Jerzy Turowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy publicysty, redaktora naczelnego "Tygodnika Powszechnego". Zobacz też: Jerzy Turowicz – aktor.
Jerzy Turowicz
Ilustracja
Jerzy Turowicz, Warszawa 1994
Data i miejsce urodzenia 10 grudnia 1912
Kraków
Data i miejsce śmierci 27 stycznia 1999
Kraków
Miejsce spoczynku Tyniec
Zawód publicysta
Partia ROAD, UD, UW
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN Komandor z Gwiazdą Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego Komandor Orderu Palm Akademickich (Francja) Order Ecce Homo
Strona internetowa
Grób Jerzego i Anny Turowiczów na cmentarzu w Tyńcu

Jerzy Turowicz (ur. 10 grudnia 1912 w Krakowie, zm. 27 stycznia 1999 w Krakowie) – polski dziennikarz i publicysta, redaktor naczelny "Tygodnika Powszechnego" (1945–1953 i 1956–1999). Kawaler Orderu Orła Białego.

Rondo Jerzego Turowicza w Warszawie na Żoiborzu

Życiorys[edytuj]

List gratulacyjny Jerzego Turowicza do Tadeusza Mazowieckiego z okazji nominacji na pierwszego niekomunistycznego premiera.
Tablica pamiątkowa na kamienicy przy ul. Sobieskiego 7 w Krakowie, gdzie Jerzy Turowicz urodził się i mieszkał.
Odsłonięta w setną rocznicę Jego urodzin.

Młodość i wykształcenie[edytuj]

Urodził się jako czwarte dziecko Augusta Turowicza, sędziego, radcy prawnego, działacza Akcji Katolickiej oraz Klotyldy z domu Turnau. W 1930 r. ukończył III Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego (dziś II LO w Krakowie) i rozpoczął studia na Politechnice Lwowskiej[1]. W 1932 stanął na czele oficjalnego biuletynu lwowskiego środowiska Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej ,,Odrodzenie'' Dyszla w Głowie. Jako student Politechniki publikował również na łamach Życia Technickiego. W 1934 r. został studentem wydziału filozofii i historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego artykuły były drukowane na łamach Odrodzenia, a w 1936 r. opublikował O Maritainie czyli o najlepszym katolicyzmie w Prosto z Mostu jako odpowiedź na artykuł Adama Doboszyńskiego, który również ukazał się w tym tygodniku. W 1937 po raz drugi objął funkcję redaktora naczelnego - tym razem czasopisma Historia. Na początku 1939 r. rozpoczął pracę w krakowskim dzienniku Głos Narodu, a w lipcu tego roku został jego redaktorem naczelnym, którym był do ostatniego wydanego numeru, czyli do 3 września 1939 r.

W czasie okupacji niemieckiej współpracował z polityczno-wojskową katolicką organizacją podziemną Unia.

Tygodnik Powszechny[edytuj]

Od założenia w 1945 roku współtworzył Tygodnik Powszechny. Podpisał list Komisji Intelektualistów i Działaczy Katolickich z 6 listopada 1950 roku do intelektualistów francuskich, wyrażający solidarność i propozycję współpracy[2].

W 1953 za odmowę publikacji nekrologu Stalina w numerze z 8 marca Tygodnik Powszechny został zamknięty. Następnie przejął go PAX i 10 lipca 1953 r. ukazał się pierwszy numer zredagowany przez ludzi z nim związanych. Po dojściu do władzy przez Władysława Gomułkę w 1956 pismo zostało zwrócone prawowitej redakcji[3].

W 1957 publikuje artykuł komentujący walki frakcyjne w PZPR i piętnujący antysemityzm („Antysemityzm”, nr 11 Tygodnika Powszechnego z 17 marca 1957). W 1962 zostaje korespondentem specjalnym TP na soborze watykańskim II.

W 1964 Jerzy Turowicz podpisał List 34 sprzeciwiający się narastającym ograniczeniom wolności słowa. W czasie kiedy był redaktorem naczelnym "Tygodnika Powszechnego" pismo uzyskało duże znaczenie i prestiż, a w latach 80. stało się nieformalnym organem prasowym środowisk opozycyjnych.

Działalność społeczna i polityczna[edytuj]

W latach 1960–1990 prezes Społecznego Instytutu Wydawniczego ZNAK. Był uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu. Wchodził w skład władz ROAD, Unii Demokratycznej i Unii Wolności.

Działacz ruchu soborowego, aktywnie wspierał środowiska propagujące zmiany posoborowe w Kościele katolickim. Swoim przemyśleniom na temat Kościoła i II Soboru Watykańskiego dał wyraz w książce Kościół nie jest łodzią podwodną. W 1999 Wydawnictwo Znak wydało cykl jego artykułów zamieszczonych w Tygodniku Powszechnym pt. Bilet do raju.

Był członkiem m.in. Klubu Inteligencji Katolickiej, Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (od 1990 honorowy prezes), Związku Literatów Polskich (do 1983) i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (od 1989), polskiego PEN Clubu, Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Izraelskiej oraz honorowym przewodniczącym Rady Etyki Mediów.

Życie prywatne[edytuj]

Miał sześcioro rodzeństwa, w tym dwóch braci – ks. Juliusza Turowicza i o. Bernarda (Andrzeja) Turowicza. Z małżeństwa z Anną z Gąsiorowskich (1916-2000), córką Janusza Gąsiorowskiego i Zofii Kernowej miał trzy córki: Elżbietę (zamężną Jogałłę), Joannę (zamężną Piasecką) i Magdalenę (zamężną Smoczyńską). Był teściem Wojciecha Smoczyńskiego i Jerzego Jogałły oraz dziadkiem Wawrzyńca Smoczyńskiego.

Turowicz zmarł wskutek zawału serca[4]. Pochowany został na tynieckim cmentarzu parafialnym.

Nagrody, odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Z okazji 25-lecia Polski Ludowej odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski w 1969 roku[5]. Z okazji 30-lecia powstania PRL odznaczony w 1974 roku Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[6]. Był odznaczony m.in. Orderem Orła Białego (1994)[7], Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu św. Grzegorza Wielkiego (1987), Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1992), Komandorią Orderu Palm Akademickich Republiki Francuskiej (1994), Srebrnym Medalem Cracoviae Merenti (1995), Wielkim Krzyżem Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1995) oraz Orderem Ecce Homo (1999, pośmiertnie[8]). Był laureatem Nagrody Fundacji Jurzykowskiego (1978), Nagrody SDP im. Bolesława Prusa (1981), nagrody im. Parandowskiego (1988), nagród im. Gandhiego (1988), im. Adolfa Bocheńskiego (1992) oraz nagrody specjalnej PEN Clubu (1996).

Był doktorem honoris causa m.in. Boston College, Yale University i Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Upamiętnienie[edytuj]

Jest patronem m.in. ulicy w Krakowie, Akademii Teatralno-Wokalnej w Lublinie[9] i ronda w Warszawie[10]. W 1998 r. Maria Zmarz-Koczanowicz zrealizowała film pt. Zwyczajna dobroć, opowiadający o Jerzym Turowiczu. Rok 2012 został ogłoszony Rokiem Jerzego Turowicza[11]. Od 2013 roku Fundacja Jerzego Turowicza za wybitne i oryginalne dzieło literackie, naukowe, plastyczne, muzyczne, teatralne lub filmowe, znajdujące się w kręgu tematów, do których Jerzy Turowicz wracał w swojej publicystyce i działalności publicznej oraz reprezentujące wartości, które były mu bliskie przyznaje nagrodę jego imienia. Laureatką pierwszej edycji została Joanna Olczak-Ronikier[12].

Wybrane publikacje[edytuj]

  • Jerzy Turowicz, Chrześcijanin w dzisiejszym świecie, Wyd. "Znak", Kraków 1964 (wstępem opatrzył Karol Wojtyła)
  • Jerzy Turowicz, Kościół nie jest łodzią podwodną, wyb. i red. Józefa Hennelowa (publicystyka z lat 1964–1987), Wyd. "Znak", Kraków 1990, ISBN 83-7006-140-0
  • Jerzy Turowicz, Bilet do raju, Wyd. "Znak", Kraków 1999 ISBN 83-7006-907-X

Przypisy

  1. Kalendarium Jerzego Turowicza (1912-1956) (pol.). Tygodnik Powszechny. [dostęp 2013-06-09].
  2. Janusz Stefaniak, Komisja Intelektualistów i Działaczy Katolickich, w: Encyklopedia Białych Plam, t. XIX, Suplement, Radom 2005, s. 180.
  3. Joanna Podsadecka, O Jerzym Turowiczu opowiadają: ks. Adam Boniecki, Józefa Hennelowa, Krzysztof Kozłowski, Adam Michnik, Janina Ochojska-Okońska, Anna Szałapak, Andrzej Szczeklik, Stefan Wilkanowicz, Literatura Faktu PWN, Warszawa 2012, ISBN 978-83-01-16884-1
  4. Kalendarium Jerzego Turowicza 1989–1999.
  5. Roman Graczyk, Cena przetrwania? SB wobec Tygodnika Powszechnego, Warszawa 2011, s. 57.
  6. Roman Graczyk, Cena przetrwania? SB wobec Tygodnika Powszechnego, Warszawa 2011, s. 58.
  7. M.P. z 1994 r. Nr 35, poz. 295
  8. Nagroda "Ecce Homo" dla śp. Jerzego Turowicza. ekai.pl, 26 czerwca 1999. [dostęp 2014-04-05].
  9. Scena szkolna | Akademia Teatralno-Wokalna Jerzego Turowicza. atw.lublin.pl. [dostęp 2014-03-22].
  10. Żoliborz ma rondo imienia redaktora Tygodnika Powszechnego Jerzego Turowicza. naszemiasto.pl, 2012-06-18. [dostęp 2014-03-22].
  11. Rok Turowicza czas zacząć. www.polskamasens.pl, 2012-02-01. [dostęp 2014-03-22].
  12. Joanna Olczak-Ronikier laureatką Nagrody im. Jerzego Turowicza. ekai.pl, 2013-11-30. [dostęp 2014-03-22].

Bibliografia[edytuj]

  • Joanna Podsadecka, O Jerzym Turowiczu opowiadają: ks. Adam Boniecki, Józefa Hennelowa, Krzysztof Kozłowski, Adam Michnik, Janina Ochojska-Okońska, Anna Szałapak, Andrzej Szczeklik, Stefan Wilkanowicz, Literatura Faktu PWN, Warszawa 2012, ISBN 978-83-01-16884-1
  • Jerzy Turowicz, Kościół nie jest łodzią podwodną, wyb. i red. Józefa Hennelowa (publicystyka z lat 1964–1987), Wyd. "Znak", Kraków 1990, ISBN 83-7006-140-0
  • Jerzy Turowicz, Bilet do raju, Wyd. "Znak", Kraków 1999 ISBN 83-7006-907-X
  • Andrzej Friszke: Jerzego Turowicza droga przez epoki, "Więź" nr 5 (487)/1999 maj

Linki zewnętrzne[edytuj]