Jemielnica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Jemielnica w innych znaczeniach tej nazwy.
Jemielnica
wieś
Ilustracja
Rynek o zabytkowym układzie urbanistycznym
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat strzelecki
Gmina Jemielnica
Wysokość 219 m n.p.m.
Liczba ludności (2013) 3545
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 47-133[1]
Tablice rejestracyjne OST
SIMC 0495697
Położenie na mapie gminy Jemielnica
Mapa konturowa gminy Jemielnica, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Jemielnica”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Jemielnica”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Jemielnica”
Położenie na mapie powiatu strzeleckiego
Mapa konturowa powiatu strzeleckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Jemielnica”
Ziemia50°32′39″N 18°22′50″E/50,544167 18,380556
Strona internetowa

Jemielnica (dodatkowa nazwa w j. niem. Himmelwitz[2]; śl. Imielnica[3] lub Iymylnica[4]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, w gminie Jemielnica. Miejscowość jest siedzibą gminy Jemielnica. Od 14 listopada 2008 r. obowiązuje podwójne nazewnictwo polsko-niemieckie.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Polska nazwa miejscowości pochodzi od staropolskiego słowa jemiel oznaczającego jemiołę[5]. Jest ona pierwotną nazwą i pojawiła się ona dużo wcześniej niż niemieckojęzyczne określenie Himmelwitz[5]. Podobny wywód przedstawił topograficzny podręcznik Górnego Śląska z 1865[6].

W 1475 roku w łacińskich statutach Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej staropolskiej formie Gymilnicz[7].

W alfabetycznym spisie miejscowości z terenu Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod obecną, polską nazwą Jemielnica oraz nazwą zgermanizowaną - Himmelwitz[8]. Według książki Konstantego Damrota z 1896 roku funkcjonowała jeszcze równolegle nazwa Imielnica wśród mieszkańców posługujących się etnolektem śląskim[3]. Według badań prof. Kazimierza Nitscha z 1939 roku miejscowi Ślązacy używali nazwy Iymylnica[4].

W latach 1945-1947 Jemielnica nosiła urzędową nazwę Imielnica[9].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jemielnica położona jest na Górnym Śląsku, we wschodniej części województwa opolskiego, nad rzeką Jemielnicą, przy drodze wojewódzkiej nr 426. Autostrada A4 przebiega w odległości 15 km od miejscowości.

We wsi występuje wychodnia wapieni środkowego triasu (środkowy wapień muszlowy) bogatych w skamieniałości zielenic z rodzaju Diplopora. Wapienie te są charakterystyczne dla znacznych obszarów na Śląsku Opolskim i nazwano je warstwami z Jemielnicy[10].

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Jemielnica[11][12]
SIMC Nazwa Rodzaj
0495705 Borek część wsi
0495734 Gajdowe przysiółek
0495757 Opaleniec przysiółek
0495711 Śmiatek część wsi
0495728 Zawodzie część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XIII wieku założono klasztor cysterski, działający do sekularyzacji w 1810 roku.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik mieszkańców poległych w I wojnie światowej.

Zabytki według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa[13]:

  • układ przestrzenny wsi
  • zespół klasztorny cystersów:
    • kościół pocysterski, obecnie par. pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP, z XIII/XIV w., XVIII w., posiada bardzo bogaty wystrój barokowy, z barokowymi freskami.
    • klasztor, ob. plebania, z 1733 r., XIX w.
    • kaplica w ogrodzeniu, z XVIII w.
    • ogrodzenie z dwiema bramkami, z XVIII w.
    • dom ze spichlerzem, z XVIII/XIX w.
    • młyn, z 1834 r.
    • dwa mostki na rzece, z XVIII w.
  • kościół cmentarny pw. Wszystkich Świętych, wzmiankowany od 1285 r., z XIII/XIV w., do 1810 r. kościół parafialny z przyległym cmentarzem, po 1810 r. zaniedbany, w XX w. odnawiany parokrotnie. Zbudowany z bloków wapiennych, później otynkowany. Jednonawowy, sklepienia gotyckie. Wystrój głównie renesansowy (stalle, ambona) i barokowy (stiuki, ołtarze) z elementami gotyckimi. W prezbiterium zachowały się gotyckie freski z trzeciej ćwierci XV wieku, prezentujące jedenaście scen pasyjnych i niewielkie kompozycje ornamentalne lub przedstawiające świętych i Matkę Boską. Odkryte częściowo w 1934, później odsłonięte w okresie 1938-1945. Uzupełnione i odnowione w pierwszej dekadzie XXI wieku
  • mogiła powstańców śląskich, na cmentarzu katolickim
  • pomnik na zbiorowej mogile żołnierzy Wielkiej Armii, podobno ok. 500 zabitych i zmarłych z ran w latach 1812-1813. Postawiony w 1921 r. w trakcie plebiscytu przez francuskich strzelców alpejskich, zniszczony, odbudowany,
  • pomnik mieszkańców poległych w I wojnie światowej, wybudowany w 1932, zniszczony w 1946/47, odbudowany w 1992.

Osoby urodzone w Jemielnicy[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Prawy – niemiecki przywódca buntów chłopskich z końca XVIII w.

Osoby związane z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

  • dr Augustin Weltzel - niemiecki duchowny, badacz historii Śląska, poseł do pruskiego Landtagu, autor książki o historii zakonu cystersów w Jemielnicy.
  • Jan Baranowicz - polski pisarz, autor utworu Pieśń o Marku Prawym.
  • Johannes Nucius – niemiecki kompozytor, opat zakonu cystersów w Jemielnicy.
  • Josef Wiessalla – niemiecki pisarz, autor książki Bitwa pod Jemielnicą (niem. Die Schlacht von Himmelwitz).
  • Karl Gratza – niemiecki duchowny, poseł do niemieckiego Reichstagu w latach 1875-1876.
  • Kornelia Dobkiewiczowa – polska pisarka, autorka książki O Marku Prawym z Jemielnicy.
  • prof. Zbigniew Zielonka – polski pisarz, autor książki W Jemielnicy sądny dzień.

Galeria zdjęć[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., lipiec 2014, s. 399 [zarchiwizowane 2014-09-28].
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. a b Damroth, Constantin. 1896. Die älteren Ortsnamen Schlesiens: Ihre Entstehung und Bedeutung. Kasprzyk: Beuthen O.S., s. 171.
  4. a b Nitsch, Kazimierz. 1939. Dialekty polskie Śląska, cz. 1, wyd. 2. Polska Akademia Umiejętności: Kraków, s. 247.
  5. a b Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 47, OCLC 456751858 (niem.).
  6. Felix Triest 1865 ↓, s. 269.
  7. Franz Xaver Seppelt,"Die Breslauer Diözesansynode vom Jahre 1446", Franz Goerlich, Breslau 1912, str. 16. – tekst łaciński statutów w wersji zdigitalizowanej.
  8. Johann Knie 1830 ↓, s. 267.
  9. Internetowy leksykon kultury i historii Niemców we wschodniej Europie utworzony przez Uniwersytet w Oldenburgu
  10. Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 40-42. ​ISBN 978-83-63036-04-1​.
  11. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  12. GUS. Rejestr TERYT
  13. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 114. [dostęp 12.1.2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Felix Triest: Topographisches Handbuch von Oberschlesien. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.
  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schlesien.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • Damroth, Constantin. 1896. Die älteren Ortsnamen Schlesiens: Ihre Entstehung und Bedeutung. Kasprzyk: Beuthen O.S.
  • Nitsch, Kazimierz. 1939. Dialekty polskie Śląska, cz. 1, wyd. 2. Polska Akademia Umiejętności: Kraków.
  • Pszczyński K.P., 2009: Druga młodość średniowiecznych fresków. Historia Lokalna, nr 2/0/09.