Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jemen Południowy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
جمهورية اليَمَنْ الديمُقراطية الشَعْبِيّة
Juhmūrīyat al-Yaman ad-Dīmuqrāţīyah ash-Sha'bīyah

Ludowa Demokratyczna Republika Jemenu
Federacja Arabii Południowej
Protektorat Arabii Południowej
1967-1990 Jemen
Flaga Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu
Godło Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu
Flaga Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu Godło Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu
Położenie Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu
Język urzędowy arabski
Stolica Aden
Ustrój polityczny republika
Ostatnia głowa państwa Przewodniczący Prezydium Najwyższego Zgromadzenia Ludowego Hajdar Abu Bakr al-Attas
Ostatni szef rządu premier Yasin Said Numan
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

332 970 km²
0%
Liczba ludności (1990)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

2 585 484
7,8 osób/km²
Jednostka monetarna dinar południowojemeński
Czas istnienia 30 listopada 196722 maja 1990
Strefa czasowa UTC +3

Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu (Jemen Południowy, Jemen Demokratyczny) była państwem w południowej i wschodniej części obecnego Jemenu.

Tereny południowego Jemenu na przestrzeni lat znajdowały się pod kolonialną kontrolną Wielkiej Brytanii. W 1962 roku z tereny te podzielono na Protektorat Arabii Południowej i rządzoną przez lokalnych emirów Federację Arabii Południowej[1]. W 1963 roku utworzony został antykolonialny Narodowy Front Wyzwolenia. Ruch inspirował się panarabską ideologią prezydenta Egiptu Gamala Abdela Nassera. Działalność ruchu wywołała konflikt adeński między nacjonalistami a rządem kolonialnym. Już w czasie powstania, część działaczy Narodowego Frontu Wyzwolenia odrzuciła proegipskie poglądy i przyjęła poglądy zbliżone do marksizmu[2]. Wskutek działalności separatystów, jak również kryzysu sueskiego, 28 listopada 1967 Brytyjczycy opuścili Jemen Południowy. Dwa dni później ogłoszono utworzenie Ludowej Republiki Południowego Jemenu z terytorium Federacji Arabii Południowej i Protektoratu Arabii Południowej.

W czerwcu 1969 władzę w państwie przejęło radykalne skrzydło Frontu Narodowego. Wprowadzono system jednopartyjny, przeprowadzono nacjonalizację, zaś 1 grudnia 1970 zmieniono nazwę państwa na Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu. Rewolucja w Jemenie południowym wpłynęła na północnego sąsiada, gdzie w 1970 roku powstała zbrojna Organizacja Jemeńskiego Oporu Rewolucyjnego która rozpoczęła trwającą do 1973 kampanię partyzancką[3]. Na północy działała też półegalna Rewolucyjna Partia Demokratyczna Jemenu domagająca się zjednoczenia Jemenu w ramach systemu socjalistycznego[4]. W 1972 doszło do zbrojnego konfliktu Ludowego Jemenu z Jemeńską Republiką Arabską[5]. Po zakończenie konfliktu ogłoszono wspólną deklarację o dążeniu do zjednoczenia obu państw. Pomimo to Jemen Południowy próbował ingerować w sprawy wewnętrzne swojego sąsiada i wspierał lewicowych rebeliantów na jego terytorium. Gdy 1976 roku na północy, powstał rebeliancki Narodowy Front Demokratyczny który dwa lata później rozpoczął rebelię antyrządową, działania rebeliantów poparł rząd południowojemeński i libijski[6][7]. Poparcie rebeliantów przez Ludowy Jemen poskutkowało kolejną aczkolwiek krótkotrwałą i nierozstrzygnięta wojną między państwami jemeńskimi w 1979 roku[8][9].

Rząd Południowego Jemenu wsparł również rebelię w Zufarze skierowaną przeciwko rządowi Omanu i prowadzoną przez lewicowo-nacjonalistycznych rebeliantów. Na skutek wsparcia ze strony Południowego Jemenu, grupa rebeliancka Ludowy Front Wyzwolenia Okupowanej Zatoki Perskiej zdołała w 1969 roku zdobyć znaczne połacie zachodniej części Zufaru[10]. Rebelia trwała do 1976 roku gdy załamała się na skutek interwencji militarnej Iranu i Wielkiej Brytanii - państw które wsparły rząd omański. Rząd Jemenu Południowego wsparł również rząd Etiopii walczący z separatystami erytrejskimi i zbrojną opozycją[11].

W Ludowo-Demokratycznej Republice Jemenu funkcjonował ustrój socjalistyczny. W 1978 roku utworzona została Jemeńska Partia Socjalistyczna. Gospodarka Jemenu Południowego cieszyła się dotacjami ze Związku Radzieckiego. W 1980 prezydentem został Ali Nasir Muhammad, który złagodził nieco system i rozpoczął zbliżenie z pozostałymi krajami arabskimi. Polityka ta doprowadziła do konfliktu w partii i przewrotu 13 stycznia 1986, w wyniku którego władzę objął Hajdar Abu Bakr al-Attas. Hajdar Abu Bakr al-Attas początkowo prowadził antyreformistyczną politykę, jednak w obliczu rozpadu bloku wschodniego w Europie, od 1988 nastąpiło stopniowe łagodzenie systemu. Pozbawiony dotacji z ZSRR Jemen Południowy zaczął pogrążać się w kryzysie gospodarczym, co wpłynęło na gwałtowny proces zjednoczenia z Jemenem Północnym. W listopadzie 1989 podpisano deklarację zjednoczeniową, zgodnie z którą 22 maja 1990 oba państwa jemeńskie utworzyły Republikę Jemenu.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Mapa z podziałem administracyjnym

Południowy Jemen był podzielony na 6 prowincji (ar. muhafazat).

Nazwa Powierzchnia (km.²) Stolica
'Adan 6 980 Aden
Lahij 12 766 Hawatah
Abyan 21 489 Zinjibar
Shabwah 73 908 Ataq
Hadhramawt 155 376 Al Mukalla
al-Mahra 66 350 Al Ghaydah

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kitchen 1994, s. 126
  2. Dean 2004, s. 1211
  3. MERIP Reports, No. 130, ( 1985).
  4. Armed Struggle in North Yemen, in MERIP Reports, No. 22. (1973), s. 24-26.
  5. Hermann, Richard, Perceptions and behavior in Soviet foreign policy, University of Pittsburgh Pre, 1985, s.152
  6. 10. Kingdom of Yemen/Yemen Arab Republic/North Yemen (1918-1990) - University of Central Arkansas
  7. Burrowes, Robert D. (2010). Historical Dictionary of Yemen. Rowman & Littlefield. s. 252.
  8. Burrowes, Robert, Middle East dilemma: the politics and economics of Arab integration, Columbia University Press, 1999, s.187-210
  9. Hermann, Richard, Perceptions and behavior in Soviet foreign policy, University of Pittsburgh Pre, 1985, s.152
  10. The Gulf: Revolutionary Activity Spreads; U.S. and Clients Worried. MERIP Reports, No. 19. (1973), s. 17.
  11. "Ethiopia-Israel". country-data.com.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Beeston, Richard; Simpson, John (2007). Looking for Trouble: The Life and Times of a Foreign Correspondent (2007 ed.). Tauris Parke Paperbacks. ISBN 978-1-84511-277-6. 4
  • Colburn, Marta; Catholic Institute for International Relations (2002). The Republic of Yemen: development challenges in the 21st century (2002 ed.). CIIR. ISBN 978-1-85287-249-6.
  • Dean, Lucy (2004). The Middle East and North Africa 2004 (2004 ed.). Routledge. ISBN 978-1-85743-184-1.
  • Kitchen, Martin (1994). Empire and after: a short history of the British Empire and Commonwealth (1994 ed.). Centre for Distance Education, Simon Fraser University. ISBN 978-0-86491-142-1.
  • Kostiner, Joseph (1984). The struggle for South Yemen (1984 ed.). Taylor & Francis. ISBN 978-0-7099-1504-1.
  • Mawby, Spencer (2005). British policy in Aden and the protectorates 1955-67: last outpost of a Middle East empire (2005 ed.). Routledge. ISBN 978-0-7146-5459-1.