Johann Heinrich Lambert

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Johann Heinrich Lambert

Johann Heinrich Lambert (ur. 26 sierpnia 1728 w Miluzie w rodzinie hugenotów, zm. 25 września 1777 w Berlinie[1]) – naukowiec pochodzący z Alzacji; matematyk, fizyk, astronom i filozof. Klasyfikuje się go zwykle jako uczonego szwajcarskiego, francuskiego lub niemieckiego.[2]

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego prapradziadek w 1635 roku trafił do Miluzy z Lotaryngii; opuścił on rodzinne strony, aby uniknąć prześladowań na tle religijnym. Lambertowie byli niemieckojęzyczni.[2]

W 1765 uzyskał członkostwo w pruskiej Królewskiej Akademii Nauk.[2]

W roku 1767 udowodnił, że liczba pi jest liczbą niewymierną. W swych pracach jako jeden z pierwszych, obok Vincenzo Riccatiego posługiwał się funkcjami hiperbolicznymi[3][4]. Znaczące były także jego prace z optyki (fotometria, refrakcja, prawo Lamberta) i astronomii (orbity komet). W geometrii rozważał tzw. czworokąt Lamberta w pracy antycypującej powstanie geometrii nieeuklidesowej, wprowadził zarazem pojęcie defektu jako różnicy między dwoma kątami prostymi a sumą kątów w trójkącie i wykazał, że pole trójkąta jest proporcjonalne do defektu[5][6]. Był też filozofem, bliskim Kantowi[7]. Główne dzieło filozoficzne Lamberta to Neues Organon (1764); korespondował z Kantem, który zamierzał mu dedykować swą Krytykę czystego rozumu[8].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Na cześć uczonego nazwano:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Lambert Johann Heinrich, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-10-16].
  2. a b c Andrzej Kajetan Wróblewski. Dziwak wśród akademików. „Wiedza i Życie”. 2020 (6), s. 71. Prószyński Media. ISSN 0137-8929. 
  3. The MacTutor History of Mathematics
  4. "Riccati, Vincenzo." Complete Dictionary of Scientific Biography. 2008
  5. A. P. Juszkiewicz (red.), Historia matematyki, t. 3, Warszawa: PWN 1977, s. 236-237.
  6. Marek Kordos, Wykłady z historii matematyki, wyd. Wydanie nowe, Warszawa: Script, 2005, s. 222, ISBN 83-89716-04-6, OCLC 749445354.
  7. Władysław Tatarkiewicz, Historia Filozofii, t. 2, wyd. 5, Warszawa: PWN 1958, s. 223.
  8. M. O'Leary: Revolutions of Geometry. Wiley, 2010, s. 385.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]