Jenot azjatycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy gatunku ssaka. Zobacz też: polski pojazd opancerzony tej nazwie.
Jenot azjatycki
Nyctereutes procyonoides[1]
(J.E. Gray, 1834)
Dwa jenoty azjatyckie
Dwa jenoty azjatyckie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd psokształtne
Rodzina psowate
Rodzaj Nyctereutes
Temminck, 1838[2]
Gatunek jenot azjatycki
Synonimy
  • Canis procyonoides J.E. Gray, 1834[3]
  • Canis viverrinus Temminck, 1838[2]
Podgatunki[4]
  • N. p. procyonoides (J.E. Gray, 1835)
  • N. p. albus (Hornaday, 1904)
  • N. p. koreensis Mori, 1902
  • N. p. orestes Thomas, 1923
  • N. p. ussuriensis Matschie, 1907
  • N. p. viverrinus Temminck, 1838
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     zasięg pierwotny

     populacje introdukowane

Jenot azjatycki[6], jenot[a], szop usuryjski, junat, tanuki, lis japoński, kunopies (Nyctereutes procyonoides) – gatunek drapieżnego ssaka należącego do rodziny psowatych (Canidae). Jest jedynym przedstawicielem rodzaju jenot[6] (Nyctereutes).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Azji i Europie, choć jego pierwotnym obszarem występowania był Daleki Wschód. W 1939 roku został sprowadzony do europejskiej części Związku Radzieckiego ze względu na swoje wartościowe futro[7] - został zaaklimatyzowany na Ukrainie, Białorusi i Litwie. Stąd samorzutnie rozprzestrzenił się po Europie. Obecnie spotykany również w Skandynawii, Rumunii i Niemczech.

W Polsce zanotowano jego obecność w środowisku naturalnym po raz pierwszy w roku 1955 w Puszczy Białowieskiej[8]. Występuje na terenie całego kraju, najliczniej w północno-wschodnich województwach. Hodowla fermowa jenota w Polsce została rozpoczęta w 1959 roku[9].

Zasięg występowania w zależności od podgatunku[4][6]:

  • N. procyonoides procyonoides – zachodnie i południowo-zachodnie Chiny i północne Indochiny
  • N. procyonoides albusJaponia (Hokkaido)
  • N. procyonoides koreensisPółwysep Koreański
  • N. procyonoides orestes – centralne i południowe Chiny
  • jenot ussuryjski (N. procyonoides ussuriensis) – północno-wschodnie Chiny, wschodnia Mongolia i południowo-wschodnia Rosja
  • jenot wiwerowaty (N. procyonoides viverrinus) – Japonia

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Nyctereutes: νυκτερευτης nuktereutēs „nocny myśliwy”[10].
  • procyonoides: rodzaj Procyon Storr, 1780; -οιδης -oidēs „przypominający”[11].
  • albus: łac. albus „biały”[12].
  • koreensis: Korea[12].
  • orestes: gr. ορεστης orestēs „mieszkaniec gór”, od ορος oros, ορεος oreos „góra”[12].
  • ussuriensis: Kraj Nadmorski ang. Ussuriland, wschodnia Syberia[12].
  • viverrinus „jak fretka”, od viverra „fretka”[11].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała samców 49,2-70,5 cm, samic 50,5–69 cm, długość ogona samców 15-23 cm, samic 15–20,5 cm; masa ciała samców 2,9-12,4 kg, samic 3–12,5 kg[4]. Futro puszyste o szarym zabarwieniu, z ciemną pręgą wzdłuż grzbietu. Bardzo charakterystyczne są odstające pasma włosów po bokach głowy – bokobrody. Pysk czarny. Z wyglądu przypomina szopa pracza, ale jenot ma ledwo przylegające do futra uszy i bardziej puszyste futro.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Występuje przede wszystkim w dużych lasach i różnego rodzaju mniejszych zadrzewieniach. Lubi przebywać w pobliżu wody.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Jest drapieżnikiem, ale dużą część jego pożywienia stanowią też rośliny. Poluje głównie nocą. Głównymi ofiarami jego polowań są drobne gryzonie oraz jaja i pisklęta ptaków gniazdujących na ziemi. Nie gardzi także drobniejszą zdobyczą: ślimakami, owadami, skorupiakami i drobnymi kręgowcami. W dzień ukrywa się w norach. Rzadko jednak kopie je sam, przeważnie wykorzystuje nory wykopane przez borsuka lub lisa. Czasami kryje się w dziuplach drzew. Można go spotkać również w stogach słomy. Jenot jest jedynym przedstawicielem rodziny psowatych, który zapada w sen zimowy (od listopada do marca)[13].

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Ciąża trwa od 59 do 64 dni. Samica rodzi 5-7 młodych (w kwietniu lub w maju). Rodzą się ślepe, bez zębów i prawie gołe[14]. Przez dwa miesiące odżywiają się mlekiem matki, następnie stopniowo przechodzą na inny pokarm. Towarzyszą matce aż do jesieni. Dojrzewają płciowo w 9-11 miesiącu życia.

Samiec opiekuje się młodymi wraz z samicą.[7]

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Jest zwierzęciem łownym bez okresu ochronnego. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dn. 22.09.2009 r. na jenota polować można przez cały rok.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Jenot jest łatwy do oswojenia, mało agresywny. Nie jest zagrożony wyginięciem. Jako jedyny z psowatych zasypia na zimę. Futro jenota jest wykorzystywane przy produkcji kurtek, najczęściej jako ozdoba kaptura oraz inne wyroby galanteryjne[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa jenot używana jest również w odniesieniu do rodzaju Nyctereutes.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nyctereutes procyonoides, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b C.J. Temminck. Over de Kennis en be Verbreiding der Zoogdieren van Japan. „Tijdschrift voor natuurlijke geschiedenis en physiologie”. 5, s. 285, 1838 (niderl.). 
  3. J.E. Gray: Illustrations of Indian Zoology, chiefly selected from the collection of Major - General Hardwicke. London: Treuttel, Wurtz, Treuttel, Jun. and Richter, 1934, s. ryc. 1. (ang.)
  4. a b c C. Sillero-Zubiri: Family Canidae (Dogs). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 435. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.)
  5. K. Kauhala & M. Saeki: Nyctereutes procyonoides (ang.). The IUCN Red List of Threatened Species, 2016. [dostęp 2019-08-18].
  6. a b c W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 149. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  7. a b [Jenot w: M. Bouchner, Zwierzęta łowne, wyd. Delta]
  8. Ilustrowana Księga Przyrody Polskiej Jadwiga Knaflewska,Michał Siemionowicz;Publicat
  9. Stanisław Jarosz: Hodowla zwierząt futerkowych. Warszawa-Kraków: PWN, 1993. ISBN 83-01-11176-3.
  10. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 465, 1904 (ang.). 
  11. a b E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 1. Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 152. (ang.)
  12. a b c d J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2019. [dostęp 2019-08-17]. (ang.)
  13. Ryszard Cholewa: Chów i hodowla zwierząt futerkowych. Poznań: 2000. ISBN 83-7160-190-5.
  14. a b Janusz Kuźniewicz: Chów i Hodowla zwierząt futerkowych. Wrocław: 1999. ISBN 83-87866-76-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Don W. Wilson, Deeann Reeder: Mammal species of the world: a taxonomic and geographic reference. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2005. ISBN 0-8018-8221-4.