Jerzy Czeszejko-Sochacki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Czeszejko-Sochacki
Czeszejko Sochacki Jerzy.jpg
Data i miejsce urodzenia 29 listopada 1892
Nieżyn, gubernia czernihowska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 4 września 1933
Moskwa, RFSRR, ZSRR
Poseł na Sejm RP II kadencji (II RP)
Okres od 27 marca 1928
do 27 grudnia 1928
Przynależność polityczna Jedność Robotniczo-Chłopska (Komunistyczna Partia Polski)
Kamienica przy ul Stalowej 2 na warszawskiej Pradze, gdzie w latach 1924-1928 mieszkał Jerzy Czeszejko-Sochacki
Tablica upamiętniająca Jerzego Czeszejko-Sochackiego, na kamienicy przy ul. Stalowej 2

Jerzy Czeszejko-Sochacki ps. Bratkowski, Bruzda, Konrad (ur. 29 listopada 1892 w Nieżynie, zm. 4 września 1933 w Moskwie) – polski polityk socjalistyczny i komunistyczny, publicysta, poseł na Sejm RP.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Wacława Czeszejko-Sochackiego, farmaceuty i Walerii z d. Bogusławskiej. Po ukończeniu gimnazjum realnego w Dyneburgu, gdzie przenieśli się rodzice, w latach 1911-1915 studiował na wydziale prawa Uniwersytetu w Petersburgu, zaliczając osiem semestrów. Brał czynny udział w podziemnym studenckim ruchu niepodległościowym. W 1911 za udział w demonstracji studenckiej aresztowany i skazany na dwa miesiące aresztu. Publikował w polskojęzycznym Dzienniku Petersburskim (od 1914 Dziennik Petrogradzki)[1].

Od 1914 działał w Polskiej Partii Socjalistycznej–Frakcja Rewolucyjna. Organizował PPS w Wilnie, następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie był nauczycielem gimnazjalnym, jednocześnie zajmując się pracą organizacyjną w PPS.

Jako nauczyciel w seminarium nauczycielskim w Siennicy zorganizował bezpośrednio po odzyskaniu niepodległości jedną z nielicznych w Polsce rad delegatów chłopskich i współorganizował (m.in. wraz z Janem Kwapińskim) Związek Zawodowy Robotników Rolnych. Kandydował jednocześnie w styczniu 1919 w wyborach do Sejmu Ustawodawczego, nie zdobył mandatu. Na zjeździe Polskiej Partii Socjalistycznej w 1919 wybrany do Rady Naczelnej i Centralnego Komitetu Wykonawczego (CKW) PPS. Następnie wybrany na sekretarza generalnego PPS. We władzach partii prezentował stanowisko lewicowe i przeciwne wojnie polsko-bolszewickiej.

Na posiedzeniu Rady Naczelnej PPS w końcu lipca 1920, podczas kulminacji ofensywy Armii Czerwonej na Warszawę zgłosił projekt rezolucji o wystąpieniu PPS z koalicyjnego Rządu Obrony Narodowej. Wobec odrzucenia projektu w głosowaniu przez Radę Naczelną zrzekł się funkcji sekretarza generalnego i członka CKW PPS. W marcu 1921 wraz z kilku działaczami socjalistycznymi ogłosił list otwarty o wystąpieniu z PPS. Na kilka dni przed kongresem PPS został aresztowany, kilka miesięcy spędził w więzieniu na Pawiaku. We wrześniu 1921 wstąpił do KPRP, gdzie został dokooptowany do jej Komitetu Centralnego. We władzach partii prezentował stanowisko zmierzające do porozumienia zwalczających się frakcji: większościowców i miejszościowców.

Brał czynny udział w wyborach do Sejmu RP jesienią 1922 jako jeden z organizatorów i członek Komitetu Centralnego Związku Proletariatu Miast i Wsi – wobec delegalizacji KPRP – oficjalnej przybudówki KPRP wystawiającej kandydatów komunistycznych w wyborach parlamentarnych 1922. W latach 1921-1925 był członkiem Komitetu Centralnego KPRP , a następnie KPP. Od 22 kwietnia 1926 poseł na Sejm RP w miejsce Stanisława Łańcuckiego, który 25 lutego 1926 zrezygnował z mandatu poselskiego po uwięzieniu i wyroku sądowym za działalność antypaństwową.

Ponownie wybrany do Sejmu w wyborach 1928 z listy Jedności Robotniczo-Chłopskiej (wyborczy komitet KPP). W maju 1928 został aresztowany przez policję niemiecką w Berlinie podczas odbywającego się tam posiedzenia Komitetu Centralnego KPP. 27 grudnia 1928 Sejm pozbawił go mandatu poselskiego. Był wówczas członkiem Biura Politycznego KC KPZU (1928-1929) – autonomicznej sekcji KPP. W roku 1929 został członkiem Biura Politycznego KC KPP. W Berlinie przebywał do 1930, kiedy to wyjechał do Moskwy, by objąć jako przedstawiciel KPP funkcję w Komitecie Wykonawczym Kominternu (zastępca członka prezydium sekretariatu Komitetu Wykonawczego Kominternu). Funkcję sprawował do 1932, gdy przeniesiono go na stanowisko redaktora wychodzącego w Moskwie pisma KPP Z pola walki[2], wchodził też w skład redakcji teoretycznego organu KC KPP Nowy Przegląd.

13 sierpnia[3]1933 aresztowany przez OGPU pod zarzutem szpiegostwa – współpracy z II Oddziałem Sztabu Generalnego Wojska Polskiego[4]. 4 września 1933 popełnił samobójstwo – wyskoczył podczas przesłuchania z piątego piętra gmachu OGPU na Łubiance. Jego żona Józefina (z d. Jurewicz) została aresztowana w 1937 w czasie wielkiej czystki, najpierw zesłana do Pawłodaru w Kazachstanie, ponownie aresztowana w 1938, w obozach koncentracyjnych Gułagu do 1946, powróciła do Polski w 1959.

Pośmiertnie zrehabilitowany w listopadzie 1957. Ojciec rosyjskiej poetki Natalii Astafiewej, urodzonej w Warszawie, tłumacza literatury polskiej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik zaczął się ukazywać 15 listopada 1909 jako organ liberałów polskich, z czasem ewoluował ku programowi demokratyczno-niepodległościowemu. Na jego łamach którego publikowali m.in. Remigiusz Kwiatkowski, Kazimiera Iłłakowiczówna, Józef Flach, Eugeniusz Starczewski i Marian Zdziechowski. Gazeta ukazywała się do 31 maja 1916, kiedy to władze carskie nakazały jej zamknięcie.
  2. co było faktyczną degradacją.
  3. Nakaz aresztowania wystawiony jest na 15 sierpnia.
  4. Wiktor Żytłowski, związany z NKWD, już w 1929 r. stworzył Komisję Bezpieczeństwa przy Biurze Politycznym KC KPP, która miała zajmować się „walką z prowokacją” w partii, czyli była w pewnym sensie prefiguracją komisji o identycznej nazwie utworzonej 20 lat później w Warszawie. O ile wiem, to on właśnie pierwszy wysuwał zarzuty o „piłsudczykowskiej prowokacji”, i to już w 1930 r. Wskazywał też konkretne nazwiska i NKWD szło tym tropem, aresztując takich działaczy jak Tadeusz Żarski, Jerzy Czeszejko-Sochacki, Wojewódzki. Żytłowski ideologicznie „uogólnił” swoje tezy w osobnej broszurze wydanej w 1934 r. („U źródeł prowokacji peowiackiej”). Nie uchroniło go to przed aresztowaniem przez NKWD i kulą w tył głowy. Andrzej Paczkowski; Barbara Polak; Robert Spałek, Komuniści przeciw komunistom Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej, nr 01-02/2005,Warszawa 2005, s. 11.wersja elektroniczna. Paweł Piotr Wieczorkiewicz w wypowiedzi dla Dziennik Polska-Europa-Świat 11 sierpnia 2007 stwierdził z kolei: Tylko że jak się okazuje, te zarzuty nie były fałszywe i najprawdopodobniej Czeszejko-Sochacki był agentem naszego wywiadu aresztowanym podczas przekazywania materiałów pracownikowi polskiej ambasady w Moskwie. Jeśli to się potwierdzi, to trzeba będzie przywrócić ulice jego imienia. Wieczorkiewicz: Mimo wszystko Stalin nas szanował. Stwierdzenie to od tego czasu nie zostało potwierdzone w innych źródłach.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]