Jeruzal (województwo łódzkie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie łódzkim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Jeruzal
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1798 w Jeruzalu
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1798 w Jeruzalu
Państwo  Polska
Województwo łódzkie
Powiat skierniewicki
Gmina Kowiesy
Sołectwo Jeruzal-Wólka Jeruzalska
Liczba ludności (2011) 208[1]
Strefa numeracyjna (+48) 46
Kod pocztowy 96-111[2]
Tablice rejestracyjne ESK
SIMC 0729557
Położenie na mapie gminy Kowiesy
Mapa lokalizacyjna gminy Kowiesy
Jeruzal
Jeruzal
Położenie na mapie powiatu skierniewickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu skierniewickiego
Jeruzal
Jeruzal
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Jeruzal
Jeruzal
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jeruzal
Jeruzal
Ziemia51°55′30″N 20°21′50″E/51,925000 20,363889
Pola w pobliżu wsi
Prawdzicherb dawnych właścicieli wsi

Jeruzal (także: Jeruzal Skierniewicki) – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie skierniewickim, w gminie Kowiesy. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie skierniewickim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jeruzal leży na Równinie Łowicko-Błońskiej, w północno-wschodniej części województwa łódzkiego, nad rzeką Chojnatką, będącą lewym dopływem Rawki.

W odległości ok. 1,5 km na północ od osady przebiega droga krajowa nr 70.

Część wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Jeruzal[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0729563 Chorbów część wsi
0729570 Dębniak część wsi
0729586 Jeruzal Poduchowny część wsi
0729592 Klin część wsi

Charakter osady[edytuj | edytuj kod]

Jeruzal jest niezbyt dużą wsią rolniczą, złożoną z kiludziesięciu domów; zamieszkuje w niej ok. 208 osób. We wsi znajduje się m.in. zabytkowy kościół, a także gimnazjum, poczta, remiza Ochotniczej Straży Pożarnej (istniejącej od 1922 r.) oraz kilka sklepów i przystanek PKS.

W okolicy osady znajdują się głównie pola uprawne, nieco łąk oraz niewielkie kompleksy leśne, złożone głównie z sosen.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od XIII w. miejscowość jest siedzibą parafii Podwyższenia Krzyża Świętego[5].

Jeruzal jest wsią starą, prawdopodobnie pochodzącą z XII wieku, a pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1290. Nazwa miejscowości wywodzi się od łacińskiej nazwy JerozolimyJeruzalem. Niekiedy nazwa ta zapisywana była jako Jaruzel. W XVI wieku w Jeruzalu zamieszkiwał szlachecki ród Jaruzelskich, herbu Ślepowron, spokrewniony z rodem Łajszczewskich, herbu Prawdzic, w ręce którego wieś przeszła w XVII wieku.

W okresie tym Jeruzal był dużą i ludną wsią, z karczmą i kilkoma sklepami, w której raz w miesiącu odbywały się targi.

W latach następnych, wraz z kryzysem gospodarczym w całym kraju, wywołanym wojnami z połowy XVII wieku, nastąpił upadek Jeruzala.

W 1792 roku Jeruzal stał się własnością Józefa Niemirycza herbu Klamry, który po długim procesie, przejął w posiadanie i używanie Dobra Dolecko, fortunę rodu Łajszczewskich. Po śmierci Józefa Niemirycza w 1802 roku, Jeruzal odziedziczył jego syn Ignacy.

Po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku Jeruzal znalazł się w zaborze pruskim. W 1807 roku wszedł wraz z ziemiami drugiego zaboru pruskiego do Księstwa Warszawskiego, a w 1815 roku do Królestwa Polskiego.

W 1836 roku Ignacy Niemirycz sprzedał Jeruzal Adamowi Napoleonowi Horbowskiemu, w którego posiadaniu był aż do jego śmierci w 1876 roku[6].

Na początku XX wieku we wsi pojawili się mariawici, którzy mieli wsparcie lokalnego wikarego, dzięki czemu szybko powiększali swą liczebność. W sierpniu 1906 na tle nieporozumień dotyczących prawa własności do jeruzalskiej świątyni mariawici skonfliktowani z hierarchią katolicką rozpoczęli okupację kościoła w Jeruzalu, chcąc uzyskać prawo do tego obiektu. Po trzydniowych zamieszkach władze carskie zdecydowały się siłą przywrócić porządek, do czego posłużył garnizon wojskowy z oddalonego o 5 km Raducza. W wyniku tej akcji wszyscy mariawici opuścili Jeruzal; część spośród nich osiadła w pobliskiej Wólce Jeruzalskiej.

W czasie I wojny światowej w wyniku walk Jeruzal został w pewnym stopniu zniszczony (m.in. uszkodzono budynek kościoła), natomiast w okresie II wojny światowej wieś nie doznała poważniejszych szkód.

W latach 1954–1972 Jeruzal był siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej.

Urodził się tu Stanisław Popiński (ur. 30 października 1891, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie) – oficer piechoty, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są obiekty[7]:

Kościół[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się zabytkowy kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, zbudowany w 1798 r. z fundacji posła na Sejm CzteroletniJózefa Niemirycza herbu Klamry oraz jego żony Franciszki z Błociszewskich.

Pierwsza wzmianka o kościele we wsi Jeruzal pochodzi z 1290. W 1603 r. istniał w osadzie drewniany kościół pw. św. Mikołaja. W 1630 wzniesiono w osadzie kolejny kościół drewniany. Współczesna świątynia została zbudowana naprzeciw kościoła z 1630, na terenie dawnego cmentarza, na którym pochowani są m.in. byli właściciele wsi. Kościół ma charakter barokowo-klasycystyczny, jego budową kierował niejaki Antoni Garczyński. Jest to świątynia murowana, jednonawowa, posiada dwukondygnacyjną fasadę podzieloną przyściennymi filarami oraz półkolumnami. Portal główny oraz dwa portale wewnętrzne zbudowane są w stylu klasycystycznym. Wyposażenie wnętrza kościoła także jest głównie klasycystyczne (ołtarz główny i dwa boczne, ambona, chrzcielnica). W kościele znajduje się także bogato zdobiony, XVIII-wieczny żyrandol.

Na frontowej ścianie kościoła znajduje się tablica z łacińskim napisem: D.O.M. ÆDEM HANC ADIMPLENDO VOTA SUA JOSEPHUS & FRANCISCA DE BLOCISZEWSKIE NIEMIRYCZOWIE LOCI HUJUS HÆREDES & COLLATORES FUNDARE CŒPERUNT A.D. M.DCC.XC.VIII. R.O. 1.7.9.8., co oznacza Bogu Najlepszemu i Największemu, tę świątynię, wypełniając śluby swoje, Józef i Franciszka z Błociszewskich Niemiryczowie, tutejsi właściciele i kolatorzy, budować zaczęli roku pańskiego 1798[8].

W czasie I wojny światowej, podczas bitwy nad Rawką, kościół w Jeruzalu został uszkodzony w wyniku ostrzału artyleryjskiego.

Dzwonnica kościelna

Obok kościoła znajduje się drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej, przykryta namiotowym dachem, a także murowana kaplica z 1926, która zastąpiła pierwotną kaplicę drewnianą, wzniesioną w XVII wieku.

Wewnątrz kaplicy znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, pochodzący z XVII wieku, który był niegdyś częścią wyposażenia kościoła głównego.

Na terenie kościelnym znajduje się też dom parafialny z lat 80. XX wieku.

Kaplica[edytuj | edytuj kod]

W położonym na zachód od Jeruzala tzw. Lesie Doleckim, w pobliżu wsi Doleck, w odległości niespełna 1 kilometra od Jeruzala znajduje się kaplica, wzniesiona w 1626 r. w celu upamiętnienia mającego tu miejsce cudu. Polegać on miał na objawieniu się Krzyża Świętego. Kaplica ta była wielokrotnie przebudowywana, obecny wygląd budowli nie przypomina wyglądu pierwotnego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2017-07-15].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. Jeruzal Skierniewicki. Parafia p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego. diecezja.lowicz.pl. [dostęp 2017-07-16].
  6. Kurjer Warszawski Nr 164. Warszawa: 14 (26) lipca 1876, s. 3.
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo łódzkie. 31 grudnia 2017; 7 miesięcy temu. [dostęp 2017-07-16]. s. 99.
  8. WYCIECZKA NR 272 "STARA RAWA, JERUZAL I RADUCZ". Mr SCOTT jedzie do... (-:. [dostęp 2017-05-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]