Jia Yi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spacer.gif To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Jia.
Jia Yi
Nazwisko chińskie
Pismo uproszczone 贾谊
Pismo tradycyjne 賈誼
Hanyu pinyin Jiǎ Yí
Wade-Giles Chia I

Jia Yi (ur. 201 p.n.e., zm. 169 p.n.e.[1]) − chiński poeta, urzędnik i teoretyk konfucjański z czasów dynastii Han.

Pochodził z Luoyangu[2]. Wystosował do cesarza Wena memoriał, w którym nawoływał do przeprowadzenia reform w duchu konfucjańskim. Uważał, że społeczeństwo powinno funkcjonować jako jeden harmonijny organizm, zaś władca nie powinien rządzić niczym despota[3]. Despotyczne rządy doprowadziły bowiem do upadku państwa Qin, którego cesarze narzucając siłą swoją wolę zaczęli popełniać w zarządzaniu krajem szereg błędów, z braku współpracy z poddanymi i zakazu krytyki rządzących niemożliwych do skorygowania[4]. Krytykował politykę zagraniczną cesarstwa Han, nawołując do walki przeciwko Xiongnu[5]. Uważał także, że w celu zapobieżenia rebeliom należy podzielić dobra feudalne na mniejsze jednostki, by w ten sposób osłabić ich siłę ekonomiczną i militarną. Jego apele do władcy pozostały jednak zlekceważone[6]. Choć władca zaczął wprowadzać reformy w kształcie proponowanym przez Jia Yi, on sam nie zrobił kariery urzędniczej, a wpływy na dworze mieli jego rywale. Nie mogąc dojść do głosu i pozostawiony na uboczu popełnił ostatecznie samobójstwo[7].

Do najsłynniejszych dzieł Jia Yi należą historiozoficzny esej o przyczynach upadku państwa Qin, najstarszy znany wiersz typu fu z epoki Han pt. Sowa[8], oraz poemat poświęcony Qu Yuanowi, w którym przyrównał swój los do losu wielkiego poety, który także nawoływał do uzdrowienia kraju i zlekceważony popełnił samobójstwo[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. William Theodore De Bary, Richard John Lufrano: Sources of Chinese Tradition. T. 2. New York: Columbia University Press, 2000, s. 358. ISBN 0-231-11270-X.
  2. He Zhaowu: An Intellectual History of China. Beijing: Foreign Languages Press, 1991, s. 183. ISBN 978-7-119-00003-9.
  3. Xuezhi Guo: The Ideal Chinese Political Leader: A Historical and Cultural Perspective. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group, 2002, s. 189. ISBN 0-275-97259-3.
  4. Mark Edward Lewis: The Early Chinese Empires: Qin and Han. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press, 2007, s. 41. ISBN 978-0-674-02477-9.
  5. Paula L. W. Sabloff: Mapping Mongolia: Situating Mongolia in the World from Geologic Time to the Present. Philadelphia: University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology, 2011, s. 232. ISBN 978-1-934536-18-6.
  6. Encyklopedia historyczna świata. T. III. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2000, s. 47. ISBN 83-85909-61-3.
  7. Aihe Wang: Cosmology and Political Culture in Early China. New York: Cambridge University Press, 2000, s. 201. ISBN 0-521-62420-7.
  8. The Cambridge History of Chinese Literature. Kang-i Sun Chang, Stephen Owen (red.). T. 1. New York: Cambridge University Press, 2010, s. 90. ISBN 978-0-521-11677-0.
  9. John S. Major: Defining Chu: Image and Reality in Ancient China. Honolulu: University of Hawai'i Press, 1999, s. 158. ISBN 0-8248-2905-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]