Jodowodór

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jodowodór
Jodowodór Jodowodór
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny HI
Masa molowa 127,91 g/mol
Wygląd bezbarwny gaz
Identyfikacja
Numer CAS 10034-85-2
PubChem 24841[1]
Podobne związki
Podobne związki chlorowodór, bromowodór
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Jodowodór, HI – nieorganiczny związek chemiczny, połączenie jodu i wodoru. Jest to bezbarwny, nietrwały gaz, silnie dymiący w wilgotnym powietrzu. Jego roztwór wodny to kwas jodowodorowy o silnych właściwościach kwasowych.

Własności chemiczne[edytuj | edytuj kod]

W stanie gazowym ma silne własności korodujące. M.in. bezpośrednio reaguje z wieloma metalami z utworzeniem odpowiednich jodków. Ma właściwości redukujące, w kontakcie z powietrzem utlenia się do wolnego jodu, w wodzie pod wpływem światła również ulega dość szybkiej przemianie w wolny jod. Z kolei z większością rozpuszczalników organicznych reaguje zrywając wiązania C-H z utworzeniem odpowiedniego jodku. Już w temperaturze 180 °C rozkłada się na pierwiastki.

Kwas jodowodorowy[edytuj | edytuj kod]

Jodowodór dobrze rozpuszcza się w wodzie (>2,3 kg/dm³ w 10 °C) tworząc kwas jodowodorowy[4]. Jest on jednym z najmocniejszych z kwasów nieorganicznych (pKa ∼ −10), silniejszy od kwasu solnego (pKa ∼ −7) i bromowodorowego (pKa ∼ −9)[2]. Jest on nietrwały, należy przechowywać go w ciemności, łatwo utlenia się na powietrzu. Czysty kwas jest bezbarwny, jednak w praktyce ma on zwykle zabarwienie brązowe od jodu powstającego pod wpływem światła lub tlenu. Jest dostępny handlowo, np. jako roztwór 10% lub 57% (azeotrop); można go też otrzymywać w laboratorium, np. przez rozpuszczenie gazowego HI w wodzie lub redukcję wodnego roztworu jodu siarkowodorem lub elektrochemicznie[4]. Jest kwasem beztlenowym.

Jest stosowany w medycynie, analizie chemicznej i do odkażania.

Kwas jodowodorowy może służyć do otrzymania związków kompleksowych, np.:

Etap pierwszy:

2 HI + Cd → CdI2 + H2

Etap drugi:

2 KI + CdI2 → K2[CdI4]

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Przemysłowa produkcja jodowodoru polega na reakcji jodu z hydrazyną[2]:

2 I2 + N2H4 → 4 HI + N2

Jodowodór o wysokiej czystości otrzymuje się przez bezpośrednią syntezę z pierwiastków:

H2 + I2 → 2 HI

Jodowodór można też uzyskać poprzez hydrolizę trijodku fosforu, który zazwyczaj otrzymuje się in situ wobec katalizatora platynowego:

3 I2 + 2 P → 2 PI3
PI3 + 3 H2O → 3 HI + H3PO3

Inna metoda to działanie siarkowodorem na zawiesinę jodu w wodzie:

H2S + I2 → 2 HI + S

lub w reakcji jodku potasu ze stężonym kwasem fosforowym.

Jodowodór otrzymany w postaci kwasu jodowodorowego można wyizolować przez ogrzanie roztworu.

Przypisy

  1. Jodowodór – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. a b c d N. N. Greenwood, A. Earnshaw: Chemistry of the elements. Wyd. 2. Oxford: Butterworth-Heinemann, 1997, s. 809–819. ISBN 978-0-7506-3365-9.
  3. a b c CRC Handbook of Chemistry and Physics. David R. Lide (red.). Wyd. 88. Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 4-67. ISBN 9780849304880.
  4. a b c Pradyot Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. The McGraw-Hill Companies, 2003, s. 370. ISBN 0-07-049439-8.
  5. a b Jodowodór (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2013-04-07].
  6. a b Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji według Rozporządzenia (WE) nr 1272/2008, zał. VI, z uwzględnieniem Rozporządzeń ATP: Jodowodór w Wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-03-28].