Jerzy Vaulin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Vaulin
Ilustracja
Jerzy Wolen (pierwszy z prawej) na planie filmu Strzały pod Arsenałem (1969)
Data i miejsce urodzenia 9 czerwca 1926
Warszawa
Data i miejsce śmierci 11 marca 2015
Warszawa
Zawód reżyser

Jerzy Vaulin ps. wojsk. „Mar”, „Warszawiak”, ps. artyst. „Jerzy Wolen” (ur. 9 czerwca 1926 w Warszawie, zm. 11 marca 2015 w Warszawie) – polski reżyser dokumentalista.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W okresie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej, od 1943 w Kedywie na Rzeszowszczyźnie, członek oddziału OP-11 dowodzonego przez Józefa Czuchrę ps. „Orski”, a następnie oddziału Władysława Barana ps. „Bekas”[1]. Brał udział w akcjach zbrojnych przeciwko Niemcom (m.in. wspólnie z Janem Malinowskim „Rolskim” w zamachu na szefa niemieckiej żandarmerii w Dukli, Paula Diebala w czerwcu 1944). Był ciężko ranny, po wyleczeniu wyjechał do Wrocławia. W roku 1946 zapisał się na studia na Politechnikę Wrocławską, w tym samym roku został aresztowany przez KM MO. W lecie 1946 podjął współpracę z UB[2][3]. Według dokumentów IPN został zwerbowany przez Wydział V WUBP Wrocław[4]. Powrócił na Rzeszowszczyznę jako agent, a następnie nawiązał współpracę z oddziałem Narodowych Sił Zbrojnych, dowodzonym przez kpt. Antoniego Żubryda ps. „Zuch”. Był jednym z najbardziej zaufanych podkomendnych Żubryda. W ten sposób bez problemu mógł zbliżyć się na tyle, by 24 października 1946 zabić strzałem w tył głowy Antoniego Żubryda, a następnie jego żonę, Janinę z d. Praczyńską ps. „Janek”[4]. Mocodawcą i wydającym mu polecenia był oficer UB, Władysław Pożoga[5][6].

Po tej akcji powrócił do Wrocławia, gdzie kontynuował przerwane studia. W kilka lat później ukończył również Akademię Nauk Politycznych w Warszawie oraz PWSTiF w Łodzi[potrzebny przypis]. Był dziennikarzem gazet „Po prostu”, „Sztandaru Młodych”, „Trybuny Dolnośląskiej” i „Głosu Pracy”. W wytwórni filmowej Czołówka zrealizował ponad 20 filmów. Za swoje filmy był wielokrotnie nagradzany przez Ministra Obrony Narodowej. Za morderstwa popełnione jako tajny współpracownik UB nigdy nie poniósł kary. Był autorem scenariusza komiksu pt. Fortuna Amelii z 1986, który narysował Jerzy Wróblewski[7].

Zmarł 11 marca 2015[8]. Został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie[9].

Sprawa zabójstwa Antoniego i Janiny Żubrydów[edytuj | edytuj kod]

28 czerwca 1994 Sąd Wojewódzki w Rzeszowie (sygn. akt II Ko 648/94) unieważnił postanowienia Wojskowej Prokuratury Rejonowej z 12 grudnia 1946 dotyczące umorzenia postępowania wobec śmierci Antoniego Żubryda i jednocześnie dokonał rehabilitacji Żubryda, uznając go za bohatera walczącego o niepodległy byt państwa polskiego[10].

Pod koniec lat 90. eksperci kryminalistyki na podstawie zdjęć zwłok Antoniego i Janiny Żubrydów ustalili, że zostali oni zastrzeleni znienacka i od tyłu. W prowadzonym wówczas śledztwie Jerzy Vaulin przyznał się do zamordowania Antoniego i Janiny Żubrydów, podając swoją wersję wydarzeń. Został oskarżony przez Prokuratora Rejonowego w Brzozowie o zabójstwo Antoniego i Janinę Żubrydów, zaś proces w tej sprawie toczył się od 18 listopada 1999 przed Sądem Okręgowym w Krośnie[11][12][13]. Sąd podjął decyzję o tajności rozprawy, wyprosił z sali przedstawicieli mediów i przychylił się też do wniosku Janusza Niemca o jego uczestnictwo w charakterze oskarżyciela posiłkowego[14]. PPo trwającym trzy lata procesie Sąd Okręgowy w Krośnie umorzył postępowanie przeciwko Jerzemu Vaulinowi o zabójstwo małżeństwa Żubrydów z powodu przedawnienia, motywując to nieudowodnieniem przez oskarżyciela (prokuratorem była Aurelia Skiba) aktu, iż oskarżony działał na zlecenie Urzędu Bezpieczeństwa (w złożonych wyjaśnienaich Vaulin twierdził, że zabijając małżeństwo Żubrydów działał w obronie własnej)[15][16][17].

Film List do syna (1999)[18] reżysera Iwony Bartólewskiej bazuje na liście, który Jerzy Vaulin przekazał synowi Antoniego i Janiny Żubrydów, Januszowi Niemcowi[19] w którym przyznał się do zabójstwa Żubrydów. Wyświetlenie filmu w Telewizji Polskiej zostało zablokowane przez Jerzego Vaulina, który wniósł, że film jest obarczony wadą prawną, polegającą na tym, że reżyserka nie zapłaciła mu honorarium autorskiego za wykorzystany w filmie utwór literacki, czyli za ten list[20][21]. Jednocześnie Vaulin w słowach skierowanych do Janusza Niemca przedstawił Antoniego Żubryda jako wojskowego w pozytywnym świetle[22].

W 2012 roku pion śledczy Instytutu Pamięci Narodowej zajął się umorzeniem sprawy morderstwa na Antonim Żubrydzie i jego żonie[23]. Sprawa ta jest powiązana z procesem innego ubeka, Jerzego R., oskarżonego o zamordowanie byłego żołnierza AK Władysława Urbanka w Odrzykoniu w 1946 r. Według reprezentującego krewnych Urbanka mec. Rajakowskiego to m.in. zeznania R. przyczyniły się do uwolnienia kilka lat temu Jerzego Vaulina od zarzutu zamordowania w 1946 r. małżeństwa Żubrydów. R. potwierdził bowiem zeznania Vaulina, według których ten zgłosił się do UB już po zabiciu Żubryda, tłumacząc, że uczynił to w samoobronie, bo Żubryd – podejrzewając, że jego ludzie są infiltrowani przez UB – miał zacząć ich likwidować. Jerzy Vaulin do ostatnich miesięcy życia utrzymywał swoją wersję zabójstwa Antoniego i Janiny Żubrydów[8].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1982: Do góry nogami, scenariusz
  • 1982: Iluminacja, obsada aktorska
  • 1970: Żołnierskie posłanie, reżyseria
  • 1970: Surmy zbrojne, realizacja
  • 1970: Manewr i ogień, reżyseria
  • 1970: Lot, realizacja
  • 1970: Spacer, scenariusz
  • 1969: Szept, realizacja
  • 1969: Strzały pod Arsenałem, realizacja
  • 1968: Szyk, reżyseria, scenariusz
  • 1967: Tej nocy..., reżyseria, scenariusz
  • 1966: Z jasnego nieba, realizacja, scenariusz
  • 1966: Testament dla braci Marsjan, reżyseria, scenariusz, scenografia
  • 1966: Ślubowanie, realizacja
  • 1966: Dylemat, reżyseria, scenariusz, scenografia
  • 1966: Czasoprzestrzenie, reżyseria, scenariusz
  • 1964: Poligon śmiałków, realizacja
  • 1964: Operacja Garda III, realizacja, scenariusz
  • 1964: Ogólnopolska Spartakiada XX-lecia PRL, realizacja
  • 1963: Odra, reżyseria
  • 1957: Trzy bez atu, scenariusz

Nagrody filmowe[edytuj | edytuj kod]

  • 1970: Wyróżnienie Ministra Obrony Narodowej za film Żołnierskie posłanie
  • 1970: Międzynarodowy Festiwal Filmowy Armii Zaprzyjaźnionych, Berlin – Dyplom za film Żołnierskie posłanie
  • 1967: Krakowski Festiwal Filmowy – Dyplom Uznania za film Testament dla Braci Marsjan
  • 1966: Wyróżnienie Ministra Obrony Narodowej za film Z jasnego nieba
  • 1963: Ogólnopolski Festiwal Filmów Krótkometrażowych, Kraków – III Nagroda „Brązowy Smok Wawelski” w kategorii filmów dokumentalnych za film Odra

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marian Jarosz: Księga poległych. Pomordowanych i zmarłych na polu chwały mieszkańców ziemi sanockiej 1939-1944-1948. Sanok: Edytor, 1998, s. 139. ISBN 83-903522-0-6. Informacje za: Zeszyty Historyczne WiN-u, Nr 5, s. 214.
  2. Krzysztof Kaczmarski. Kadra kierownicza sanockiej bezpieki 1944–1956. Próba charakterystyki. IPN Rzeszów. 2007.
  3. Piotr Lipiński, „Jak ktoś szedł górą, to on dołem”, MAGAZYN nr 39 dodatek do Gazety Wyborczej nr 225, wydanie waw z dnia 26/09/1997, s. 30.
  4. a b Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. Antoni Żubryd. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2017-04-03].
  5. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji, W latach drugiej wojny światowej i konspiracji, s. 738, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995.
  6. Po latach Pożoga przedstawiał mord na małżeństwie jako swój sukces operacyjny: H. Piecuch, Siedem rozmów z generałem dywizji Władysławem Pożogą I zastępcą ministra spraw wewnętrznych, szefem wywiadu i kontrwywiadu, Warszawa 1987, s. 81–82.
  7. Jerzy Wróblewski. astrouw.edu.pl. [dostęp 3 stycznia 2014].
  8. a b Spowiedź zabójcy. Ostatni wywiad z Jerzym Vaulinem. wp.pl, 16 marca 2015. [dostęp 17 marca 2015].
  9. Pogrzeb ubeckiego zbrodniarza. Morderca majora Żubryda pochowany bez honorów. niezalezna.pl, 16 marca 2015. [dostęp 16 marca 2015].
  10. Byłem więziony przez UB. W: Kajetan Rajski: Wilczęta. Rozmowy z dziećmi Żołnierzy Wyklętych. Warszawa: Pro Patria, 2014, s. 130. ISBN 978-83-939007-1-8.
  11. Piotr Wacławski. Zabójca Żubryda przed sądem. „Tygodnik Sanocki”. Nr 4 (376), s. 1, 22 stycznia 1999. 
  12. Oskarżony o zabójstwo Żubryda. „Trybuna Śląska”, s. 7, Nr 139 z 17 czerwca 1999. 
  13. Jolanta Ziobro. Proces zabójcy Żubryda. „Tygodnik Sanocki”. Nr 48 (420), 26 listopada 1999. 
  14. Waldemar Basak: „Rzecz o majorze Antonim Żubrydzie.” rozdział „Twarzą w twarz z zabójcą”, Wyd. II Krosno 2010.
  15. Czesław Skrobała. W obronie własnej. „Tygodnik Sanocki”. Nr 34 (563), s. 1, 23 sierpnia 2002. 
  16. Najmłodszy więzień ludowej Polski (cz. III). powiatbrzozow.pl. [dostęp 26 października 2014].
  17. Jakie są realne szanse wznowienia procesu w sprawie zabójstwa mjr. Żubryda?. esanok.pl, 1 marca 2012. [dostęp 28 października 2014].
  18. List do syna. filmpolski.pl. [dostęp 26 października 2014].
  19. Byłem więziony przez UB. W: Kajetan Rajski: Wilczęta. Rozmowy z dziećmi Żołnierzy Wyklętych. Warszawa: Pro Patria, 2014, s. 130-131. ISBN 978-83-939007-1-8.
  20. „Gazeta Wyborcza”, 17 – 18 marca 2001.
  21. Piotr Szubarczyk: Film o Antonim Żubrydzie – kwiecień 2001. nsz.com.pl, 3 kwietnia 2001. [dostęp 27 października 2014].
  22. Artur Lawrenc: Mój los wyklęty. tygodnikkrag.pl, 1 marca 2014. [dostęp 28 października 2014].
  23. IPN zbada morderstwo majora Narodowych Sił Zbrojnych. se.pl, 2012-03-02. [dostęp 2017-12-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]