Jerzy Targalski (ur. 1952)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Targalski
Józef Darski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 lipca 1952
Łódź
Zawód, zajęcie historyk, politolog, publicysta
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wolności i Solidarności

Jerzy Włodzimierz Targalski, ps. „Józef Darski” (ur. 28 lipca 1952 w Łodzi) – polski historyk, doktor nauk humanistycznych, politolog, orientalista, działacz opozycyjny w okresie PRL, publicysta, były członek zarządu Polskiego Radia.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojcem był historyk Jerzy Targalski, m.in. członek redakcji kwartalnika „Z Pola Walki”.

W 1976 roku ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego (UW), a rok później studia w zakresie filologii starożytnego wschodu w Instytucie Orientalistycznym UW. W latach 1976–1979 był studentem studium doktoranckiego w Instytucie Historycznym UW, a w okresie 1980–1981 pracownikiem naukowym IH UW. W 2007 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na Akademii Humanistycznej w Pułtusku na podstawie pracy pt. Mechanizmy demontażu komunizmu w Jugosławii na przykładzie Słowenii i Serbii (1986–1991)[1].

Od 1968 do 1976 w ZMS i SZSP[2]. W latach 1974–1979 należał do PZPR. wystąpił z partii, gdy doszło do napadów bojówek działaczy Socjalistycznego Związku Studentów Polskich i Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej na wykłady opozycyjnego Towarzystwa Kursów Naukowych.

W czytelni IPN (2017)

Współpracował z Komitetem Obrony Robotników od września 1976, czyli od samego początku istnienia tej organizacji, a następnie z Komitetem Samoobrony Społecznej „KOR”. Uczestniczył w zbiórce pieniędzy dla osób represjonowanych, był kolporterem niezależnych pism: „Komunikatu” KOR/KSS „KOR”, „Biuletynu Informacyjnego” KOR/KSS „KOR” i „Głosu”. Został wówczas zwolniony z pracy na UW. W latach 1979–1980 był współpracownikiem „Głosu”, gdzie od 1980 prowadził dział „Kronika wschodnia”, a następnie (1980–1981) był szefem redakcji wschodniej w Wydawnictwie „Krąg”. Przywrócony do pracy, został w 1980 członkiem NSZZ „Solidarność” na Wydziale Historycznym UW. W 1981 był założycielem i do 1983 redaktorem podziemnego dwumiesięcznika „Obóz”.

Po wprowadzeniu stanu wojennego ukrywał się i do 1983 działał w podziemiu. W styczniu 1982 był twórcą podziemnego pisma „Fakty”, które redagował do maja 1982. Był współtwórcą podziemnego czasopisma „Niepodległość” i do 1984 jego szefem i redaktorem (pod pseudonimem Józef Darski), a także publicystą. W latach 1982–1984 był członkiem Komitetu Wykonawczego podziemnej organizacji Liberalno-Demokratyczna Partia „Niepodległość”.

Od marca 1984 do 1997 przebywał na emigracji we Francji. Był współpracownikiem najważniejszych emigracyjnych czasopism, „Kontaktu”, gdzie w latach 1984–1987 prowadził dział „Z obozu” (zajmując się tematyką państw podporządkowanych Związkowi Sowieckiemu), i paryskiej „Kultury” (dla której pisał kronikę ukraińską, białoruską i litewską). Był także, w latach 1987–1988, współpracownikiem Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, dla której pisał audycje „U naszych sąsiadów”. Został stamtąd zwolniony za to, że w „Kulturze” opublikował informację o strajkach w Polsce z zaznaczeniem fragmentów, które przed emisją jego audycji ocenzurował ówczesny szef rozgłośni Marek Łatyński. W 1986 był pomysłodawcą, a następnie korespondentem zagranicznym wydawanego w Polsce czasopisma podziemnego „Orientacja na Prawo”.

Był także współpracownikiem kwartalnika politycznego „Uncaptive Minds”. W 1989, w okresie zainteresowania na Zachodzie Europą Środkowo-Wschodnią, zajmował się tłumaczeniami, m.in. dla opiniotwórczego włoskiego dziennika „La Stampa”.

Przez lata, od 20 kwietnia 1978 do 15 czerwca 1989, był inwigilowany przez SB, najpierw był to Kwestionariusz Ewidencyjny pod kryptonimem „Jurek”[3]; później – Sprawy Operacyjnego Rozpracowania pod kryptonimami: kolejno, „Zecer”, „Targ”, „Głos” i „Antyk”.

W 2020 odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności[4].

W grudniu 2020 odznaczony przez prezydenta Andrzeja Dudę Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[5].

Działalność organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1997 powrócił z emigracji. W latach 1998–2000 był dyrektorem i redaktorem naczelnym PAI-Pressu, a w okresie 2000–2001 dyrektorem PAI-Internet, skąd został zwolniony w kwietniu 2001. Od 2001 jest wykładowcą Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 2004–2006 był właścicielem portalu internetowego. 15 lipca 2006 wybrany do Zarządu Polskiego Radia SA, był wiceprezesem Polskiego Radia. 10 stycznia 2009 został odwołany ze stanowiska.

Na początku 2007 w Gazecie Wyborczej ukazały się artykuły, w których zarzucono Targalskiemu zwalnianie i obrażanie dziennikarzy Polskiego Radia, którzy nie zlustrowali się w IPN, względnie nie zgadzali się z poglądami kierownictwa[6][7]. Targalski tym informacjom zaprzeczył[8][9] i wniósł kilka pozwów cywilnych przeciwko dziennikarzom Gazety Wyborczej oraz Monice Olejnik (dwa pozwy zostały oddalone[10]). Rada Nadzorcza Polskiego Radia zawiesiła na krótko Targalskiego, ale po wewnętrznym śledztwie przywróciła mu prawa członka zarządu[11]. Również Państwowa Inspekcja Pracy nie stwierdziła, by Targalski złamał prawo[12][11].

Rok później Targalski wygrał proces o ochronę dóbr osobistych z dziennikarzem Gazety Wyborczej Mikołajem Lizutem[13], który zarzucał mu m.in. donoszenie do Kongresu USA na Jana Nowaka-Jeziorańskiego. W 2010 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał, że dziennikarka Maria Szabłowska nie musi przepraszać Targalskiego za przypisanie mu obraźliwych wypowiedzi, m.in. o „starych kobietach” i „złogach gomułkowsko-gierkowskich” w Polskim Radiu, zarzuty bowiem się potwierdziły[14].

Działalność naukowa i publicystyczna[edytuj | edytuj kod]

Targalski zajmuje się naukowo problematyką przemian ustrojowych w Europie Środkowej i Wschodniej na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, a zwłaszcza rolą, jaką w tych przemianach odegrały służby specjalne. W swoich wypowiedziach publicznych wielokrotnie zwracał uwagę na zagrożenia wynikające ze zbyt dużej roli funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa oraz Wojskowych Służb Informacyjnych i jej tajnych współpracowników w życiu politycznym i gospodarczym Polski po 1989 roku. Jest zwolennikiem lustracji i dekomunizacji.

Obecnie współpracuje z „Gazetą Polską” i prowadzi ćwiczenia w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Jest współtwórcą portalu internetowego ABCnet[15] i Fundacji Orientacja. W publicystyce posługuje się pseudonimem Józef Darski.

Wraz ze współautorami książki Resortowe dzieci. Służby otrzymał ex aequo Główną Nagrodę Wolności Słowa za rok 2015, przyznaną przez Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich[16]. Książka ta przedstawiała wizję III RP jako spisku komunistycznych elit wraz z pseudoopozycją o komunistycznych i przeważnie żydowskich korzeniach. Publikacja była krytykowana przez środowisko opozycji demokratycznej za stosowanie manipulacji i fałszywych oskarżeń, także podszytych antysemityzmem[17]. Niektórzy zniesławieni w książce dziennikarze wytoczyli pozwy przeciwko wydawnictwu Fronda[18]. W 2014 roku dziennikarz „Polityki” Jacek Żakowski wygrał proces cywilny z wydawcą książki. Zgodnie z wyrokiem wydawnictwo Fronda miało go przeprosić w mediach i zapłacić 50 tys. zł zadośćuczynienia za przypisanie mu powiązań ze służbami specjalnymi PRL[19]. W tym samym roku sąd nakazał wydawnictwu opublikowanie przeprosin wobec Moniki Olejnik[20] za opublikowanie nieprawdziwych informacji na jej temat w książce.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Formowanie się miast-państw w południowej Mezopotamii, „Przegląd Historyczny” (71), s. 295–325, Warszawa 1980
  • Niepodległość, miesięcznik polityczny Warszawa-Kraków: wybór z pierwszych 28 numerów: Zmierzch komunizmu, Wybić się na niepodległość, Europa przyszłości, W wolnej Polsce (opracowanie i wstęp), London: Polonia, 1985. ​ISBN 0-902352-52-0
  • Widmo komunizmu: o wojnie w Afganistanie, Warszawa: „Baza”, 1985; wyd. 2 Warszawa: „Maraton”, 1985
  • Robert Flacelière: Życie codzienne w Grecji za czasów Peryklesa (przekład z Zofią Bobowicz) Warszawa: Państw. Instytut Wydawniczy, 1985. ​ISBN 83-06-00999-1
  • O dezinformacji, Wydawnictwo O.N-a, Opole 1990
  • Tajni współpracownicy policji politycznej w państwach postkomunistycznych, Instytut Polityczny, Warszawa 1992
  • Ukraina. Historia, współczesność, konflikty narodowe, Instytut Polityczny, Warszawa 1993
  • Białoruś. Historia, współczesność, konflikty narodowe, Instytut Polityczny, Warszawa 1993
  • Rumunia. Historia, współczesność, konflikty narodowe, Instytut Polityczny, Warszawa 1993
  • Estonia. Historia, współczesność, konflikty narodowe, Instytut Polityczny, Warszawa 1995
  • Kres jugokomunizmu. Mechanizmy demontażu komunizmu w Jugosławii na przykładzie Słowenii i Serbii (1986–1991), Poznań 2011
  • Resortowe dzieci. Media, Fronda, Warszawa 2013, ​ISBN 978-83-64095-09-2​, współautorzy: Dorota Kania, Maciej Marosz[21]
  • Resortowe dzieci. Służby, Fronda, Warszawa 2015, ​ISBN 978-83-64095-71-9​, współautorzy: Dorota Kania, Maciej Marosz[22]
  • Resortowe dzieci. Politycy, Fronda, Warszawa 2016, ​ISBN 978-83-80790-99-5​, współautorzy: Dorota Kania, Maciej Marosz[23]
  • Służby specjalne i pieriestrojka. Rola służb specjalnych i ich agentur w pieriestrojce i demontażu komunizmu w Europie sowieckiej.t. 1–5, Warszawa 2017, Wydawnictwo ANTYK Marcin Dybowski, ​ISBN 978-83-945649-0-2

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dr Jerzy Włodzimierz Targalski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2008-02-14].
  2. Jerzy Targalski – Encyklopedia Solidarności, www.encysol.pl [dostęp 2019-12-07].
  3. Kwestionariusz Operacyjny „Jurek” (1978) cz. 1 | Strona Józefa Darskiego – Jerzego Targalskiego, jozefdarski.pl [dostęp 2019-11-21].
  4. M.P. z 2020 r. poz. 968
  5. Dr Targalski odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. NIEZALEZNA.PL, 2020-12-19. [dostęp 2020-12-20].
  6. Agnieszka Kublik „Wokół widzę same stare kobiety!” GW 13 kwietnia.
  7. Agnieszka Kublik, Wojciech Czuchnowski „Lecą głowy w Polskim Radiu” GW 19 kwietnia 2007.
  8. Oficjalna strona Stowarzyszenia Wolnego S³owa.
  9. Apel w sprawie Jerzego Targalskiego.
  10. Olejnik wygrała z Targalskim. Po raz drugi. 30 października 2008.
  11. a b Wprost: Targalski odwieszony.
  12. Państwowa Inspekcja Pracy sprawa GO2-216-461-56/07.
  13. Jerzy Targalski wygrał proces cywilny z Mikołajem Lizutem. Polskie Radio, 23 października 2008.
  14. Sąd: złogi gomułkowsko-gierkowskie to prawda. Targalski przegrał.
  15. www.abcnet.com.pl.
  16. Nagrody SDP przyznane – lista laureatów. sdp.pl, 2016-01-28. [dostęp 2016-01-28].
  17. Jerzy Baczyński, Dzieci prawdziwie resortowe, www.polityka.pl, 2014 [dostęp 2020-04-24] (pol.).
  18. Będzie pozew zbiorowy przeciw autorom "Resortowych dzieci"? Część dziennikarzy chce oczyścić imię, inni się odcinają, naTemat.pl [dostęp 2020-04-24] (pol.).
  19. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2020-04-24].
  20. Monika Olejnik: Wygrałam w sądzie z wydawcą "Resortowych dzieci", wiadomosci.dziennik.pl, 27 listopada 2014 [dostęp 2020-04-24] (pol.).
  21. Resortowe dzieci. Media. wydawnictwofronda.pl. [dostęp 2015-05-14].
  22. Resortowe dzieci. Służby. wydawnictwofronda.pl. [dostęp 2015-05-14].
  23. Resortowe dzieci. Politycy. wydawnictwofronda.pl. [dostęp 2016-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]