Jezioro Hartowieckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jezioro Hartowieckie
Ilustracja
Widok na jezioro ze wschodniego brzegu w kierunku południowo-zachodnim. Na brzegu widoczne zabudowania Ostaszewa
Położenie
Państwo  Polska
Miejscowości nadbrzeżne Hartowiec, Ostaszewo
Region Garb Lubawski
Wysokość lustra 155,5 m n.p.m.
Morfometria
Powierzchnia 69,6 ha
Wymiary
• max długość
• max szerokość

ok. 2 km
ok. 0,5 km
Głębokość
• średnia
• maksymalna

2,9 m
5,2 m
Objętość 1995,2 tys. m³
Hydrologia
Klasa jakości wody III (2016)
Rzeki zasilające Katlewska Struga
Rzeki wypływające Katlewska Struga
Rodzaj jeziora rynnowe
Położenie na mapie gminy Rybno
Mapa konturowa gminy Rybno, blisko lewej krawiędzi nieco u góry znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Jezioro Hartowieckie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Jezioro Hartowieckie”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, na dole po lewej znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Jezioro Hartowieckie”
Położenie na mapie powiatu działdowskiego
Mapa konturowa powiatu działdowskiego, u góry po lewej znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Jezioro Hartowieckie”
Ziemia53°23′42″N 19°50′13″E/53,395000 19,836944

Jezioro Hartowieckiejezioro w Polsce, w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim, w gminie Rybno[1]. Północny skrawek jeziora znajduje się w powiecie nowomiejskim, w gminie Grodziczno[2].

Położenie i charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Jezioro rynnowe[3], leży na Garbie Lubawskim, który jest częścią Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego[4], natomiast w regionalizacji przyrodniczo-leśnej – w mezoregionie Garbu Lubawskiego[5], w dorzeczu Katlewska StrugaWelDrwęcaWisła[6][2]. Jest jeziorem przepływowym na cieku Katlewska Struga[7] (inne nazwy: Katlewka, Kotlewska Struga[6]). Powierzchnia zlewni całkowitej akwenu wynosi 9,4 km² (według innego źródła: 8,67 km²[2]), a większość jej powierzchni (ok. 75%) stanowią grunty orne i tereny o zabudowie rozproszonej. Jezioro jest wydłużone w kierunkach południowy wschód–północny zachód[6]. Przy wschodnim brzegu jeziora leży wieś Hartowiec, natomiast po zachodniej stronie znajdują się głównie tereny rekreacyjne[6] w miejscowości Ostaszewo[8]. Przy północnej części linii brzegowej znajdują się lasy[6]. W pobliżu wschodnich i północnych wybrzeży zlokalizowane są tory kolejowe linii nr 9 (Warszawa–Gdańsk)[9]. W Hartowcu znajduje się ogólnodostępna plaża nad jeziorem[10].

Linia brzegowa nie jest urozmaicona. Dno muliste i mulisto-piaszczyste[6]. W otoczeniu znajdują się zróżnicowane tereny, zarówno pagórkowate, jak i płaskie, dominuje jednak rzeźba falista[2]. Dno jeziora jest w dużej części zarośnięte zarówno roślinnością zanurzoną, jak i wynurzoną, zwłaszcza w części północnej, która jest płytsza[2]. Brzegi głównie wysokie i strome, gdzieniegdzie łagodne i płaskie[2].

Jezioro jest jednolitą częścią wód Hartowieckie o kodzie PLLW20151[3]. Zgodnie z typologią abiotyczną zbiornik wodny został sklasyfikowany jako jezioro o wysokiej zawartości wapnia, o dużym wypływie zlewni, niestratyfikowane, leżące na obszarze Nizin Środkowopolskich (3b)[3].

Jezioro leży na terenie obwodu rybackiego Jeziora Hartowieckiego w zlewni rzeki Drwęca – nr 55[11]. Zbiornik wodny według typologii rybackiej jezior zalicza się do leszczowych[6].

Morfometria[edytuj | edytuj kod]

Według danych Instytutu Rybactwa Śródlądowego powierzchnia zwierciadła wody jeziora wynosi 69,6 ha. Średnia głębokość zbiornika wodnego to 2,9 m, a maksymalna – 5,2 m. Lustro wody znajduje się na wysokości 155,5 m n.p.m. Objętość jeziora wynosi 1995,2 tys. m³[12].

Inne dane uzyskano natomiast poprzez planimetrię jeziora na mapach w skali 1:50 000 opracowanych w Państwowym Układzie Współrzędnych 1965, zgodnie z poziomem odniesienia Kronsztadt. Otrzymana w ten sposób powierzchnia zbiornika wodnego to 69,0 ha, a wysokość bezwzględna lustra wody to 155,6 m n.p.m.[12]

Według danych MGGP S.A. i Instytutu Ochrony Środowiska powierzchnia zbiornika wodnego to 69,27 ha[6].

Długość jeziora wynosi ok. 2 km, natomiast jego szerokość to ponad 0,5 km[6].

Przyroda i jakość wody[edytuj | edytuj kod]

Jezioro leży na terenie utworzonego w 1998 roku Hartowieckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu o łącznej powierzchni 395,02 ha[13]. W skład rybostanu wchodzą m.in. okoń, płoć, lin i leszcz, natomiast wśród występujących ptaków wymienić można przedstawicieli takich gatunków jak bąk, błotniak stawowy, remiz oraz wodnik[13].

Ze względu na wysoką trofię, w latach 90. XX wieku wśród glonów żyjących w jeziorze stwierdzano dominację wiciowców (latem Ceratium hirundinella) czy okrzemek Melosira granulata. Stwierdzono również występowanie sinic z gatunku Aphanizomenon flos-aquae[14].

Zgodnie z badaniem z 1991 akwenowi przyznano III klasę czystości według ówczesnych kryteriów. Wynikało to przekroczenia norm dla zawartości różnych form azotu i zasolenia wyrażonego jako przewodność elektrolityczna właściwa. Pozostałe badane wówczas wskaźniki mieściły się w ówczesnych normach, a natlenienie ze względu na silne mieszanie wód było bardzo dobre mimo wysokiego BZT5[14]. W 1996 nadano klasę o jeden stopień lepszą[12]. W 2008 roku stan jeziora oceniono jako dobry, stwierdzono jednak, że zbiornik wodny jest ekstremalnie podatny na degradację[6]. W 2010 roku stan ekologiczny wód określono jako dobry[2]. W 2016 stan chemiczny wód sklasyfikowano jako dobry, natomiast stan ekologiczny wód jeziora sklasyfikowano jako umiarkowany, co oznacza III klasę jakości. O klasyfikacji takiej zadecydował stan fitoplanktonu i fitobentosu, mimo dość dobrych parametrów fizykochemicznych[3].

W XX wieku głównym źródłem zanieczyszczenia wody jeziora była gorzelnia w Hartowcu[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red). T. 1. Cz. 2: Wody stojące. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006, s. 108. ISBN 83-239-9607-5. OCLC 749337950.
  2. a b c d e f g Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Olsztynie, Raport o stanie środowiska województwa warmińsko-mazurskiego w 2010 roku, Olsztyn: Biblioteka Monitoringu Środowiska, 2011, s. 29 [dostęp 2020-06-21].
  3. a b c d Ocena stanu jednolitych części wód jezior w latach 2011-2016 [xlsx], Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (pol.).
  4. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Aktualizacja granic mezoregionów fizyczno-geograficznych Polski [dostęp 2020-06-21].
  5. Roman Zielony, Alina Kliczkowska: Regionalizacja przyrodniczo-leśna Polski 2010. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2012. ISBN 978-83-61633-62-4.
  6. a b c d e f g h i j MGGP S.A. oraz Instytut Ochrony Środowiska, Sformułowanie w warunkach korzystania z wód regionu wodnego ograniczeń w korzystaniu z wód jezior lub zbiorników oraz w użytkowaniu ich zlewni, Kraków, Warszawa 2010, s. 284–288 [dostęp 2020-06-21].
  7. PRNG – nazwy obiektów fizjograficznych – XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 stycznia 2021, identyfikator PRNG: 51375.
  8. Rady Gminy Grodziczno, Plan Odnowy Miejscowości Ostaszewo na lata 2011-2020. Załącznik nr 10 do Uchwały Nr X/79/2011 Rady Gminy Grodziczno z dnia 28 lipca 2011 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy Miejscowości Ostaszewo na lata 2011 - 2020, s. 3 [dostęp 2020-06-21].
  9. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., Mapa Interaktywna Linii Kolejowych.
  10. Rada Gminy Rybno, Plan odnowy miejscowości Hartowiec. Załącznik do Uchwały Nr XXXIX/59/09 Rady Gminy Rybno z dnia 15 grudnia 2009 r., Hartowiec 2009, s. 14 [dostęp 2020-06-21].
  11. Rozporządzenie nr 209 Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia: 10 maja 2001 r. w sprawie: ustanowienia obwodów rybackich na wodach płynących województwa warmińsko-mazurskiego. 10 maja 2001. [dostęp 2020-06-21]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  12. a b c Adam Choiński: Katalog Jezior Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006, s. 400. ISBN 83-232-1732-7. OCLC 169954726.
  13. a b Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Hartowiecki Obszar Chronionego Krajobrazu [dostęp 2020-06-21].
  14. a b c 131. Jezioro Hartowieckie, [w:] Dorota Cydzik, Danuta Kudelska, Hanna Soszka, Atlas stanu czystości jezior Polski badanych w latach 1989-1993, Warszawa: Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska, 1995, s. 610-613, ISBN 83-85-805-25-7 (pol.).