Jerzy Prokopiuk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jerzy Prokopiuk (ur. 5 czerwca 1931 w Warszawie) – gnostyk, antropozof, pisarz-eseista, tłumacz literatury naukowej i pięknej, redaktor naczelny czasopisma Gnosis (1991–2000). Wprowadził do Polski poprzez przekłady i eseje myśl szwajcarskiego psychologa i psychiatry Carla Gustava Junga.

Życiorys[edytuj]

Jerzy Prokopiuk urodził się w polskiej rodzinie katolickiej, w młodości zaczął interesować się filozofią i ezoteryką. W 1953 r. był więziony na Mokotowie za działalność antykomunistyczną, został wyrzucony z ZMP pod zarzutem "arystokratycznego stosunku do mas"[1]. Studiował na Uniwersytecie Warszawskim filologię Wschodu Starożytnego, której nie ukończył, bo nie pozwolono mu napisać pracy magisterskiej[2]. Jego duchowym przewodnikiem i nauczycielem antropozofii był Robert Walter z Komorowa, który nakłonił go w latach pięćdziesiątych do lektury dzieł Rudolfa Steinera. Podróżował do Niemiec, Szwajcarii, Francji (do Langwedocji, gdzie swoje siedziby mieli katarzy) i Szwecji – dzięki podróżom tym miał dostęp do obcojęzycznej literatury, poznał także wielu zachodnich ezoteryków i antropozofów. Utrzymywał kontakty z powojennymi i współczesnymi kręgami literackimi oraz intelektualistami (także katolickimi): przyjaźnił się m.in. z Robertem Stillerem[3], ks. Bronisławem Bozowskim oraz wybitnymi polskimi uczonymi: antropologiem i religioznawcą, prof. Andrzejem Wiercińskim, oraz matematykiem i fizykiem, prof. Krzysztofem Maurinem, na którego seminariach gościł z wykładami. W 2000 r. udzielił też wywiadu (obecnie byłemu) jezuicie Stanisławowi Obirkowi[4], który opublikował go na łamach katolickiego pisma "Życie duchowe". Utrzymywał także dobre stosunki z wieloma polskimi masonami, co zaowocowało publikacją w piśmie Ars Regia.

Do lat siedemdziesiątych zajmował się prawie wyłącznie tłumaczeniami, wtedy zaczął spisywać swoje myśli, które obecnie wydawane są pod tytułem Światłość i radość. Jego pierwsze dzieło Gnoza i gnostycyzm ukazało się w 1998 roku, wcześniej ukazywały się tylko pojedyncze eseje, przedmowy lub posłowia do tłumaczonych książek. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich oraz Powszechnego Towarzystwa Antropozoficznego (z siedzibą w Dornach/Szwajcaria). Należy do RACJI Polskiej Lewicy, dawniej znanej pod nazwą Antyklerykalnej Partii Postępu RACJA[5].

W latach '90 zaangażowany w działalność działającego w Warszawie Klubu "Gnosis", którego jest prawdopodobnie założycielem.

W Warszawie prowadził też przez wiele lat tzw. grupę "Jednorożec", na którego spotkaniach w wąskim kręgu studiowano i dyskutowano zagadnienia z zakresu ezoteryki (głównie antropozofii).

W latach 80. i 90. znany jako popularyzator antropozofii w Polsce i inspirowanych przez nią inicjatyw, gł. w rolnictwie biodynamicznym, pedagogice waldorfskiej i eurytmii[6].

Tłumaczenia[edytuj]

Tłumaczył na język polski dzieła Junga, Freuda, van der Leeuwa, Eliadego, Kerényi'ego, Drewermanna, Webera, Mistrza Eckharta, Anioła Ślązaka, Novalisa, Goethego, Schillera, Schleiermachera, Hegla, Hessego, Huxleya, Rudolfa Steinera i wielu innych autorów. W 1987 r. zredagował numer Literatury na świecie (nr 12) poświęcony gnozie i gnostycyzmowi, a w roku 2000 przygotował antologię tekstów inicjacyjnych Rudolfa Steinera pt. Droga do wtajemniczenia (Poznań, Dom Wyd. REBIS, ​ISBN 83-7120-932-0​).

Klub Gnosis[edytuj]

Od początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku prowadzi w Warszawie zarejestrowany początkowo jako stowarzyszenie Klub "Gnosis", w którym występowało z wykładami wielu intelektualistów i ezoteryków, m.in. Andrzej Wierciński, Krzysztof Maurin, Tadeusz Cegielski, Andrzej Nowicki, Franciszek Gołembski, Henryk Paprocki, Bohdan Kos, Jan Witold Suliga, Jan Garewicz, Jan Tomkowski, Robert Stiller, Maciej Góralski, Konrad Rudnicki i inni[7]. Współtworzy ten klub razem z heglistą i astrologiem Światosławem Florianem Nowickim. W latach 2009-2014 prezesem klubu był religioznawca Mikołaj Krawczyk, a od 2015 r. jest nim kompozytor Sebastian Krajewski.

Spotkania Klubu "Gnosis" odbywały się na przestrzeni lat w różnych lokalizacjach w Warszawie, m.in.: w Muzeum Etnograficznym, Mazowieckim Instytucie Kultury przy ul. Elektoralnej 12 (wtedy instytucja nosiła inną nazwę), w klubogalerii Le Madame (aż do jej zamknięcia), przy ul. Oleandrów, w księgarnio-kawiarni "Tarabuk".

Klub "Gnosis" ma na celu popularyzację ezoteryki, gnozy i antropozofii w Polsce, wszystkie spotkania mają charakter otwarty. Podczas spotkań wygłaszane są odczyty na temat historii religii, literatury, filozofii, różnych gałęzi ezoteryki.

Światopogląd[edytuj]

Za punkt centralny swojego światopoglądu uznaje (w duchu Goetheańskim) człowieka, którego rozumie jako symbol, czyli (etymologicznie) "most" między światem duchowym a fizycznym[8]. Dużo miejsca w swoich pracach poświęcił duchowości antropozoficznej, w której człowiek w swojej realizującej się wolności stanowi "oś świata" i jednocześnie klucz do poznania rzeczywistości (jest to stary motyw mistyczno-gnostyczny). Fascynuje się manicheizmem i tradycją gnostycką w Europie, szacunkiem darzy buddyzm, ale uważa, że dla człowieka Zachodu odpowiedniejsze są europejskie szkoły inicjacyjne, w szczególności tradycja ezoterycznego chrześcijaństwa (indywidualistyczna gnoza i mistyka). W nauce i humanistyce postuluje przechodzenie do tzw. paradygmatu wyobraźni (termin jego autorstwa), który kładzie nacisk na twórczość, potencjał duchowy i wolność człowieka w nawiązaniu do idei romantyków, w szczególności Novalisa.

Swój obecny światopogląd nazywa holistycznym spirytualizmem (jest to forma filozofii gnostycznej). Za jego podstawę uznaje antropozofię Rudolfa Steinera, a w dalszej kolejności psychologię integralną Carla Gustava Junga z jej centralnymi kategoriami nieświadomości zbiorowej i archetypu. Jego fundamentem ma być nie intelektualna spekulacja, lecz przede wszystkim żywe doświadczenie duchowe wsparte na odpowiedniej praktyce (zwł. medytacyjnej) – w tym sensie jest to forma gnozy. O swoim obecnym stosunku do Junga tak się wyraził:

"Ostatnimi laty wycofuję się w sposób jakby naturalny z tego jungowskiego kręgu myślowego, choć nie jest to wycofywanie się wrogie czy niechętne; przeciwnie – uważam, że jest to najwspanialsza szkoła psychologiczna, jaka powstała w XX wieku, tyle, że po prostu już nie odczuwam tak intensywnej potrzeby życia tymi kategoriami pojęciowymi, jakie ta psychologia zawiera, jak to w moim wypadku było przez pół wieku."[9]

Prokopiuk bardzo krytycznie odnosi się do współczesnej polskiej rzeczywistości – krytyka ta dotyczy w szczególności duchowości Polaków i bezrefleksyjnego, kolektywistycznego katolicyzmu. W polskiej kulturze wysoko ocenia epokę romantyzmu i Młodej Polski. W antropozofii Rudolfa Steinera dostrzega analogie do twórczości polskich idealistycznych myślicieli romantycznych, na przykład Andrzeja Towiańskiego, Juliusza Słowackiego (filozofia genezyjska) czy Augusta Cieszkowskiego. Myśl Marksa odrzuca z powodu jednostronnego materializmu, orientację filozoficzną Fryderyka Nietzschego zaś z powodu jej neopogaństwa. W swoich dziełach przedstawił duchowy "program" dla polskiej kultury, w której mogłyby się twórczo łączyć polski idealizm romantyczny i antropozofia (jako ezoteryka chrześcijańska) przy inspiracjach wysoką kulturą zachodnią, zwłaszcza zachodnioeuropejską[10]:

"Duchowy "inkubator", a zarazem wzór dla takiego przedsięwzięcia -- zarówno terapii kultury polskiej, jak i stworzenia ruchu otwarcia się na nowe duchowe intuicje, inspiracje i imaginacje, które przyniosłyby nam – z inicjatywy Ducha Narodu – twórczą alternatywę kulturową -- widzę w antropozofii Rudolfa Steinera."[11]

Książka Rozdroża, czyli zwierzenia gnostyka ma charakter silnie autobiograficzny (pierwotnie był to wywiad-rzeka), zawiera ogólny zarys światopoglądu i imaginacyjny projekt świata alternatywnego. Tomik Światłość i radość jako zbiór refleksji i komentarzy przypomina zaś w formie Myśli Pascala. Prace i eseje Prokopiuka pisane są wykwintną, czasem archaizującą polszczyzną.

Dzieła[edytuj]

978-83-7377-316-5

Bibliografia[edytuj]

Przypisy

  1. Rozdroża, czyli zwierzenia gnostyka, "Zarys autobiografii – Ezoteryka", s. 37
  2. Rozdroża, czyli zwierzenia gnostyka, "Zarys autobiografii – Uniwersytet", s. 40-41
  3. Rozdroża, czyli zwierzenia gnostyka, "Twórczość i poglądy – Przekłady mistyków duchowych", s. 102
  4. Mateusz.pl. Stanisław Obirek rozmawia z Jerzym Prokopiukiem
  5. Fakty i mity nr 51/52 (198/199) z 19 XII 2003
  6. Rozdroża, czyli zwierzenia gnostyka, "Zarys autobiografii – Drugie początki antropozofii w Polsce", s. 75 i nast.
  7. klub gnosis
  8. Rozdroża, czyli zwierzenia gnostyka, "Twórczość i poglądy – Człowiek jako symbol", s. 152
  9. Rozdroża, czyli zwierzenia gnostyka, "Twórczość i poglądy, Psychologia Carla Gustava Junga a antropozofia", s. 140
  10. Szkice antropozoficzne, r. XIII: "Kultura polska a antropozofia"
  11. Szkice antropozoficzne, "Kultura polska a antropozofia", s. 224

Linki zewnętrzne[edytuj]