Jerzy Gruza

Jerzy Gruza

Jerzy Gruza (2007)
Data i miejsce urodzenia	4 kwietnia 1932 Warszawa
Data i miejsce śmierci	16 lutego 2020 Pruszków
Zawód	reżyser, scenarzysta, aktor
Odznaczenia

Jerzy Gruza, ps. „Paweł Binke” (ur. 4 kwietnia 1932 w Warszawie, zm. 16 lutego 2020 w Pruszkowie) – polski reżyser i scenarzysta, okazjonalnie aktor filmowy. Twórca wielu programów i widowisk telewizyjnych.

Życiorys

Grób Jerzego Gruzy na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (autor nagrobka: architekt Tomasz Skorupa „Kontrastowo”)

Absolwent Wydziału Reżyserii PWSF w Łodzi (1956). Na początku swojej kariery współpracował w TVP z Bogumiłem Kobielą i Jackiem Fedorowiczem (programy Poznajmy się, Małżeństwo doskonałe, Kariera, Runda). Wyreżyserował wiele przedstawień Teatru Telewizji, m.in. „Grona gniewu” Johna Steinbecka (1957), „Szkołę wdów” Jeana Cocteau, monodram „Sammy” ze Zbigniewem Cybulskim (1962), „Mieszczanin szlachcicem” Moliera (w 1969 ostatnią rolę zagrał tu Bogumił Kobiela).

Był reżyserem popularnych seriali: Wojna domowa (1965–1966), Czterdziestolatek (1974–1977), Pierścień i róża (1986), Czterdziestolatek. 20 lat później (1993), oraz filmów fabularnych: Dzięcioł (1970), Przeprowadzka (1972), Motylem jestem, czyli romans 40-latka (1976).

1 marca 1984 został mianowany dyrektorem i kierownikiem artystycznym Teatru Muzycznego w Gdyni. Wyreżyserował na tej scenie wielkie musicalowe przeboje: Skrzypka na dachu (premiera w 1984), Jesus Christ Superstar (1987), Les Misérables (1989), Człowieka z La Manchy (1991), Żołnierza królowej Madagaskaru (1991).

Jest autorem książek: 40 lat minęło jak jeden dzień (1998), Człowiek z wieszakiem życie zawodowe i towarzyskie (2003). Był jurorem w programie Zostań Gwiazdą Filmową.

Był trzykrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Jadwiga, z którą miał syna. Drugą żoną była anglistka Natalia. Trzecią żoną była Grażyna Lisiewska, znana z roli laborantki Marioli w serialu Czterdziestolatek. Mieli syna Pawła, prawnika.

Zmarł 16 lutego 2020 w domu seniora w Pruszkowie w wieku 87 lat. Msza pogrzebowa reżysera odbyła się 21 lutego o godz. 11 w Kościele Środowisk Twórczych w Warszawie przy Placu Teatralnym w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera G-Tuje-48). Autorem nagrobka jest architekt Tomasz Skorupa („Kontrastowo”).

Filmografia

Jerzy Gruza

Scenarzysta i reżyser seriali:

• 1965–1966: Wojna domowa
• 1974–1977: 40-latek
• 1986: Pierścień i róża
• 1993: 40-latek. 20 lat później
• 1998: Gosia i Małgosia
• 1999, 2003: Tygrysy Europy

Scenarzysta i reżyser filmów:

• 1968: Mistrz tańca
• 1970: Na samym dnie (scenariusz)
• 1970: Dzięcioł
• 1972: Przeprowadzka (premiera 1982)
• 1973: Przyjęcie na dziesięć osób plus trzy
• 1976: Motylem jestem, czyli romans 40-latka
• 1980: Alicja (premiera 1982)
• 1982: Noc poślubna w biały dzień
• 1986: Pierścień i róża
• 2001: Gulczas, a jak myślisz...
• 2002: Yyyreek!!! Kosmiczna nominacja
• 2019: Dariusz

Reżyser Teatru Telewizji (ważniejsze pozycje):

• 1962: Sammy
• 1964: Pomyłka, proszę się wyłączyć
• 1969: Nasze miasto
• 1969: Mieszczanin szlachcicem
• 1971: Wizyta starszej pani
• 1973: Kariera Artura Ui
• 1974: Romeo i Julia
• 1977: Rewizor
• 1979: Eryk XIV
• 1995: Słomkowy kapelusz

Obsada aktorska:

• 1954: Pokolenie – żandarm ścigający Jasia na klatce schodowej
• 1970: Dzięcioł – Stacho, reżyser programu „W co się bawić”
• 1977: Czterdziestolatek – pasażer na dworcu (odc. 20)
• 1993: Czterdziestolatek. 20 lat później – mężczyzna przy słupie ogłoszeniowym (odc. 12), Waligórski (odc. 15)
• 1998: Gosia i Małgosia – 2 role: Ernest Biel-Bielecki; nieboszczka Rozwadowska
• 1999–2003: Tygrysy Europy – 2 role: Alfred Chodźko i jego brat bliźniak Stanisław
• 2001: Gulczas, a jak myślisz... – mężczyzna z balkonu
• 2002: Yyyreek!!! Kosmiczna nominacja – Rafał Psiabok-Porzeczkowski, partner Stasia
• 2019: Dariusz – Starszy

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 2020)
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Złoty Krzyż Zasługi
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (26 lutego 2008)
• Odznaka Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (2009)

Nagrody i wyróżnienia

• Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za realizację filmu Śledztwo (1963)
• Nagroda Państwowa I stopnia (zespołowa) z okazji 20-lecia Polski Ludowej za twórczość artystyczną w Teatrze Telewizji (22 lipca 1964)
• „Złoty Ekran” za najlepszy cykl rozrywkowy dla Poznajmy się (1964)
• Nagroda Specjalna Włoskiego Komitetu Filmu Młodzieżowego na XVIII Międzynarodowym Festiwalu Filmów dla Dzieci i Młodzieży w Wenecji dla filmu Bilet za fryzjera (1966)
• „Złoty Ekran” za serial tv Wojna domowa (1966)
• Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji (zespołowa) za program Małżeństwo doskonałe (1968)
• „Złoty Ekran” (z Jackiem Fedorowiczem) za program Małżeństwo doskonałe (1969)
• I miejsce w plebiscycie czytelników „Tygodnika Kulturalnego” dla spektaklu Teatru Telewizji Romeo i Julia wg sztuki Williama Shakespeare'a (1974)
• Nagroda „Złoty Szczupak” na Festiwalu Filmów i Widowisk Telewizyjnych w Olsztynie za serial Czterdziestolatek (1977)
• Nagroda „Złoty Szczupak” na II Festiwalu Filmów i Widowisk Telewizyjnych w Olsztynie za spektakl Teatru Telewizji Rewizor (1978)
• Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji I stopnia za III część serialu Czterdziestolatek (1978)
• „Złota Jaskółka Morska” na festiwalu w Knokke (1978)
• Nagroda „Złota Praha” na Międzynarodowym Festiwalu Telewizyjnym w Pradze w kategorii programów muzycznych dla filmu Trzy obrazy (1980)
• Nagroda Teatralna Wojewody Gdańskiego z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru za reżyserię Pericholi J.Offenbacha w Teatrze Muzycznym w Gdyni (1984)
• Nagroda Teatralna Wojewody Gdańskiego z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru za reżyserię Skrzypka na dachu w Teatrze Muzycznym w Gdyni (1985)
• „Metronom” - nagroda „Sztandaru Młodych” za konsekwencję w udostępnianiu polskiej publiczności najznakomitszych pozycji z historii musicalu oraz za nowatorską formę nadaną polskiemu wystawieniu musicalu Jesus Christ Superstar (1987)
• Nagroda Prezydenta Miasta Gdyni za twórczość w 1987 roku (1988)
• Nagroda Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki za twórczość w 1987 roku - błyskotliwą inscenizację musicalu Jesus Christ Superstar w Teatrze Muzycznym w Gdyni (1988)
• Nagroda Teatralna Wojewody Gdańskiego za najlepszy spektakl muzyczny roku - Jesus Christ Superstar (1988)
• Nagroda „Głosu Wybrzeża” za wybitne dokonania artystyczne w Teatrze Muzycznym w Gdyni, ze szczególnym uwzględnieniem Skrzypka na dachu i Jesus Christ Superstar (1988)
• Nagroda Super Wiktor za całokształt twórczości telewizyjnej (1993)
• Nagroda za całokształt pracy artystycznej na I Festiwalu Dobrego Humoru w Trójmieście (2000)
• Nagroda Specjalna na II Festiwalu Dobrego Humoru w Gdańsku dla programu Magiczny kabaret wspomnień (2001)
• Statuetka „Gwiazda Telewizji Polskiej” wręczona z okazji 50-lecia TVP za tworzenie oryginalnych form filmowych, teatralnych i rozrywkowych (2002)
• Nagroda Specjalna „Złote Spinki” za całokształt twórczości przyznana przez redakcję „TeleTygodnia” i program 2 TVP podczas gali „Telekamer 2005” (2005)
• Tytuł „Gentleman w Showbiznesie” przyznany przez pismo „Gentleman” (2008)
• Nagroda „Galion Gdyński” za całokształt pracy w dziedzinie reżyserii, znakomite realizacje teatralne oraz wprowadzenie Teatru Muzycznego w Gdyni w poczet znaczących europejskich scen teatralnych (2013)
• Nagroda Honorowa „Jańcia Wodnika” oraz Nagroda Specjalna Prezesa Telewizji Polskiej SA na XXII Ogólnopolskim Festiwalu Sztuki Filmowej „Prowincjonalia” we Wrześni – za pionierskie i kreacyjne podejście do serialu telewizyjnego, za umiejętne łączenie kolejnych pokoleń poprzez sztukę, za wnikliwe portretowanie społecznych i obyczajowych przemian, za ironiczny i zarazem ciepły dystans do świata ludzkich pragnień i przywar (2015)

• Nagroda Honorowa za artystyczny dorobek życia na II Ogólnopolskim Festiwalu Filmów Satyrycznych „Pyszadło” w Mogilnie (2017)
• Nagroda Specjalna „Platynowe Lwy” na 42. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni za całokształt twórczości (2017)

Źródło:

Bibliografia

• Jerzy Gruza w bazie filmpolski.pl
• Jerzy Gruza w bazie IMDb (ang.)
• Jerzy Gruza w bazie Filmweb
• Jerzy Gruza (autor), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2025-11-13] .

Linki zewnętrzne

• Jerzy Gruza na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”