonej przez Kolingbę.

Po wypuszczeniu na wolność Bokassa zamieszkał w Bangi. Pod koniec życia ogłosił się 13. apostołem i poinformował o swoich tajnych spotkaniach z papieżem. Zmarł na zawał serca. Bokassa miał 17 żon i co najmniej 54 dzieci[17], a według niektórych źródeł nawet 62.

Przypisy

  1. Titley 1997 ↓, s. 8.
  2. Titley 1997 ↓, s. 7.
  3. Titley 1997 ↓, s. 9.
  4. Titley 1997 ↓, s. 25.
  5. Bokassa, Jean-Bedel (1985), Ma vérité, Paris: Carrére Lafon.
  6. Titley 1997 ↓, s. 28.
  7. Titley 1997 ↓, s. 29.
  8. Brian Titley (2002). Dark Age: The Political Odyssey of Emperor Bokassa. McGill-Queen's Press - MQUP. s. 79. ISBN 0773524185.
  9. Jacqueline Cassandra Woodfork (2006). Culture and Customs of the Central African Republic. Greenwood Publishing Group. s. 18. ISBN 0313332037.
  10. Fuller, Thomas (28 lutego 2002). "But ex-president's past looms large: Giscard's new role at heart of Europe". New York Times.
  11. Kalck, Pierre (2005), Historical Dictionary of the Central African Republic (3rd English ed.), Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, s.15, ISBN 0-8108-4913-5
  12. AFRICA: Papa in the Dock
  13. Republika Środkowoafrykańska. „Atlas Świat w zasięgu ręki”. Deagostini (pol.).
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 konflikty.wp.pl: W salonie trzymał porno, w kuchni ludzkie zwłoki (pol.). 2010-02-22. [dostęp 2013-04-23].
  15. Według kursu z dnia 13 maja 2009 roku
  16. Diane Ducret, Kobiety dyktatorów, Wydawnictwo Znak, Kraków, 2012, ISBN 978-83-240-1884-0, s. 195-196., tłum. Maria Rostworowska
  17. Pasierbiński 2002 ↓, s. 381.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]