Jerzy Różycki (matematyk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy matematyka. Zobacz też: inne osoby.
Jerzy Różycki
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 lipca 1909
Olszana(ukr.), gubernia połtawska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 9 stycznia 1942
Morze Śródziemne k. Balearów
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
Tablica upamiętniająca naukę Jerzego Różyckiego w wyszkowskim gimnazjum.
Tablica pamiątkowa na budynku przy ul. Jana Pawła Woronicza w Warszawie.
Pomnik kryptologów: Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego w Poznaniu.
Tablica upamiętniająca złamanie kodu Enigmy przez Mariana Rejewskiego, Henryka Zygalskiego i Jerzego Różyckiego na pl. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie.
Ławeczka Jerzego Różyckiego w Wyszkowie.

Jerzy Różycki (ur. 24 lipca 1909 w Olszanie(ukr.), zm. 9 stycznia 1942 k. Balearów) – polski matematyk i kryptolog, w maju 1926 r. ukończył Gimnazjum Koedukacyjne Towarzystwa Szkoły Średniej w Wyszkowie nad Bugiem, absolwent i pracownik Uniwersytetu Poznańskiego oraz radiokontrwywiadu wojskowego (Biuro Szyfrów Referat 4) Oddziału II Sztabu Głównego WP.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Witold Różycki był najmłodszym z czworga dzieci Wandy z Benitów i Zygmunta Różyckich. Urodził się 24 lipca 1909 r. w Olszanie w Guberni Kijowskiej. W 1918 r. wraz z rodziną uciekł z ogarniętych rewolucją terenów byłego Imperium Rosyjskiego do odrodzonej po zaborach Rzeczypospolitej. Przez kilka lat mieszkał w Wyszkowie nad Bugiem. Tu oraz w pobliskim Długosiodle Zygmunt Różycki prowadził apteki.

W październiku 1926 r. Jerzy Różycki rozpoczął studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Poznańskiego. Dyplom magistra matematyki uzyskał w lutym 1932 r. Zdecydował się na studiowanie drugiego kierunku – w grudniu 1937 r. dostał dyplom magistra geografii.

W 1929 r. znalazł się w grupie 23 najzdolniejszych studentów matematyki, biegle znających język niemiecki, którzy rozpoczęli utajniony kurs podstaw kryptologii. Jeszcze jako student matematyki zaczął pracować w poznańskim zespole kryptologów Biura Szyfrów Sztabu Głównego. We wrześniu 1932 r. zespół przeniósł się do Warszawy.

Zespół w składzie: Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki w styczniu 1933 złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma, zbudował jej działającą kopię oraz urządzenia deszyfrujące szyfrogramy Enigmy – najpierw tzw. cyklometr, a następnie, po udoskonaleniu przez Niemców techniki szyfrowania, tzw. bombę kryptologiczną. Praca Różyckiego to tzw. metoda zegara, pozwalająca określić wybór i ustawienie wirnika w maszynie Enigma. Do czasu mobilizacji przed wybuchem II wojny światowej był cywilem pracującym w Sztabie Głównym WP.

W lipcu 1938 r. ożenił się z Marią Barbarą Majką, w maju następnego roku urodził się ich syn Jan Janusz[1].

Jerzy Różycki zginął na Morzu Śródziemnym 9 stycznia 1942 roku podczas powrotu z Algieru do ośrodka dekryptażu Kadyks, ulokowanego w Państwie Vichy. Statek pasażerski Lamoricière, którego był pasażerem, zatonął w tajemniczych okolicznościach w pobliżu Balearów. Wśród 222 ofiar katastrofy, oprócz Różyckiego, znajdowali się: kapitan Jan Graliński – szef (referatu sowieckiego, kontrwywiadu radiowego – Wschód) Biura Szyfrów Referat nr 3 (BS-3), Piotr Smoleński – kryptolog Biura Szyfrów Ref. nr 3 i oficer francuski towarzyszący trzem polskim kryptologom – kapitan François Lane.

Podczas studiów na Uniwersytecie Poznańskim został członkiem Korporacji Akademickiej Chrobria.

Odznaczenie i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z 21 lutego 2000 r. został w uznaniu wybitnych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej wraz z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[2].

Poczta Polska wprowadziła w roku 2009 do obiegu cztery znaczki. Na znaczku o nominale 1,95 zł. przedstawiono podobiznę Jerzego Różyckiego w otoczeniu pozostałych dwóch kryptologów[3].

W 1999 r. przy ul. Leśnej w Lesie Kabackim w Warszawie, przed wjazdem na teren kompleksu Centrum Operacji Powietrznych-Dowództwa Komponentu Powietrznego, w którym przed II wojną światową mieścił się Referat Niemiecki Biura Szyfrów, odsłonięto kamień z tablicą upamiętniającą pracujących tam Jerzego Różyckiego, Mariana Rejewskiego i Henryka Zygalskiego[4].

W maju 2014 r. Institute of Electrical and Electronics Engineers Board of Directors przyznało najwyższe odznaczenie IEEE „Milestone” trzem polskim matematykom, którzy w latach 1932-39 złamali po raz pierwszy kody niemieckiej maszyny szyfrującej ENIGMA. 5 sierpnia 2014 r., przy ul. Śniadeckich w Warszawie, przed gmachem Instytutu Matematycznego Polskiej Akademii Nauk zostały odsłonięte tablice (w języku angielskim i polskim), upamiętniające osiągnięcie trójki polskich matematyków-kryptologów: Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego oraz inżynierów z warszawskiej Wytwórni Radiotechnicznej AVA. [5]

W kwietniu 2016 r. na budynku I Liceum Ogólnokształcącego im. Cypriana Norwida w Wyszkowie (kontynuatora przedwojennego gimnazjum) odsłonięto pamiątkową tablicę.

W listopadzie 2016 r. Rada Miejska w Wyszkowie nadała nazwę „Jerzego Różyckiego, matematyka i kryptologa” rondu na skrzyżowali ulic Tadeusza Kościuszki i Stefana Okrzei.

W kwietniu 2017 r. na budynku nr 4 przy ul. J. P. Woronicza w Warszawie, gdzie w latach 1937-39 mieszkał Jerzy Różycki, zawisła pamiątkowa tablica.

30 października 2018 r. w wyszkowskim parku miejskim stanął pomnik - ławeczka Jerzego Różyckiego. Autorem rzeźby jest Karol Badyna.[6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia Ziemi Wyszkowskiej - Nowy Wyszkowiak, nowywyszkowiak.pl [dostęp 2018-11-26] (pol.).
  2. M.P. z 2000 r. nr 13, poz. 273
  3. Poczta Polska, Numer katalogowy 4290 - 4293, data wydania: 28.08.2009
  4. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 159. ISBN 83-912463-4-5.
  5. Enigma Milestone | Strona Polskiej Sekcji IEEE, www.ieee.pl [dostęp 2018-12-27].
  6. Wydarzenia - Nowy Wyszkowiak, nowywyszkowiak.pl [dostęp 2018-11-26] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław Kozaczuk, Jerzy Straszak: Enigma. How the Poles Broke the Nazi Code. Nowy Jork: Hyppocrene Books, 2004. ISBN 0-7818-0941-X.
  • Andrzej Pepłoński: Kontrwywiad II Rzeczypospolitej. Warszawa: Bellona, 2002. ISBN 978-83-11-09280-8.
  • Władysław Kozaczuk: Bitwa o Tajemnice: Służby wywiadowcze Polski i Niemiec 1918-1939. Warszawa: Książka i Wiedza, 1967. ISBN 978-83-05-13083-7.
  • Andrzej Misiuk: Służby Specjalne II Rzeczypospolitej. Warszawa: Bellona, 1998. ISBN 978-83-11-08845-0.
  • Henryk Ćwięk: Przeciw Abwehrze. Warszawa: Bellona, 2001. ISBN 978-83-11-09187-0.
  • Gordon Welchman. „From Polish Bomba to British Bombe: the Birth of Ultra”. „Intelligence and National Security”. 1 (1), 1986. 
  • Adam Mickiewicz, Elżbieta Szczuka, Piotr Płochocki: W 100-lecie Gimnazjum i Liceum. Komitet Organizacyjny Obchodów 100-lecia LO w Wyszkowie, 2014. ISBN 978-83-939113-2-5.
  • Elżbieta Szczuka: Jerzy Różycki, matematyk i kryptolog. Zeszyty Wyszkowskie Zeszyt VII, Wyszków 2018. ​ISBN 978-83-60646-26-7​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]