Jerzy Kuryłowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jerzy Kuryłowicz (ur. 26 sierpnia 1895 w Stanisławowie, zm. 28 stycznia 1978 w Krakowie) – polski językoznawca. Zajmował się przede wszystkim językoznawstwem diachronicznym, językami indoeuropejskimi.

Był synem Romana (urzędnika) i Flory z Kleczyńskich, starszym bratem Włodzimierza (mikrobiologa). Uczęszczał do szkół we Lwowie z niemieckim językiem nauczania (1901-1913) w tym do gimnazjum klasycznego (jego nauczycielem był m.in. językoznawca Gerson Blatt). Po zakończeniu nauki szkolnej wyjechał na studia do Hochschule für Welthandel w Wiedniu, gdzie uczęszczał na zajęcia z ekonomii, handlu, języków obcych oraz dodatkowo prawa i języków orientalnych (1913 – 1914). Gdy wybuchła I wojna światowa, został wysłany na front w stopniu porucznika armii austriackiej. Po wojnie studiował romanistykę i germanistykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie oraz równocześnie indologię i semitystykę, jednak m.in. językoznawca Andrzej Gawroński zwrócił uwagę na ogromne zdolności językowe Kuryłowicza i postarano mu się o stypendium w Paryżu, gdzie studiował u Meilleta, Vendryesa, Blocha oraz Cohena i Roquesa. W 1929 został mianowany profesorem na Uniwersytecie Lwowskim. Pełnił tam funkcję kierownika Zakładu Językoznawstwa Indoeuropejskiego i Zakładu Filologii Romańskiej. Po wojnie na krótko (1946-1948) objął Katedrę Językoznawstwa Ogólnego na Uniwersytecie Wrocławskim, ale trudne warunki życia w mieście sprawiły, że przeniósł się do Krakowa, na Uniwersytet Jagielloński, w którym pełnił funkcję kierownika Katedry Językoznawstwa Ogólnego aż do przejścia na emeryturę w 1965 roku. Przez kilkanaście lat pełnił też funkcję opiekuna katedr anglistyki, romanistyki i germanistyki. Był członkiem wielu akademii naukowych (1931 członek-korespondent, 1938 członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności; 1952 członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk).

W wyborach samorządowych z maja 1939 uzyskał mandat radnego Rady Miasta Lwowa startując z Listy Chrześcijańsko-Narodowej[1].

Na przełomie czerwca/lipca 1939 został wybrany ostatnim dziekanem Wydziału Humanistycznego polskiego UJK w okresie II RP[2].

Jego prace stanowią podstawową lekturę z zakresu językoznawstwa indoeuropejskiego. Przyczynił się także do rozwoju metodologii językoznawstwa diachronicznego, m.in. rekonstrukcji wewnętrznej. Wiele pisywał ogólnie o języku, opierając się na poglądach Hjelmsleva, ale swoich poglądów nie zebrał w spójną syntetyczną teorię. Do ważniejszych publikacji należą: L'Apophonie en indo-européen (1956) i The Inflectional Categories of Indo-European (1964).

W 1937 roku, za zasługi na polu pracy naukowej, został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[3]. 22 lipca 1964 roku z okazji 20-lecia Polski Ludowej otrzymał nagrodę państwową I stopnia[4].

Dalsze publikacje[edytuj]

  • Kuryłowicz, J., 1936. Derivation lexicale et derivation syntaxique. Kuryłowicz, J.,1960, 41-50.
  • Kuryłowicz, J., 1938. Struktura morfemu. Kuryłowicz, J., 51-65.
  • Kuryłowicz, J., 1949a. La nature des proces dits ’analogiques’. Acta Linguistica 5:121-38.
  • Kuryłowicz, J., 1949b. La notion de l’isomorphisme. Kuryłowicz, J., 1960, 16-26.
  • Kuryłowicz, J., 1949c. Le probleme du classement des cas. Kuryłowicz, J., 1960, 131-154.
  • Kuryłowcz, J., 1960. Esquisses linguistiques. Wrocław – Kraków, Polska Akademia Nauk.
  • Przedruki pięciu najważniejszych artykułów Kuryłowicza w przekładzie A. Holvoeta na język angielski zostały wydane przez W. Smoczyńskiego jako The Young Kuryłowicz, Kraków 2004.

Literatura biograficzna[edytuj]

Cztery artykuły biograficzne i bibliografia Kuryłowicza ukazały się w tomie pod red. W. Smoczyńskiego Kuryłowicz Memorial Volume, Part One, Kraków 1995.

Adam Heinz, Prof. Jerzy Kuryłowicz, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 1980. Józef Reczek, Prace onomastyczne Jerzego Kuryłowicza. Onomastica 1980 R.25. Wiktor J. Darasz, Z wersologicznych prac Jerzego Kuryłowicza, Język Polski, 2009 R. 89 z. 3.

Przypisy

  1. Wykaz mandatów w wyborach do Rady miejskiej we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 123 z 3 czerwca 1939. 
  2. Nowe władze akademickie Uniw. Jana Kazimierza. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 149 z 6 lipca 1939. 
  3. M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410
  4. Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 1.