Jenin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°41′47.8″N 15°5′42.9″E
- błąd 4 m
WD 52°41'N, 15°5'E
- błąd 2290 m
Odległość 1776 m
Jenin
wieś
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat gorzowski
Gmina Bogdaniec
Sołectwo Jenin
Wysokość 24 m n.p.m.
Liczba ludności (2012) 1592
Strefa numeracyjna 95
Kod pocztowy 66-450
Tablice rejestracyjne FGW
SIMC 0178732
Położenie na mapie gminy Bogdaniec
Mapa konturowa gminy Bogdaniec, w centrum znajduje się punkt z opisem „Jenin”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Jenin”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Jenin”
Położenie na mapie powiatu gorzowskiego
Mapa konturowa powiatu gorzowskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Jenin”
Ziemia52°41′47,8″N 15°05′42,9″E/52,696611 15,095250
Strona internetowa

Jeninwieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Bogdaniec. Według danych z 2012 r. liczyła 1592 mieszkańców. Od 1945 r. leży w granicach Polski.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położony jest Jenin należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Kotlina Gorzowska.

Miejscowość położona jest 10 km na południowy zachód od Gorzowa Wielkopolskiego. Posiada układ ulicówki. Zajmuje powierzchnię 6,11 km²[1].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność w ostatnich 3 stuleciach[2][3][4][5][6][7][8]:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Właściciele Jenina
Właściciel Lata
cystersi z Mironic 1300 – 1473 (cała wieś)
von Winningen (lenna) 1337
von der Marwitz
cystersi z Mironic
domena w Mironicach
(1353) 1473 – 1674 (¼ wsi)
1473 – 1539 (¾ wsi)
1539 – 1674 (¾ wsi)
von der Marwitz 1674 – 1728 (cała wieś)
domena w Mironicach 1728 – 1874 (wieś i majątek)
  • X w. – prawdopodobne początki osadnictwa w Jeninie; osada mogła należeć w późniejszym okresie do kasztelanii santockiej
  • 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczynają ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstaje następnie Nowa Marchia
  • 20.07.1278 – pierwsza wzmianka pod nazwą Jenyn; przebywający w Gorzowie margrabiowie Otto V Długi i Albrecht III podarowali miastu czynsze z Winnej Góry i ogrodów na poprawę umocnień, a także potwierdzili nadanie przez ojca łęgów warciańskich między Łupowem (Loppowe) i Jeninem
  • 22.05.1300 – margrabia Albrecht III, przebywając w Kłodawie, funduje filię klasztoru w Kołbaczu o nazwie Locus coeli (Miejsce Nieba, potem Himmelstedt, obecnie Mironice) i uposaża ją 15 wsiami, w tym Jeninem
  • 1337 – wzmianka w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego pod nazwą Genyn (w ziemi gorzowskiej): Illi de Wedinghe habent Gralow, Dornow, Hogenwolde, tenevitz, Pirene et Genyn minus juste ut dicitur[9] – przedstawiciele rodu von Winningen posiadają lenna we wsiach Gralewo, Tarnów, Wysoka, Stanowice, Pyrzany i Jenin, jak twierdzili (czyli nie mogli się wykazać dokumentami)
  • 11.12.1350 – Hasso von Wedel otrzymuje dochody w owsie w lesie wsi Racław i Jenin (merice villae Raczelstorp et Koningen) z tytułu swych obowiązków wójtowskich w Nowej Marchii[10]
  • 16.07.1353 – margrabia Ludwik Rzymski nadaje Henningowi i Konradowi von Marwitz dochody z cła mostowego na dopływie rzeczki Clemente (kanał Kołomęt) w Jeninie (villa Geyneyn)
  • 7.10.1355 – potwierdzenie nadania z 1300 r. cystersom z Kołbacza (filia Mironice), wystawione przez cesarza Karola IV
  • 1473 – ¼ wsi znajduje się w rękach klasztoru w Mironicach, ¾ należny do Marwitzów
  • 1538 – margrabia Jan kostrzyński oficjalnie wprowadza na terenie Nowej Marchii luteranizm jako religię obowiązującą
  • 1539 – w wyniku sekularyzacji, margrabia Jan kostrzyński przejmuje majątek zakonny w Mironicach, tworząc zarząd domenalny; w skład domeny wchodzi m.in. ¼ Jenina
  • 1618–1648 (wojna trzydziestoletnia) – Jenin zostaje złupiony i zniszczony, wieś pustoszeje
  • 1674 – właścicielami całego Jenina zostają von Marwitzowie, drogą zamiany z elektorem brandenburskim wsi Racław
  • 1725 – na gruntach Jenina zostaje założona kolonia Genninsch Warthebruch
  • 1.06.1728 – Kurt Dietrich von der Marwitz sprzedaje Jenin królowi pruskiemu Fryderykowi Wilhelmowi I za 17 tysięcy talarów i odtąd wieś podlega urzędowi domeny w Mironicach; we wsi funkcjonuje folwark i cegielnia
  • 1758 (wojna siedmioletnia) – żołnierze rosyjscy dokonują zniszczeń wsi, w tym kościoła i szkoły
  • 1785 – z kolonii Genninsch Warthebruch wydzielono samodzielne gminy: Alt-Gennin (obecnie Jeninek), Ober-Gennin (obecnie Jeniniec) i Unter-Gennin (obecnie Podjenin)
  • 1801 – Jenin liczy 337 mieszkańców i 38 domów; jest tu 10 gospodarstw rolniczych, 14 chałupników, 8 budników (chłopów z własnym domem i niewielkim kawałkiem własnościowej ziemi lub bez niej), 12 komorników (chłopów bezrolnych), kuźnia, karczma, 2 młyny wodne (Górny i Dolny); kościół jest filią parafii w Stanowicach; wieś należy do domeny Mironice
  • 13.08.1807 (wojny napoleońskie) – pożar wywołany przez żołnierzy francuskich niszczy całą wieś (ocalało 7 domów poza zwarta zabudową) i XVII-wieczny kościół
  • Po 1807 – odbudowa wsi; część pogorzelców (13 chałupników) odchodzi na bagna i tam buduje nowe gospodarstwa, tworząc kolonię pod nazwą Neu Gennin (Nowy Jenin)
  • 1811-1812 – wzniesiono kościół, na koszt króla Prus
  • 1814 – Neu Gennin (Nowy Jenin) otrzymuje status samodzielnej gminy
  • 1852 – Jenin liczy 529 mieszkańców, Nowy Jenin 236, młyny Genninsche Mühlen – Górny (Ober-), Środkowy (Mittel-) i Dolny (Untermühle) - 74 mieszkańców[3]
  • 1871 – wieś liczy 598 mieszkańców (Jenin 510, Genniner Mühlen 88), Nowy Jenin 304; w Jeninie znajdują się wówczas 2 majątki liczące 107 mieszkańców[4]
  • 1874 – rozwiązanie domeny w Mironicach
  • 1880 - otwarcie szkoły w Jeninie (usytuowanej na rogu obecnych ulic Gorzowskiej i Akacjowej)
  • 1905 - otwarcie drugiej szkoły w Jeninie (przy obecnej ulicy Pocztowej)
  • 1.06.1929 – w wyniku reformy administracyjnej Neu Gennin (Nowy Jenin) przestaje istnieć - zachodnia część zostaje przyłączona do Bogdańca, a wschodnia – do Jenina
  • 1.02.1945 – zajęcie wsi przez Armię Czerwoną
  • Maj 1945–3.09.1945 - pierwszym sołtysem Jenina jest Marcin Starczewski
  • 29.06.1945 – poświęcenie kościoła jako rzymskokatolickiego
  • 1945/1946 – napływ przesiedleńców z województw poznańskiego, lubelskiego i kaliskiego, następnie z Kresów Wschodnich; otwarcie szkoły w domu rodziny Kaniewskich
  • 1949 – likwidacja szkoły, dzieci uczęszczają od tej pory do szkoły w Łupowie
  • 1960 – założenie Kółka Rolniczego w Jeninie
  • 1.09.1973 – otwarcie nowego budynku szkoły w Łupowie, na działce wsi Jenin
  • 24.06.1987 – erygowanie parafii w Jeninie dekretem biskupa Józefa Michalika, wydzielonej z parafii w Bogdańcu; obejmuje ona miejscowości Jenin, Chwałowice, Lubczyno
  • 1.09.1999 – siedzibę szkoły w Łupowie zmieniono na Jenin; utworzenie Zespołu Szkół (szkoła podstawowa i gimnazjum)
  • 1.09.2006 – likwidacja gimnazjum, pozostaje szkoła podstawowa w Jeninie

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Jenyn 1278; Genyn 1300; Koningen 1350; Geyneyn 1353; Jennin 1482; Gennin 1822, 1944; Jenin Wielki 1945[8]; Jenin 1947[11]

Polska nazwa Jenin nawiązuje do historycznych form Jenyn, Gennyn, które stanowią niemieckie przejście słowiańskiej nazwy Janin, od imienia Jan z sufiksem –in[12].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą sołectwa Jenin.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. św. Michała Archanioła – zbudowany w latach 1811-1812 w stylu klasycystycznym z elementami neoromańskimi, przez budowniczego Matthiasa według projektu von Pappritza (architekt berliński), z ośmioboczną wieżą o trzech kondygnacjach, zwieńczoną iglicą. Elewacje boczne zakomponowane zostały jako trzyosiowe flankowane służkami i zwieńczone profilowanym gzymsem. Korpus na rzucie prostokąta o wymiarach 19,4 × 11,4 m, zamyka wieloboczne prezbiterium. Nakryty jest dwuspadowym dachem. Wnętrze nakryte stropem z dekoracją fasetową. Na historyczne wyposażenie kościoła składają się: empora muzyczna, ławki z początku XX w., neogotycka chrzcielnica z 2 połowy XIX w. i fisharmonia firmy Hofberg z przełomu XIX/XX w. W 1864 r. urządzono wnętrze. W latach 1882, 1912 i 2000 dokonano remontów. W 1946 r. usunięto empory boczne. Wpisany jest do rejestru zabytków pod numerem KOK-I-635 z 18.12.1963 oraz 87 z 5.11.1976[13].
  • Dworek – zachowany częściowo, obecnie dom nr 30
  • Dwa cmentarze ewangelickie

Edukacja i nauka[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole gminne
  • Szkoła podstawowa z oddziałem przedszkolnym

Młodzież uczęszcza do gimnazjum w Bogdańcu.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Michała Archanioła.

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

  • Uczniowski Klub Sportowy „Hermes”

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Ludność zajmuje się głównie rolnictwem, dominuje uprawa zbóż, ziemniaków i buraków cukrowych, prowadzona jest hodowla drobiu. W 2013 r. liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych wyniosła 196, z czego 170 to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz 26 osób prawnych lub jednostek niemających osobowości prawnej (w tym 10 spółek handlowych i 9 spółek cywilnych)[14]:

Dział Ilość
rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 8
przemysł i budownictwo 51
pozostała działalność 137

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Plan Odnowy miejscowości Jenin. Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Gminy Bogdaniec nr XI/111 z dnia 29 kwietnia 2008 r.
  2. Statistisch-topographische Beschreibung der gesammten Mark Brandenburg: Für Statistiker, Geschäftsmänner, bes. für Kameralisten. Die Neumark Brandenburg. T. 3. Berlin: Friedrich Maurer, 1809, s. 155.
  3. a b Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 69.
  4. a b Statistisches Landesamt Prussia: Die Gemeinden und Gutsbezirke des Preussischen Staates und ihre Bevölkerung: Nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. december 1871 bearb. und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. T. II. Provinz Brandenburg. Berlin: Königl. Statistisches Bureau, 1873, s. 146.
  5. Deutsche Verwaltungsgeschichte. Kreis Landsberg/Warthe. [dostęp 2014-09-18].
  6. Instytut Badań i Ekspertyz Naukowych W Gorzowie Wlkp., Raport o stanie gminy Bogdaniec, Urząd Gminy Bogdaniec, 2000, s. 75.
  7. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bogdaniec, Wójt Gminy Bogdaniec, 2014, s. 10.
  8. a b Jenin, Lubczyno, Chwałowice na przestrzeni wieków. Zbigniew Bujanowski (red.). Jenin: Gmina Bogdaniec, 2012, s. 74-84.
  9. Ludwig Gollmert: Das Neumärkische Landbuch Markgraf Ludwigs des Älteren vom Jahre 1337. Nach einer neu aufgefundenen Handschrift des vierzehnten Jahrhunderts. Frankfurt am Oder: 1862, s. 22.
  10. Friedrich Voigt, Leopold Karl Wilhelm August Freiherr von Ledebur: Märkische Forschungen. T. IX. Berlin: Ernst & Korn, 1865, s. 214.
  11. M.P. z 1947 r. nr 37, poz. 297
  12. Nazwy miejscowe Polski: historia - pochodzenie - zmiany. Kazimierz Rymut (red.). T. IV. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 2001, s. 171. ISBN 83-85579-29-X.
  13. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubuskie. 2020-09-30.
  14. Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2014-10-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego. Powiaty: gorzowski - słubicki - sulęciński - międzyrzecki - strzelecko-drezdenecki. T. III. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza PDN, 2013, s. 43-44. ISBN 978-83-934885-7-5.
  2. Gennin (niem.). [dostęp 2014-10-03].
  3. Jenin, Lubczyno, Chwałowice na przestrzeni wieków. Zbigniew Bujanowski (red.). Jenin: Gmina Bogdaniec, 2012.
  4. Plan Odnowy miejscowości Jenin. Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Gminy Bogdaniec nr XI/111 z dnia 29 kwietnia 2008 r.
  5. Zabytki północnej części województwa lubuskiego. Jarosław Lewczuk, Bartłomiej Skaziński (red.). Gorzów Wlkp. - Zielona Góra: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2004, s. 47-48. ISBN 83-921289-0-7.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]