Jesień

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy pory roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Krakowskie Planty podczas jesieni
Giuseppe Arcimboldo – Jesień
Kolory polskiej jesieni
Sprzątanie opadłych liści


Jesień – jedna z czterech podstawowych pór roku w przyrodzie, w strefie klimatu umiarkowanego. Charakteryzuje się umiarkowanymi temperaturami powietrza z malejącą średnią dobową, oraz (w przypadku Polski) stosunkowo dużym w skali roku opadem atmosferycznym. W świecie roślin i zwierząt jest to okres gromadzenia zapasów przed zimą[1].

Jesień na legnickim cmentarzu komunalnym

Za jesień klimatyczną przyjmuje się okres roku (następujący po lecie), w którym średnie dobowe temperatury powietrza wahają się pomiędzy 15 a 5 °C[2]. Zasadniczo po jesieni następuje zima, jednak pomiędzy tymi okresami znajduje się klimatyczny etap przejściowy – przedzimie.

Jesień astronomiczna rozpoczyna się w momencie równonocy jesiennej i trwa do momentu przesilenia zimowego[3], co w przybliżeniu oznacza na półkuli północnej okres pomiędzy 23 września a 22 grudnia (czasami daty te wypadają dzień wcześniej lub dzień później, a w roku przestępnym mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień). Podczas jesieni astronomicznej dzienna pora dnia jest krótsza od pory nocnej, a ponadto z każdą kolejną dobą dnia ubywa, a nocy przybywa.

Rośliny[edytuj | edytuj kod]

Jesienią liście drzew zmieniają kolor, by w końcu opaść przed zimą, a najgrubsze części zielone roślin ulegają zdrewnieniu. Rośliny wieloletnie gromadzą substancje zapasowe w korzeniach, a jednoroczne usychają, starając się przedtem różnymi metodami doprowadzić do rozproszenia nasion.

Zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie lata i jesieni część zwierząt przenosi się do cieplejszych stref klimatycznych[4].

Święta związane z jesienią[edytuj | edytuj kod]

Halloween[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Halloween.

Zwyczaj odnoszący się do święta zmarłych, obchodzony w nocy z 31 października na 1 listopada. Pierwotnie wywodzi się z celtyckiego święta Samhain, jest świętem o przedchrześcijańskich korzeniach. Obecnie zwyczaj Halloween jest traktowane nie jako obrządek religijny, lecz jako zabawa i sposób na zarabianie poprzez spopularyzowanie tego zwyczaju. Halloween pod obecną postacią najbardziej rozpowszechnił się w krajach wysokorozwiniętych, czyli głównie anglosaskich, organizuje się tam różnego rodzaju bale przebierańców, pokazy sztucznych ogni. Główną atrakcją są wymyślne kostiumy oraz upiorne dekoracje[5].

Wszystkich Świętych[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wszystkich Świętych.

W religii chrześcijańskiej jesień to czas refleksji. 1 listopada obchodzone jest święto Wszystkich Świętych a 2 listopada jest Dzień Zaduszny, chrześcijanie spotykają się przy grobach zmarłych, modląc się za swoich krewnych. Święto to jednak przybiera coraz bardziej wymiar konsumpcyjny i komercyjny niż religijny poprzez nadmiernym skupieniu się nad aspektami dekoracyjnymi niż duchowymi[6].

Okres grzybobrania[edytuj | edytuj kod]

Największa różnorodność grzybów występuje jesienią[7]. To okres grzybobrania i groźnych zatruć pokarmowych muchomorem sromotnikowym[8]. Istnienie grzybów zaobserwowano we wszystkich strefach klimatycznych, przede wszystkim na lądach, rzadziej w wodach. Do tej pory opisano ok. 120 tysięcy gatunków grzybów. Szacuje się, że co roku charakteryzuje się średnio 1700 nowych gatunków grzybów.

Przygotowanie do zimy[edytuj | edytuj kod]

Człowiek wykorzystuje jesień, aby podobnie jak zwierzęta przygotować się do zimy. Aby zabezpieczyć się przed mrozem, są tworzone składy drewna opałowego i węgla. Bulwy ziemniaków wykopywane są z ziemi jesienią. Przechowywane do wiosny, następnego roku kiełkują i wyrastają w nową roślinę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy