Jessica Lange

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jessica Lange
Ilustracja
Jessica Lange w 2008 roku
Imię i nazwisko Jessica Phyllis Lange
Data i miejsce urodzenia 20 kwietnia 1949
Cloquet
Zawód aktorka, producent filmowy
Lata aktywności od 1976

Jessica Phyllis Lange (ur. 20 kwietnia 1949 w Cloquet, Minnesota) – amerykańska aktorka filmowa i teatralna, producentka filmowa i filantrop. Laureatka tzw. potrójnej korony aktorstwa – dwóch filmowych Oscarów, trzech telewizyjnych Emmy i teatralnej Tony. Ponadto pięciokrotna laureatka Złotego Globa i ambasadorka dobrej woli UNICEF[1].

Życiorys[edytuj]

Córka Dorothy Florence (z d. Sahlman; 1913–1998) i Alberta Johna Langego (1913–1989). Ze strony matki ma korzenie fińskie, ze strony ojca – niemiecko-holenderskie. W 1967 roku rozpoczęła studia ze sztuki i fotografii na University of Minnesota. W 1971 roku poślubiła fotografa Paco Grande, z którym żyła w środowisku bohemy. Małżeństwo podróżowało po Stanach Zjednoczonych i Meksyku, po czym przeprowadziło się do Paryża. Tam Lange uczyła się pantomimy i pracowała jako tancerka w Opéra-Comique. Po powrocie do Stanów w 1973 roku pracowała w Nowym Jorku jako kelnerka i modelka. Została odkryta przez producenta Dino De Laurentiisa, który w 1976 roku powierzył jej rolę w filmu King Kong.

Jessica Lange w 2012 roku

Choć debiut filmowy Lange został zmiażdżony przez krytykę, film okazał się hitem kasowym i przyniósł jej Złotego Globa dla najlepszej ekranowej debiutantki. Kolejną rolę zagrała dopiero w 1979 roku w Całym tym zgiełku Boba Fosse’a. W latach 80. zagrała w serii kinowych przebojów. W 1983 roku jako pierwsza osoba od czterdziestu lat zdobyła dwie nominacji do Nagrody Akademii Filmowej w tym samym roku. Podczas 55. ceremonii wręczenia Oscarów odebrała nagrodę dla najlepszej aktorki drugoplanowej za komedię Tootsie, ponadto była nominowana w kategorii najlepszej aktorki pierwszoplanowej za rolę Frances Farmer w dramacie Frances. Kolejne nominacje do Oscara zgarnęła za filmy Pułapka (1984), Słodkie marzenia (1985) i Pozytywka (1989). W latach 90. zagrała między innymi w Mężczyźni nie odchodzą (1990), Przylądku strachu (1991), Błękicie nieba (1994) i Tytusie Andronikusie (1999). Za rolę w Błękicie nieba zdobyła Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej. Późniejsze znaczące pozycje filmowe w karierze Lange to Duża ryba (2003), Broken Flowers (2005) oraz filmy telewizyjne Normalny (2003) i Szare ogrody (2009). Szare ogrody przyniosły jej pierwszą w karierze nagrodę Emmy, przyznaną w kategorii najlepszej aktorki w filmie telewizyjnym lub miniserialu.

Lange jest także aktorką teatralną. W latach 90. wcielała się na Broadwayu i West Endzie w rolę Blanche DuBois w Tramwaju zwanym pożądaniem (tę samą rolę zagrała w telewizyjnej adaptacji sztuki). Później występowała także w Zmierzchu długiego dnia i Szklanej menażerii. W 2016 roku zdobyła Nagrodę Tony za rolę pierwszoplanową w Zmierzchu długiego dnia. Tym samym stała się 22. w historii laureatem tzw. potrójnej korony aktorstwa, gromadząc na swoim koncie najważniejsze nagrody: filmową (Oscara), teatralną (Tony) i telewizyjną (Emmy).

W ostatnich latach kariera Lange skupia się głównie na działalności telewizyjnej. W 2011 roku aktorka po raz pierwszy wystąpiła w serialu, dołączając do głównej obsady American Horror Story stacji FX. Serial okazał się telewizyjnym przebojem, przywrócił Lange dużą popularność i przyniósł dwie kolejne nagrody Emmy. Do 2015 roku aktorka zagrała w nim cztery różne postacie w czterech pierwszych sezonach, po czym zrezygnowała z dalszego udziału w serialu. W 2017 roku wcieliła się w Joan Crawford w serialu Konflikt, który również wyprodukowała.

Jessica Lange jest także fotografką. Wydała cztery książki ze swoimi fotografiami, a jej prace pokazywano podczas wystaw w galeriach sztuki. W 2016 osobiście otwarła swoją wystawę w Galerii Miejska BWA w Bydgoszczy. Jej wizyta w Polsce związana była z festiwalem filmowym Camerimage, gdzie odebrała honorową Nagrodę im. Krzysztofa Kieślowskiego.

Filmografia[edytuj]

Filmy[edytuj]

Rok Tytuł Rola Dodatkowe informacje
1976 King Kong Dwan
1979 Cały ten zgiełk Angelique
1980 Jak zmniejszyć wysokie koszty życia Louise Travis
1981 Listonosz zawsze dzwoni dwa razy Cora Papadakis
1982 Tootsie Julie Nichols
Frances Frances Farmer
1984 Cat on a Hot Tin Roof Maggie film telewizyjny
Pułapka Jewell Ivy dodatkowo producentka
1985 Słodkie marzenia Patsy Cline
1986 Zbrodnie serca Margaret Magrath
1988 Far North Kate
Bożyszcze tłumów Babs Rogers Grey
1989 Pozytywka Ann Talbot
1990 Mężczyźni nie odchodzą Beth Macauley
1991 Przylądek strachu Leigh Bowden
1992 O Pioneers! Alexandra Bergson film telewizyjny
Mroki miasta Helen Nasseros
1994 Błękit nieba Carly Marshall
1995 Dwie matki Margaret Lewin
Rob Roy Mary MacGregor
Tramwaj zwany pożądaniem Blanche DuBois film telewizyjny
1997 Tysiąc akrów krzywd Ginny Cook Smith
1998 Zaborcza miłość Martha Baring
Kuzynka Bette Bette Fisher
1999 Tytus Andronikus Tamora
2001 Pokolenie P pani Wurtzel
2003 Normalny Irma Applewood film telewizjny
Jeźdźcy Apokalipsy Nina Veronica
Duża ryba Sandra K. Bloom
2005 Broken Flowers Carmen Markowski
Nie wracaj w te strony Doreen
Nigdylandia Katherine Pierson
2006 Bonneville Arvilla Holden
2007 Sybil Cornelia Wilbur film telewizyjny
2009 Szare ogrody Edith Bouvier Beale film telewizjny
2012 I że cię nie opuszczę Rita Thornton
The Big Valley Victoria Barkley
2013 Teresa Raquin Pani Raquin
2014 Gracz Roberta
2016 Wild Oats Maddie
2018 The Lonely Doll Edith Stevenson Wright

Seriale[edytuj]

Rok Tytuł Rola Odcinki Dodatkowe informacje
1998 Michaił Barysznikow – bajki z mojego dzieciństwa Księżniczka Łabędź „Książę i łabędź” dubbing
2011–
2015
American Horror Story Constance Langdon Murder House (sezon pierwszy)
Jude Martin Asylum (sezon drugi)
Fiona Goode Sabat (sezon trzeci)
Elsa Mars Freak Show (sezon czwarty)
2016 Horace and Pete Marsha
2017 Konflikt Joan Crawford Bette i Joan (sezon pierwszy), dodatkowo producentka

Sztuki teatralne[edytuj]

Rok Tytuł Rola Teatr
1964 Love Rides the Rails Carlotta Cortez nieznany
1980 Angel on My Shoulder namiot w Karolinie Północnej
1992 Tramwaj zwany pożądaniem Blanche DuBois Ethel Barrymore Theatre, Nowy Jork
1996 Theatre Royal Haymarket, Londyn
2000 Zmierzch długiego dnia Mary Cavan Tyrone Lyric Theatre, Londyn
2005 Szklana menażeria Amanda Wingfield Ethel Barrymore Theatre, Nowy Jork
2007 Apollo Theatre, Londyn
2016 Zmierzch długiego dnia Mary Cavan Tyrone American Airlines Theatre, Nowy Jork

Wybrane nagrody i nominacje[edytuj]

Nagroda Akademii Filmowej
Nagroda Emmy
  • 1998: najlepsza aktorka pierwszoplanowa w miniserialu lub filmie telewizyjnym za Tramwaj zwany pożądaniem (nominacja)
  • 2003: najlepsza aktorka pierwszoplanowa w miniserialu lub filmie telewizyjnym za Normalny (nominacja)
  • 2009: najlepsza aktorka pierwszoplanowa w miniserialu lub filmie telewizyjnym za Szare ogrody (wygrana)
  • 2012: najlepsza aktorka drugoplanowa w miniserialu lub filmie telewizyjnym za American Horror Story: Murder House (wygrana)
  • 2013: najlepsza aktorka pierwszoplanowa w miniserialu lub filmie telewizyjnym za American Horror Story: Asylum (nominacja)
  • 2014: najlepsza aktorka pierwszoplanowa w miniserialu lub filmie telewizyjnym za American Horror Story: Sabat (wygrana)
  • 2015: najlepsza aktorka pierwszoplanowa w miniserialu lub filmie telewizyjnym za American Horror Story: Freak Show (nominacja)
  • 2017:
  • najlepsza aktorka pierwszoplanowa w miniserialu lub filmie telewizyjnym za Konflikt: Bette i Joan (nominacja)
  • najlepszy miniserial za Konflikt: Bette i Joan – jako producentka (nominacja)
Nagroda Tony
Nagroda Laurence’a Oliviera
Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej
Złoty Glob
Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych

Przypisy

  1. UNICEF: International Goodwill Ambassadors who served in 2005 (ang.). www.unicef.org. [dostęp 2012-11-13].

Linki zewnętrzne[edytuj]