Jezdimir Dangić

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jezdimir Dangić podczas swojego procesu w Sarajewie

Jezdimir Dangić, serb. Јездимир Дангић (ur. 4 maja 1897 w Srebrenicy, zm. w lutym 1947 w Sarajewie[1]) – bośniacki Serb, oficer żandarmerii, dowódca czetnicki w Bośni podczas II wojny światowej, początkowo podjął się kolaboracji z reżimem Nedicia, następnie uczestniczył w walkach z ustaszami, brał udział w zabiciu około ośmiu tysięcy katolickich mieszkańców Fočy, w Polsce przebywał od 1942; brał udział w powstaniu warszawskim.

Był synem Savo Dangicia i Milicy z d. Popović[1]. Uczęszczał do gimnazjum w Tuzli w Bośni. Jako członek organizacji Młoda Bośnia był skazany na 3,5 roku więzienia pod zarzutem zdrady stanu Monarchii Austro-Węgierskiej[1]. Odbywał karę w więzieniach w Tuzli i Zenicy w okresie I wojny światowej. Po wyjściu na wolność studiował prawo na uniwersytecie w Tuzli. Następnie wstąpił do armii jugosłowiańskiej, a 3 stycznia 1928 przeszedł do żandarmerii w stopniu podporucznika[1].

Podczas agresji Niemiec na Jugosławię w kwietniu 1941 służył w armii jako major. Dowodził oddziałem żandarmerii, który eskortował króla Piotra II z Belgradu do miejscowości Nikšić. Następnie uniknął niemieckiej niewoli i spotkał się w Belgradzie z generałem Milanem Nediciem, który wówczas prowadził z Niemcami rozmowy w sprawie utworzenia marionetkowego rządu serbskiego. Jednocześnie nawiązał kontakt z pułkownikiem Dragoljubem Mihailoviciem, który w rejonie Ravnej Gory organizował czetnicką partyzantkę. Został wysłany do Bośni z zadaniem zorganizowania czetnickich struktur i sformowania oddziałów na tamtejszym obszarze. Po uznaniu w 1942 przez zachodnich aliantów sił czetnickich za tak zwane Królewskie Wojska Jugosłowiańskie w Ojczyźnie został mianowany przez pułkownika Mihailovicia dowódcą wszystkich oddziałów czetnickich we wschodniej Bośni. Liczyły one około 1 tysiąca ludzi z obszarem działania pomiędzy Wiszegradem i Bijeljiną.

W październiku 1941 major Dangić zawarł porozumienie z komunistycznymi partyzantami przewidujące wspólną walkę przeciwko chorwackim ustaszom, napadającym na serbskie wioski. Nie trwało ono jednak długo. Oddziały czetników zajęły rejon miejscowości Bratunac, Srebrenica, Vlasenica, Olovo, Rogatica, Foča, Goražde i Čajniče zanim wkroczyły tam wojska chorwackie. Towarzyszyły temu masakry ludności bośniackiej i niszczenie ich domów. 1 grudnia 1941 włoskie władze okupacyjne nakazały ustaszom opuszczenie Fočy, co doprowadziło do zabicia około 8 tysięcy mieszkańców miasta przez czetników majora Dangicia, w tym też katolików (nazwanych później drinske mučenicedrińskie męczennice).

W lutym 1942 major Dangić rozpoczął rozmowy z przedstawicielem niemieckiego dowództwa w Serbii w sprawie zawarcia rozejmu. Był on też gotowy nawiązać współpracę przy zwalczaniu komunistycznej partyzantki. Niemcy zastanawiali się nawet nad przekazaniem czetnikom administrowania obszarem Bośni leżącym pomiędzy rzekami Sawa, Drina i Bosna. Jednakże władze NDH zdecydowanie odmówiły, a same odpowiedziały kontrofensywą przeciwko oddziałom czetnickim, podczas której główną rolę odgrywał Czarny Legion. Serbowie ponieśli duże straty, a przed ostateczną porażką uratowała ich interwencja Niemców, którzy wstrzymali chorwacką operację.

Sam major Dangić został jednak schwytany i aresztowany przez niemieckich żołnierzy w nocy z 10 na 11 kwietnia 1942 we wsi Rogatica koło miejscowości Bajina Bašta. Wysłano go do obozu w Generalnym Gubernatorstwie, w którym przebywał aż do wybuchu powstania warszawskiego 1 sierpnia 1944. Uczestniczył w walkach powstańczych w szeregach Armii Krajowej. Po zakończeniu działań zbrojnych został schwytany przez Sowietów i osadzony w więzieniu na Łubiance. W 1947 przekazano go komunistycznym władzom jugosłowiańskim. W lutym 1947 sąd w Sarajewie skazał Dangicia na karę śmierci za zbrodnie wojenne oraz kolaborację z Niemcami, Włochami i rządem generała Nedicia. Wkrótce po procesie został rozstrzelany[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Simo Ćirković: Ko je ko u Nedićevoj Srbiji : 1941-1944 : leksikon ličnosti : slika jedne zabranjene epohe. Belgrad: Prosveta, 2009, s. 143-144. ISBN 978-86-07-01889-5.