Przejdź do zawartości

Joe Eszterhas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Joe Eszterhas
Imię i nazwisko

József A. "Joe" Eszterhas

Data i miejsce urodzenia

23 listopada 1944
Csákánydoroszló, Węgry

Lata aktywności

1978-

Multimedia w Wikimedia Commons

Joe Eszterhas, właśc. József A. Eszterhás (ur. 23 listopada 1944 w Csákánydoroszló na Węgrzech) – amerykański scenarzysta węgierskiego pochodzenia, znany głównie jako autor scenariusza Nagiego instynktu.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 23 listopada 1944 roku we wsi Csákánydoroszló w Królestwie Węgier, kiedy jego rodzice ewakuowali się z Budapesztu przed Armią Czerwoną[1]. Jego ojciec István Eszterhás był węgierskim pisarzem i publicystą, udzielającym się także politycznie po stronie węgierskiego rządu profaszystowskiego[2]. Po zakończeniu II wojny światowej jego rodzina przebywała w obozach dla uchodźców w Austrii[1].

W 1950 roku razem z rodzicami wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i zamieszkał w Clevelandzie[3] w stanie Ohio. Po ukończeniu studiów na Uniwersytecie Ohio[4] pracował jako reporter kryminalny w gazecie Cleveland Plain Dealer[5]. Po przenosinach do San Francisco na początku lat 70. pracował w tygodniku Rolling Stone[6]. Zaczął też pisać książki, z których Charlie Sipson's Apocalypse była nominowana do nagrody National Book Award, kiedy w 1974 roku otrzymał propozycję pisania scenariuszy filmowych[7].

Jako scenarzysta debiutował filmem F.I.S.T. (1978), dramatem o tematyce związkowej w reżyserii Normana Jewisona. Film nie odniósł dużego sukcesu finansowego, ale przyniósł Eszterhasowi uznanie w branży, a przy tym zainteresowanie prasy popularnej z powodu jego konfliktu z odtwórcą głównej roli Sylvestrem Stallonem, który wniósł niewielkie zmiany i ostatecznie został dopisany jako współscenarzysta[8]. Scenariusz przyniósł Eszterhasowi 80 tysięcy dolarów, lecz późniejsza adaptacja książkowa, na mocy ugody z wytwórnią, 240 tysięcy[8]. Wkrótce potem Eszterhas sprzedał scenariusz City Hall jego współautorstwa (ostatecznie niezrealizowany) wytwórni Warner Bros. za 500 tysięcy dolarów, co było wówczas rekordową sumą za scenariusz napisany nie na zamówienie[9]. Sukces finansowy przyniósł film Flashdance (1983) według scenariusza poprawionego przez Eszterhasa[10].

Najsłynniejszym filmem według scenariusza Eszterhasa stał się Nagi instynkt z 1992 roku (sam Eszterhas jednak przyznawał, że najbardziej znana scena z przesłuchania postaci granej przez Sharon Stone, kiedy nie ma ona na sobie bielizny, była pomysłem reżysera Paula Verhoevena)[11]. Duży sukces komercyjny odniósł również Sliver (1993)[12].

Eszterhas stał się jednym z pierwszych szeroko znanych i wpływowych scenarzystów w amerykańskim przemyśle filmowym; umieszczony jako 78. na liście 100 najbardziej wpływowych osób w Hollywood przez magazyn Premiere[13]. Na początku lat 90. był uznawany za najlepiej opłacanego scenarzystę w historii Hollywood[14]. Znany był z bezkompromisowości w obronie swoich wersji scenariuszy[14]. Osiągnął status zbliżony do celebryty, połączony z zainteresowaniem, ale także ostrą krytyką ze strony prasy, czemu sprzyjały sumy negocjowanych przez niego kontraktów oraz kontrowersyjne wypowiedzi i bezceremonialne zachowanie, w tym publiczne konflikty z ludźmi branży filmowej i wytwórniami[14].

W 1995 roku dwa filmy według scenariuszy Eszterhasa, Showgirls i Jade, odnotowały spektakularne porażki, przy czym w drugim przypadku scenariusz został zmieniony wbrew wizji autora[14]. Uznanie krytyków zdobył natomiast niskobudżetowy film według jego scenariusza Jak kłamać w Ameryce (1997), oparty na dorastaniu autora jako imigranckiego dziecka[15]. Kolejna komedia jego autorstwa Spalić Hollywood (1998), będąca satyrą na amerykański przemysł filmowy w konwencji mockumentu, została uznana powszechnie za zły film i nominowana do antynagród Złotych Malin[16].

W 2004 roku napisał skandalizującą autobiografię opisującą swoje życie na tle przemysłu filmowego Hollywood: Hollywoodzkie zwierzę[17].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Był żonaty przez 24 lata z Gerri Javor (pochodzenia afroamerykańskiego), z którą mieli dwoje dzieci, Suzie i Steve′a[5]. Mieszkał przez kilkanaście lat z rodziną poza Hollywood, w hrabstwie Marin[6]. W 1994 roku rozwiódł się z żoną i ożenił z Naomi Macdonald (z d. Baka, pochodzenia polsko-włoskiego), z którą następnie mieli czworo synów[18]. Zamieszkali następnie w Malibu[19].

W marcu 2001 roku opuścił Californię i przeniósł się z rodziną do Clevelandu[20]. W tym samym czasie też zdiagnozowano u niego raka krtani (według niego samego, codziennie od 12. roku życia palił papierosy, a od 14. roku życia spożywał alkohol)[21]. Operacyjne usunięcie nowotworu i rehabilitacja powiodły się, mimo usunięcia większości krtani, po czym Eszterhas stał się wrogiem palenia tytoniu i apelował o zaprzestanie promocji palenia przez pokazywanie go w filmach, przyznając że także on ponosi za to odpowiedzialność[22]. Stał się też wówczas religijny[22].

W 1990 roku dowiedział się, że jego ojciec podczas II wojny światowej pracował w ministerstwie propagandy węgierskiego rządu profaszystowskiego i od lat 30. publikował antysemickie treści, co ukrył składając zgłoszenie imigracyjne[23]. W związku z tym prowadzone było postępowanie przez Biuro Dochodzeń Specjalnych Departamentu Sprawiedliwości pod kątem deportacji jego ojca na Węgry pod zarzutem udziału w zbrodniach wojennych, lecz z uwagi na pozycję Joe Eszterhasa i jego zaangażowanie w tworzenie filmów dotyczących antysemityzmu, nie doszło do deportacji ani formalnego oskarżenia w USA[23]. Kilka lat przed tym Joe Eszterhas, nie wiedząc o przeszłości ojca, napisał scenariusz filmu Pozytywka (1989), opisujący podobną sytuację oskarżenia węgierskiego emigranta po latach o zbrodnie wojenne[23].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 Eszterhas 2005 ↓, s. 59-64.
  2. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 59-64, 355.
  3. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 35.
  4. ↑ Movies' Wild Man Joe Eszterhas Finds Peace in Suburbia. eu.theledger.com. [dostęp 2025-06-05]. (ang.).
  5. 1 2 Eszterhas 2005 ↓, s. 22-23.
  6. 1 2 Eszterhas 2005 ↓, s. 31-33.
  7. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 87.
  8. 1 2 Eszterhas 2005 ↓, s. 107-116.
  9. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 145-147.
  10. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 195-196.
  11. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 42.
  12. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 570.
  13. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 28.
  14. 1 2 3 4 Eszterhas 2005 ↓, s. 639-653.
  15. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 679-694.
  16. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 697-714.
  17. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. całość.
  18. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 10, 380-381, 610-611.
  19. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 587.
  20. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 748-765.
  21. ↑ Eszterhas 2005 ↓, s. 765-788.
  22. 1 2 Eszterhas 2005 ↓, s. 784-802.
  23. 1 2 3 Eszterhas 2005 ↓, s. 535-550.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Joe Eszterhas: Hollywoodzkie zwierzę. Warszawa: Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2005. ISBN 83-7163-425-0.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Joe_Eszterhas&oldid=79055532”