Jerzy Iwanowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Iwanowski
Jerzy Iwanowski.jpg
Data i miejsce urodzenia 10 lutego 1878
Lebiodka, gubernia wileńska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 28 marca 1965
Penley, Wielka Brytania
Minister przemysłu i handlu
Okres od 17 listopada 1918
do 16 stycznia 1919
Poprzednik funkcja utworzona
Następca Kazimierz Hącia
Minister pracy i opieki społecznej
Okres od 16 stycznia 1919
do 9 grudnia 1919
Poprzednik Bronisław Ziemięcki
Następca Edward Pepłowski
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941)

Jerzy Iwanowski (ur. 10 lutego 1878 w Lebiodce koło Lidy, zm. 28 marca 1965 w Penley w Wielkiej Brytanii) – polski działacz społeczny i polityk, inżynier, minister spraw zagranicznych Litwy Środkowej (1920–1922) oraz senator III kadencji (1930–1935).

Życiorys[edytuj]

Był synem Leonarda – inżyniera i prezesa Komitetu Technicznego przy Ministerstwie Skarbu w Petersburgu i Jadwigi baronówny von Reichel.

Ukończył V Gimnazjum w Warszawie. W latach 1895–1901 studiował na Wydziale Mechanicznym Petersburskiego Instytutu Technologicznego, gdzie uzyskał dyplom inżyniera technologii. W czasie studiów dwukrotnie wydalany z uczelni za przynależność do PPS. Po 1901 działał w PPS w Częstochowie, Zagłębiu Dąbrowskim oraz na warszawskiej Woli. W latach 1901–1903 pracował jako inżynier technologii w rakowskiej Hucie Handtkego.

W latach 1903–1905 więziony w Warszawie i zesłany w głąb Rosji, w latach 1906–1907 w Wilnie. Po opuszczeniu więzienia pracował w petersburskim i moskiewskim oddziałach British Westinghouse Electric Co., angażował się tam w działalność PPS-Frakcji Rewolucyjnej.

W obawie przed represjami wyjechał do Chin, gdzie pracował dla towarzystwa „Siemens-Schuckert” w Mandżurii, później reprezentował tę firmę w Japonii, USA i Rosji. Po wybuchu I wojny światowej organizował m.in. w Szanghaju przerzut polskich jeńców do Legionów. W 1916 przebywał w USA i współpracował z tamtejszym Komitetem Obrony Narodowej, w 1917 działał w Polskiej Organizacji Wojskowej w Moskwie.

W 1918 wrócił do odradzającej się Polski – w rządzie Jędrzeja Moraczewskiego objął 17 listopada 1918 tekę ministra przemysłu i handlu, w rządzie Ignacego Paderewskiego sprawował od 16 stycznia 1919 urząd ministra ochrony pracy i opieki społecznej. W lipcu i sierpniu 1919 kierował polską misją handlową przy rządzie Denikina. W 1920 ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej.

Po zajęciu Litwy Środkowej przez wojska gen. Żeligowskiego (bunt Żeligowskiego), 9 października 1920 był jednym z sygnatariuszy odezwy "Do ludności Litwy Środkowej", którzy jako członkowie Tymczasowej Komisji Rządzącej podpisali ją obok generała[1][2][3]. W strukturze Tymczasowej Komisji Rządzącej 12 października 1920 Jerzy Iwanowski został mianowany przez Naczelnego dowódcę Wojsk Litwy Środkowej gen. Lucjana Żeligowskiego na stanowisko Dyrektora Departamentu Spraw Zagranicznych[4]. Funkcję pełnił do 1922.

W 1922 przeniesiony do rezerwy w stopniu podpułkownika wojsk samochodowych ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[5][6] i przydzielony do 7 Dywizjonu Samochodowego jako oddziału macierzystego[7]. W 1923 był oficerem rezerwowym 3 Dywizjonu Samochodowego w garnizonie Grodno[8][9].

Od 1926 działał w loży masońskiej „Machnicki”, był członkiem YMCA i Rotary Club w Warszawie.

W Senacie II kadencji (1928–1930) był zastępcą senatora BBWR. W latach 1930–1935 był senatorem z województwa łódzkiego. Był przewodniczącym Rady Wojewódzkiej BBWR w Łodzi.

W czasie II wojny światowej walczył w stopniu podpułkownika w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Po wojnie na emigracji w Londynie. Od 1948 do 1956 i w latach 1957–1965 przewodniczący Rady Naczelnej Ligi Niepodległości Polski. Był członkiem Tymczasowej Rady Jedności Narodowej.

Rodzina[edytuj]

Braćmi Jerzego Iwanowskiego byli Wacław Iwanowski – białoruski społecznik i polityk, Tadas Ivanauskas – profesor biologii Uniwersytetu Kowieńskiego, działacz społeczny na Litwie i założyciel lokalnego ogrodu zoologicznego oraz wileński adwokat Stanisław Iwanowski. Miał córki: Wandę, żonę Stanisława Leopolda, po wojnie związaną z malarzem Kajetanem Sosnowskim, Jadwigę za Włodzimierzem Lewandowskim oraz syna Macieja zmarłego w 1936 roku.

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Do ludności Litwy Środkowej. „Dziennik Urzędowy Tymczasowej Komisji Rządzącej”, s. 1-2, Nr 1 z 17 listopada 1920. Tymczasowa Komisja Rządząca. 
  2. Odezwa rządu Litwy środkowej. „Kurjer Warszawski”, s. 1-2, Nr 296 z 25 października 1920. 
  3. Joanna Gierowska-Kałłaur. Straż Kresowa wobec kwestii białoruskiej. Deklaracje i praktyka. „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”. XLIV, s. 32, 2009. ISSN 1230-5057. 
  4. Dekret no 2 Naczelnego dowódcy Wojsk Litwy Środkowej. „Dziennik Urzędowy Tymczasowej Komisji Rządzącej”, s. 2, Nr 1 z 17 listopada 1920. Tymczasowa Komisja Rządząca. 
  5. Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923, s. 1021.
  6. Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924, s. 933.
  7. Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922, s. 100. [dostęp 2015-04-13].
  8. Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923, s. 1008.
  9. Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924, s. 919.
  10. Odznaczenie orderem „Polonia Restituta”. „Gazeta Lwowska”, s. 8, Nr 260 z 11 listopada 1928. 
  11. Rozporządzenie Kierownika M.S.Wojsk. L. 1633.22 G. M. I. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 8, s. 251)

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Krzysztof Kunert (red. naukowa): Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny. Tom II,, Wydawnictwo Sejmowe Warszawa 2000
  • Kto był kim w II Rzeczypospolitej, pod red. prof. Jacka. M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, wyd I
  • Jerzy Turonek, Wacław Iwanowski i odrodzenie Białorusi, Warszawa 1992