Jeziora Antarktyki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jeziora na świecie
największe najgłębsze
według kontynentów
Afryka
Ameryka Południowa
Ameryka Północna
Antarktyda
Australia i Oceania
Azja
Europa
sztuczne zbiorniki świata

Jeziora niezwykle rzadko występują na powierzchni kontynentu Antarktydy i okolicznych wysp. Ze względu na panujące w Antarktyce temperatury, zbiorniki ciekłej wody zazwyczaj przez cały rok pokryte są lodem (wyjątkiem są niektóre jeziora hiperhalinowe). Życie w jeziorach powierzchniowych ogranicza się do mikroorganizmów, w nielicznych występują też skorupiaki[1].

Badania metodami geofizycznymi ujawniły istnienie złożonego systemu jezior i sieci rzecznej, ukrytej pod powierzchnią lądolodu Antarktydy. Część jezior położona jest pod kilkukilometrowej grubości warstwą lodu. Mimo to w tych podlodowcowych jeziorach występuje życie[2]; przypuszcza się, że żyjące tam organizmy mogły ewoluować w izolacji od świata zewnętrznego przez setki tysięcy lat[3].

Jeziora powierzchniowe[edytuj | edytuj kod]

Dolina Taylora z powiększonym obrazem okolic jeziora Bonney

W oazach antarktycznych, nielicznych obszarach kontynentu, które nie są pokryte lądolodem, istnieją niewielkie jeziora utworzone przez wodę z topniejących lodowców. Część z nich jest słodkowodna, a część to jeziora słone, wśród których maleńki staw Don Juan i jezioro Vanda są jednymi z najsilniej zasolonych jezior na Ziemi[4].

jezioro powierzchnia
w km²
maksymalna
głębokość w m
położenie
Jezioro Figurowe 14,8 137 Oaza Bungera
Untersee 11,4 169 Ziemia Królowej Maud
Fryxell 7,8 20 McMurdo Dry Valleys , dolina Taylora
Vida 6,8 5 McMurdo Dry Valleys , dolina Wiktorii
Vanda 5,2 75 McMurdo Dry Valleys , dolina Wrighta
Bonney 4,3 40 McMurdo Dry Valleys , dolina Taylora

Jeziora episzelfowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Jezioro episzelfowe.

Nietypowy rodzaj jezior powierzchniowych spotykanych na Antarktydzie stanowią słodkowodne jeziora episzelfowe, położone pomiędzy lodowcem szelfowym a lądem stałym[5]. Zbiorniki te mają połączenie z oceanem, ale ich wody nie mieszają się; wypełniająca je słodka woda unosi się ponad gęstszą, słoną wodą oceaniczną. Największym z takich jezior na Antarktydzie jest Beaver Lake, położone na skraju Lodowca Szelfowego Amery'ego. Jezioro to jest ultra-oligotroficzne, jednak także tu występuje życie[1].

Jeziora podlodowcowe[edytuj | edytuj kod]

Jeziora 90°E i Sowietskaja, widoczne z satelity jako nietypowo gładkie obszary lodu
 Osobny artykuł: Jezioro podlodowcowe.

Jeszcze inną grupę jezior na kontynencie stanowi ok. 400 jezior podlodowcowych, położonych pod lądolodem Antarktydy i niemających kontaktu z powierzchnią. W 2004 roku znanych było 145 takich zbiorników[6], odkrytych dzięki obserwacjom radarowym lub satelitarnym. W ciągu następnych siedmiu lat liczba ta wzrosła do 387[7], stwierdzono także istnienie pod lodowcem sieci rzecznej łączącej część jezior; obserwacje satelitarne ukazały także niespodziewaną dynamikę tego systemu hydrologicznego, w którym jedne zbiorniki wodne napełniają się kosztem innych[8].

Część spośród jezior podlodowcowych Antarktydy jest pochodzenia tektonicznego i jako takie, należą one do najgłębszych jezior świata. W oparciu o pomiary anomalii grawitacyjnej, głębokość trzech spośród tych jezior jest szacowana na ponad 900 m[9].

jezioro powierzchnia
w km²
maksymalna
głębokość w m
grubość pokrywy
lodowej w m
położenie
Wostok 15 690 870 4000 pod rosyjską stacją polarną Wostok
Jezioro 90°E 2000 ~900 2000 77°24′S 90°00′E/-77,400000 90,000000
Sowietskaja 1600 ~900 2000 pod byłą radziecką stacją polarną Sowietskaja
Concordia ~800 200 – 300 4000 – 4100 w pobliżu francusko-włoskiej stacji polarnej Concordia
Jezioro Whillansa 50 800 Ziemia Marii Byrd
Jezioro Ellswortha 28,9 156 3200 Ziemia Ellswortha

Wiercenia[edytuj | edytuj kod]

3,5-kilometrowy odwiert prowadzący do warstwy lodu przesiąkniętej wodą z jeziora Wostok (2011)

Odkrycie jezior pod lodowcami Antarktyki skłoniło środowisko naukowe do rozważań nad możliwością istnienia w nich ekosystemów odizolowanych od powierzchni przed tysiącami lat. Próba dowiercenia się do jeziora Wostok, przeprowadzona przez rosyjski zespół w antarktycznym lecie 2010/2011, zakończyła się niepowodzeniem[7]. Wierceniom towarzyszyły obawy dotyczące skażenia środowiska wodnego naftą i freonami[10], a nawet możliwości wytryśnięcia wody na powierzchnię, ze względu na jej artezyjski charakter[11]. Ostatecznie badaczom udało się przebić powierzchnię jeziora w lecie 2011/2012[12]. Dla uniknięcia skażenia, końcowa część odwiertu została wykonana z wykorzystaniem gorącej wody. Będąca pod ciśnieniem woda z jeziora, zgodnie z przewidywaniami, wpłynęła do odwiertu i zamarzła; naukowcy pobrali z niej próbki do badań[12].

Pod koniec 2012 roku przeprowadzono próbę wiercenia, którego celem było pobranie próbek wody i osadów ze znacznie mniejszego Jeziora Ellswortha[7]. Brytyjskiemu zespołowi nie udało się jednak połączyć odwiertu głównego i pomocniczego, potrzebnego dla wyrównania ciśnienia i w tym sezonie misja została odwołana[13]. W tym samym sezonie letnim, w styczniu 2013 roku amerykański zespół badaczy pobrał próbki z Jeziora Whillansa i potwierdził występowanie w nich organizmów żywych[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b J. Laybourn-Parry, D.A. Pearce. The biodiversity and ecology of Antarctic lakes: models for evolution. „Philosophical Transactions of the Royal Society B”, 2007-05-21. DOI: 10.1098/rstb.2006.1945 (ang.). [dostęp 2010-09-04]. 
  2. a b Quirin Schiermeier. Lake-drilling team discovers life under the ice. „Nature News”, 2013-02-11. DOI: 10.1038/nature.2013.12405. [dostęp 2013-03-09]. 
  3. Study Of Underground Lakes In Antarctica Could Be Critical. Science Daily, 2007-06-06. [dostęp 2011-02-21].
  4. The 12 Saltiest Places on Earth
  5. The Northern Ellesmere Ice Shelves, Ecosystems and Climate Impacts: Fiords and Epishelf Lakes (ang.). [dostęp 2010-09-04].
  6. Antarctic Lakes: 145 and Counting, Scientists Say (ang.). National Geographic News, 2004-11-01. [dostęp 2010-09-04].
  7. a b c Journey to Antarctica: Mission to Drill Lake Buried Under 2 Miles of Ice (ang.). Fox News, 2011-10-11. [dostęp 2011-10-12].
  8. Map Characterizes Active Lakes Below Antarctic Ice. 2009-09-02. [dostęp 2011-02-21].
  9. Two New Lakes Found Beneath Antarctic Ice Sheet. Lamont-Doherty Earth Observatory, 2006-01-25. [dostęp 2011-02-08].
  10. Eric Niiler: Antarctic Drilling Plan Raises Concerns. Discovery News, 2011-02-09. [dostęp 2011-10-12].
  11. Richard Harris: Deep Below Antarctic Ice, Lake May Soon See Light. npr, 2011-02-03. [dostęp 2011-10-12].
  12. a b Christine Dell'Amore: Russian Scientists Breach Antarctica's Lake Vostok—Confirmed (ang.). National Geographic Daily News, 2012-02-08. [dostęp 2013-01-28].
  13. Antarctic lake mission called off (ang.). W: Subglacial Lake Ellsworth, Antarctica [on-line]. 2012-12-27. [dostęp 2013-01-28].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]