Johann Heinrich Lambert

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Johann Heinrich Lambert

Johann Heinrich Lambert (ur. 26 sierpnia 1728 w Miluzie w rodzinie hugenotów, zm. 25 września 1777 w Berlinie) – matematyk, filozof, fizyk i astronom pochodzący z Alzacji. Współcześnie klasyfikuje się go zwykle jako uczonego szwajcarskiego, francuskiego lub niemieckiego.[1]

Jego prapradziadek w 1635 roku trafił do Miluzy z Lotaryngii; opuścił on rodzinne strony, aby uniknąć prześladowań na tle religijnym. Lambertowie byli niemieckojęzyczni.[1]

W 1765 uzyskał członkostwo w pruskiej Królewskiej Akademii Nauk.[1]

W roku 1767 udowodnił, że liczba pi jest liczbą niewymierną. W swych pracach jako jeden z pierwszych, obok Vincenzo Riccatiego posługiwał się funkcjami hiperbolicznymi[2][3]. Znaczące były także jego prace z optyki (fotometria, refrakcja, prawo Lamberta) i astronomii (orbity komet). W geometrii rozważał tzw. czworokąt Lamberta w pracy antycypującej powstanie geometrii nieeuklidesowej, wprowadził zarazem pojęcie defektu jako różnicy między dwoma kątami prostymi a sumą kątów w trójkącie i wykazał, że pole trójkąta jest proporcjonalne do defektu[4][5]. Był też filozofem, bliskim Kantowi[6]. Główne dzieło filozoficzne Lamberta to Neues Organon (1764); korespondował z Kantem, który zamierzał mu dedykować swą Krytykę czystego rozumu[7].

Na cześć uczonego jedną z planetoid nazwano (187) Lamberta a także krater Lambert na Księżycu oraz krater Lambert na Marsie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Andrzej Kajetan Wróblewski. Dziwak wśród akademików. „Wiedza i Życie”. 2020 (6), s. 71. Prószyński Media. ISSN 0137-8929. 
  2. The MacTutor History of Mathematics
  3. "Riccati, Vincenzo." Complete Dictionary of Scientific Biography. 2008
  4. A. P. Juszkiewicz (red.), Historia matematyki, t. 3, Warszawa: PWN 1977, s. 236-237.
  5. Marek Kordos, Wykłady z historii matematyki, wyd. Wydanie nowe, Warszawa: Script, 2005, s. 222, ISBN 83-89716-04-6, OCLC 749445354.
  6. Władysław Tatarkiewicz, Historia Filozofii, t. 2, wyd. 5, Warszawa: PWN 1958​, s. 223.
  7. M. O'Leary: Revolutions of Geometry. Wiley, 2010, s. 385.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]