Jeruzal (województwo łódzkie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 51°54'38"N 20°20'40"E
- błąd 38 m
WD 51°55'15"N, 20°25'13"E
- błąd 38 m
Odległość 5626 m
Jeruzal
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1798 w Jeruzalu
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat skierniewicki
Gmina Kowiesy
Sołectwo Jeruzal-Wólka Jeruzalska
Liczba ludności (2011) 208[1]
Strefa numeracyjna 46
Kod pocztowy 96-111[2]
Tablice rejestracyjne ESK
SIMC 0729557
Położenie na mapie gminy Kowiesy
Mapa konturowa gminy Kowiesy, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Położenie na mapie powiatu skierniewickiego
Mapa konturowa powiatu skierniewickiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Jeruzal”
Ziemia51°54′38″N 20°20′40″E/51,910556 20,344444
Pola w pobliżu wsi
Prawdzicherb dawnych właścicieli wsi

Jeruzal (także: Jeruzal Skierniewicki) – wieś w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie skierniewickim, w gminie Kowiesy. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie skierniewickim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jeruzal leży na Równinie Łowicko-Błońskiej, w północno-wschodniej części województwa łódzkiego, nad rzeką Chojnatką, będącą lewym dopływem Rawki.

W odległości ok. 1,5 km na północ od osady przebiega droga krajowa nr 70.

Integralne część wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Jeruzal[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0729563 Chorbów część wsi
0729570 Dębniak część wsi
0729586 Jeruzal Poduchowny część wsi
0729592 Klin część wsi

Charakter wsi[edytuj | edytuj kod]

Jeruzal jest niezbyt dużą wsią rolniczą, złożoną z kiludziesięciu domów; zamieszkuje w niej ok. 208 osób. We wsi znajduje się m.in. zabytkowy kościół, a także gimnazjum, poczta, remiza Ochotniczej Straży Pożarnej (istniejącej od 1922 r.) oraz kilka sklepów i przystanek PKS.

W okolicy wsi znajdują się głównie pola uprawne, nieco łąk oraz niewielkie kompleksy leśne, złożone głównie z sosen.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od XIII w. miejscowość jest siedzibą parafii Podwyższenia Krzyża Świętego[5].

Jeruzal jest wsią starą, prawdopodobnie pochodzącą z XII wieku, a pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1290. Nazwa miejscowości wywodzi się od łacińskiej nazwy JerozolimyJeruzalem. Niekiedy nazwa ta zapisywana była jako Jaruzel. W XVI wieku w Jeruzalu zamieszkiwał szlachecki ród Jaruzelskich, herbu Ślepowron, spokrewniony z rodem Łajszczewskich, herbu Prawdzic, w ręce którego wieś przeszła w XVII wieku.

W okresie tym Jeruzal był dużą i ludną wsią, z karczmą i kilkoma sklepami, w której raz w miesiącu odbywały się targi.

W latach następnych, wraz z kryzysem gospodarczym w całym kraju, wywołanym wojnami z połowy XVII wieku, nastąpił upadek Jeruzala.

W 1792 roku Jeruzal stał się własnością Józefa Niemirycza herbu Klamry, który po długim procesie, przejął w posiadanie i używanie Dobra Dolecko, fortunę rodu Łajszczewskich. Po śmierci Józefa Niemirycza w 1802 roku, Jeruzal odziedziczył jego syn Ignacy.

Po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku Jeruzal znalazł się w zaborze pruskim. W 1807 roku wszedł wraz z ziemiami drugiego zaboru pruskiego do Księstwa Warszawskiego, a w 1815 roku do Królestwa Polskiego.

W 1836 roku Ignacy Niemirycz sprzedał Jeruzal Adamowi Napoleonowi Horbowskiemu, w którego posiadaniu był aż do jego śmierci w 1876 roku[6].

Na początku XX wieku we wsi pojawili się mariawici, którzy mieli wsparcie lokalnego wikarego, dzięki czemu szybko powiększali swą liczebność. W sierpniu 1906 na tle nieporozumień dotyczących prawa własności do jeruzalskiej świątyni mariawici skonfliktowani z hierarchią katolicką rozpoczęli okupację kościoła w Jeruzalu, chcąc uzyskać prawo do tego obiektu. Po trzydniowych zamieszkach władze carskie zdecydowały się siłą przywrócić porządek, do czego posłużył garnizon wojskowy z oddalonego o 5 km Raducza. W wyniku tej akcji wszyscy mariawici opuścili Jeruzal; część spośród nich osiadła w pobliskiej Wólce Jeruzalskiej.

W czasie I wojny światowej w wyniku walk Jeruzal został w pewnym stopniu zniszczony (m.in. uszkodzono budynek kościoła), natomiast w okresie II wojny światowej wieś nie doznała poważniejszych szkód.

W latach 1954–1972 Jeruzal był siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej.

Urodził się tu Stanisław Popiński (ur. 30 października 1891, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie) – oficer piechoty, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są obiekty[7]:

Kościół[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się zabytkowy kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, zbudowany w 1798 r. z fundacji posła na Sejm CzteroletniJózefa Niemirycza herbu Klamry oraz jego żony Franciszki z Błociszewskich.

Pierwsza wzmianka o kościele we wsi Jeruzal pochodzi z 1290. W 1603 r. istniał w osadzie drewniany kościół pw. św. Mikołaja. W 1630 wzniesiono w osadzie kolejny kościół drewniany. Współczesna świątynia została zbudowana naprzeciw kościoła z 1630, na terenie dawnego cmentarza, na którym pochowani są m.in. byli właściciele wsi. Kościół ma charakter barokowo-klasycystyczny, jego budową kierował niejaki Antoni Garczyński. Jest to świątynia murowana, jednonawowa, posiada dwukondygnacyjną fasadę podzieloną przyściennymi filarami oraz półkolumnami. Portal główny oraz dwa portale wewnętrzne zbudowane są w stylu klasycystycznym. Wyposażenie wnętrza kościoła także jest głównie klasycystyczne (ołtarz główny i dwa boczne, ambona, chrzcielnica). W kościele znajduje się także bogato zdobiony, XVIII-wieczny żyrandol.

Na frontowej ścianie kościoła znajduje się tablica z łacińskim napisem: D.O.M. ÆDEM HANC ADIMPLENDO VOTA SUA JOSEPHUS & FRANCISCA DE BLOCISZEWSKIE NIEMIRYCZOWIE LOCI HUJUS HÆREDES & COLLATORES FUNDARE CŒPERUNT A.D. M.DCC.XC.VIII. R.O. 1.7.9.8., co oznacza Bogu Najlepszemu i Największemu, tę świątynię, wypełniając śluby swoje, Józef i Franciszka z Błociszewskich Niemiryczowie, tutejsi właściciele i kolatorzy, budować zaczęli roku pańskiego 1798[8]. Wewnątrz kościoła wmurowano tablicę upamiętniającą Józefa Niemirycza ufundowaną po jego śmierci przez jego żonę oraz drugą tablicę upamiętniającą Wincentego Niemirycza, jego syna.

W czasie I wojny światowej, podczas bitwy nad Rawką, kościół w Jeruzalu został uszkodzony w wyniku ostrzału artyleryjskiego.

Dzwonnica kościelna

Obok kościoła znajduje się drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej, przykryta namiotowym dachem.

Na terenie kościelnym znajduje się też dom parafialny z lat 80. XX wieku.

Kaplica[edytuj | edytuj kod]

W odległości około 1 kilometra na zachód od Jeruzala w Lesie Doleckim w Gacnej znajduje się kaplica. Pierwszą kaplicę z drewna modrzewiowego zbudowano tu na początku XVII wieku (prawdopodobnie w 1626 roku) w celu upamiętnienia mającego tu miejsce cudownego objawienia Krzyża Świętego. Kaplicę wielokrotnie naprawiano. W 1926 roku zniszczoną drewnianą kaplicę rozebrano i na jej miejscu wzniesiono w stylu historyzmu narodowego nową murowaną kaplicę o tych samych rozmiarach co poprzednia. Nad jej wejściem wmurowano tablicę z napisem "TA KAPLYCA BUDOWANA W ROKÓ 1926". W 1995 roku kaplicę odnowiono. Do dziś jest celem parafialnych procesji[9][10]. Wewnątrz kaplicy znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, pochodzący z XVII wieku, który był niegdyś częścią wyposażenia kościoła głównego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2017-07-15].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 398 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. Jeruzal Skierniewicki. Parafia p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego. diecezja.lowicz.pl. [dostęp 2017-07-16].
  6. Kurjer Warszawski Nr 164. Warszawa: 14 (26) lipca 1876, s. 3.
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 2020-09-30. s. 99. [dostęp 2017-07-16].
  8. WYCIECZKA NR 272 "STARA RAWA, JERUZAL I RADUCZ". Mr SCOTT jedzie do... (-:. [dostęp 2017-05-07].
  9. Teresa Słoma, Maria Cygan, Plan Odnowy Miejscowości Jeruzal – Wólka Jeruzalska, Jeruzal – Wólka Jeruzalska , kwiecień 2008, s. 13 [dostęp 2020-08-13].
  10. Lechosław Herz, Bolimowski Park Krajobrazowy, Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2011, s. 134, ISBN 978-83-62460-07-6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]