Jedwabne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jedwabne
Kościół św. Jakuba
Kościół św. Jakuba
Herb
Herb Jedwabnego
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat łomżyński
Gmina Jedwabne
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Michał Chajewski
Powierzchnia 11,47 km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

1732[1]
151,00 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 86
Kod pocztowy 18-420
Tablice rejestracyjne BLM
Położenie na mapie powiatu łomżyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu łomżyńskiego
Jedwabne
Jedwabne
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jedwabne
Jedwabne
Ziemia 53°17′10″N 22°18′09″E/53,286111 22,302500
TERC
(TERYT)
3202707014
Urząd miejski
ul. Żwirki i Wigury 3
18-420 Jedwabne
Strona internetowa

Jedwabnemiasto w województwie podlaskim, w powiecie łomżyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jedwabne.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 1732 mieszkańców.

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii św. Jakuba Apostoła. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Jedwabne.

Historia

Pierwsza wzmianka o Jedwabnem pojawiła się w roku 1455. Wieś Jedwabne powstała w wyniku akcji osadniczej prowadzonej przez księcia mazowieckiego Janusza I Starszego. Wieś powstała na terenie niestałej osady, Jedwabne siedliska, nad rzeczką Wiźnicą, na szlaku Wizna – Kubra. Założycielem wsi najprawdopodobniej był podsędek wiski Jan Bylica, ze Ślubowa w ziemi zakroczymskiej podpisujący się „Johannes Bylica de Jedwabne subiudex terrestis Visnensis”. Staraniem Jana Bylicy powstał tu w 1417 roku pierwszy drewniany kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, Świętego Jakuba i Wszystkich Świętych wzmiankowany w dokumentach z roku 1448. Wieś Jedwabne do 1680 roku należała do rodziny Jedwabińskich, a po śmierci ostatniego z Jedwabińskich, wieś przeszła w ręce Kraszewskich.

W roku 1736 właścicielem wsi został stolnik łomżyński Antoni Rostkowski. Z jego inicjatywy 17 lipca 1736 r. król August III nadał dla Jedwabnego magdeburskie prawa miejskie i prawo na odbywanie cotygodniowych targów w niedzielę oraz pięciu jarmarków w roku. W tym okresie Jedwabne posiadało wybudowany w latach 1737–1738 drewniany kościół z dwuwieżową fasadą, oraz synagogę wybudowaną około 1770 roku. W 1777 roku, płacąc 20 000 zł, nowym właścicielem Jedwabnego został Stanisław Rembieliński, sekretarz gabinetowy króla Stanisława Augusta, chorąży i poseł ziemi wiskiej. Pod koniec XVIII wieku powstały w Jedwabnem fabryki sukna. W 1851 r. w Jedwabnem pracowało już 17 warsztatów tkackich, zatrudniających 36 robotników i pod względem wartości produkcji Jedwabne zajmowało w Królestwie 11 miejsce. W 1862 roku w Jedwabnem zainstalowanych było 11 mechanicznych i 13 ręcznych krosien. Zakłady podupadły po powstaniu styczniowym. 8 kwietnia 1909 roku Kazimierz Skarżyński sprzedał jedwabieński majątek Aleksandrze Marcinkowskiej.

W okresie I wojny światowej Jedwabne było miejscem bardzo zaciekłych walk pozycyjnych, pozostałością których jest niemiecki cmentarz wojskowy w Jedwabnem i w Orlikowie.

W maju 1918 roku właścicielami dóbr zostali Helena i Henryk Prusowie. W kwietniu 1936 roku część nieruchomości dóbr majątku Jedwabne przeniesiona została na córkę i zięcia Heleny Prus, Irenę i Ferdynanda Hartwigów.

Proboszczem Jedwabnego był od 1931 do lipca 1940 roku ks. Ryszard Marian Szumowski, aresztowany przez NKWD i skazany na śmierć w Mińsku w styczniu 1941.

2 września 1939 r. miasto zajęły wojska niemieckie, jednak ostatecznie Jedwabne zostało zaanektowane przez Związek Radziecki w końcu miesiąca. Działalność rozpoczęły wówczas polskie organizacje podziemne, a oddział partyzancki stacjonujący na uroczysku Kobielne uległ rozbiciu przez Rosjan[a]. 22 czerwca 1941 Jedwabne zostało zajęte przez Niemców. 10 lipca 1941 miasto stało się miejscem mordu co najmniej 340[b] Żydów przez Polaków. Po wojnie aresztowano i skazano dziesięciu uczestników zbrodni. W 60. rocznicę pogromu odsłonięto pomnik pomordowanych.

Po reformie rolnej w roku 1944 ziemie majątku Jedwabne rozparcelowano, a dworek przejęto na cele kulturalne gminy Jedwabne.

W dniu 29 września 1948 roku, Jedwabne zostało opanowane przez oddział Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW) dowodzonego przez porucznika Stanisława Franciszka Grabowskiego pseud. "Wiarus". Żolnierze NZW po sytematycznym zerwaniu łączności telefonicznej i  zablokowaniu posterunku Milicji Obywatelskiej przy użyciu erkaemow, opanowali Urząd Gminy. Z Urzedu  Gminy żolnierze NZW zabrali księgi podatkowe I korespondencję. Natomiast  ze spółdzielni  Samopomocy Chłopskiej zarekwirowali różnego rodzaju towary  niezbędne  do  dalszej walki zbrojnej. Na rynku odbył się wiec, na którym  porucznik Grabowski wezwał ludność  Jedwabnego do konskwentnego stawiania oporu władzom komunistycznym[2].

W 2012 r. z granic miasta wyłączono łącznie obszar 692,847 ha (miejscowości Kajetanowo, Biczki, Kosaki-Turki)[3].

Jedwabne – Kuźnia ok. 1915 r.

Honorowi Obywatele Jedwabnego

Demografia

  • Piramida wieku mieszkańców Jedwabnego w 2014 roku [4].


Piramida wieku Jedwabne.png

Zobacz też

Uwagi

  1. Relacja o ataku radzieckim na uroczysko Kobielne ukazała się w książce J. T. Grossa „W czterdziestym nas matko na Sybir zesłali. Polska a Rosja 1939-42” (wybór i opracowanie: Jan Tomasz Gross, Irena Grudzińska-Gross. Londyn: Aneks 1983). W latach 80. prof. Tomasz Strzembosz zbierał relacje z okresu okupacji radzieckiej i napisał na jej temat kilka prac.
  2. Według szacunków Instytutu Pamięci Narodowej.

Przypisy

  1. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-19].
  2. PiotrP. Łapiński PiotrP., Zwykły chłopak z Podlasia, „Rzeczpospolita”.
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 158, poz. 937).
  4. http://www.polskawliczbach.pl/Jedwabne, w oparciu o dane GUS.

Linki zewnętrzne