Jean-Georges Noverre

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jean-Georges Noverre

Jean-Georges Noverre (ur. 30 marca 1727, zm. 19 listopada 1810) - francuski tancerz i choreograf, solista scen Europy. Reformator sztuki baletowej (program reformy zawarł w Lettres sur la dance et sur les ballets). Ochrzczony został 29 kwietnia 1727 r. Jego rodzice pochodzili ze Szwajcarcii, z Lozanny. Ojciec służył w armii króla Szewcji Karola XII. Niektórzy historycy, w ich liczbie Andrzej Lewinson, kwestionują szwajcarskie pochodzenie Noverre'a ale pewne dane zdają się przemawiać za autentycznością tego faktu: po pierwsze znajdujemy wzmianki o tym w listach członków jego rodziny, a po drugie wiemy, że często wrogowie Noverre'a w Paryżu używali jako broni przeciw niemu argumenty obcości nazywając go "l'entranger".

Bardzo wcześnie przejawił zamiłowanie do teatru i specjalnie do tańca. Ojciec umieścił dziesięcioletniego chłopca w klasie znakomitego tancerza Dupre. Jean Georges czynił szybkie postępy i kiedy miał 13 lat, mógł już wystąpić publicznie tańcząc pas de deux z młodziutką podówczas Puvignee. Był to menuet ułożony specjalnie dla chłopca przez świetnego tancerza Marcela. Występ ten odbył się w 1741 roku w teatrze na La Foire Saint-Laurent, później zaś na dworze Ludwika XV w Fontainebleau. Debiut Noverre'a przeszedł bez echa. Zresztą ogólnie o karierze Noverre'a jako tancerza wiemy niewiele, bardzo wcześnie bowiem młody artysta idąc drogą swego powołania, porzucił występy i poświęcił się wyłącznie pracy baletmistrzowskiej. Na razie jednak Noverre przyjmuje engagement do Berlina jako tancerz corps de ballet w zespole francuskiego choreografa Jean Lany. Były to czasy panowania w Prusach Fryderyka II. Król ten podówczas darzył wielkim afektem tancerkę, włoską Barbarinę, która po swym krótkim, pełnym powodzenia i przygód pobycie w stolicy Francji odnosiła tryumfy w Berlinie. Chcąc otoczyć Barbarinę zespołem wysokiej klasy, zwraca się król właśnie do Lany, powierzając my zadanie zorganizowania takiego zespołu. Lany przyjeżdża do Berlina ze swymi siostrami i dość licznym zespołem. Jednakże praca francuskich artystów na dworze Fryderyka II nie trwa długo, zrażeni sztywnością pruskich obyczajów dworskich i skąpstwem króla, który stale zalega z wypłatą gaż. Podczas pobytu w Berlinie zdarza się fakt, który zaważy na dalszym życiu Noverre'a:poznaje mianowicie Glucka, z którym niejednokrotnie w przyszłości będzie współpracował. W roku 1747 Noverre wraz z Lany wraca do Francji. Dwa lata płyną my na występach w Marsylii i Lyonie. Ma teraz 20 lat, ciągle występuje jako tancerz i jeszcze pozostaje w cieniu. Natomiast rok 1749 decyduje o dalszych losach młodego artysty. Zostaje zaangażowany przez Monnet, dyrektora widowisk na Foire Saint-Laurent. I choć spektakle odbywają się sporadycznie, sezon trwa bowiem zaledwie parę miesięcy w roku Noverre z młodzieńczą werwą oddaje się pracy i twarzy barwne widowiska, wśród których wyróżnia się specjalnie Ballet Chinois, ze scenami pantomimicznymi, błyskawicznymi efektami scenicznymi. Wszystko świadczyło o niezwykłej intencji baletmistrza. Powodzenie jest ogromne, tłumy odwiedzają "teatr na jarmarku". Noverre wznawia swoje spektakle w Marsylii, Strasburgu i wreszcie w Lyonie. Tu zostaje zaangażowany przez aktora a zarazem dyrektora teatru Preville. W pierwszym sezonie występuje głównie jako tancerz i nawet partneruje znakomitej Camargo, będącej zresztą u schyłku swej sławy. W drugim sezonie natomiast wystawia swój chiński balet, który doznaje nadzwyczaj przychylnego przyjęcia. Jednakże Preville ze względów finansowych przerywa swą działalność i Noverre wraca do Paryża, gdzie znów natychmiast angażuje do Monnet. 1 lipca 1754 roku afisz teatru Foire Saint-Laurent ogłasz "Festyn chiński kompozycji Pana Noverre, dekoracje Panów Guillet i Moulin malarzy Królewskiej Akademii Muzyki, kostiumy według rysunków Bocqueta.


Był twórcą baletów ilustrujących znane wątki mitologii greckiej i rzymskiej:

  • Medea i Jazon
  • Śmierć Herkulesa
  • Psyche
  • Orfeusz i Eurydyka
  • Hymnestra
  • Alcesta
  • Rinaldo i Artemida
  • Pyrrus i Poliksena
  • Eneasz i Dido
  • Eneasz i Lawinia
  • Aleksander
  • Porwanie Prozepiny.