John D. Rockefeller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
John Davison Rockefeller
John D. Rockefeller w 1885 roku
John D. Rockefeller w 1885 roku
Data i miejsce urodzenia 8 lipca 1839
Richford w stanie Nowy Jork
Data i miejsce śmierci 23 maja 1937
Ormond Beach w stanie Floryda

John Davison Rockefeller (ur. 8 lipca 1839 w Richford w stanie Nowy Jork, zm. 23 maja 1937 w Ormond Beach w stanie Floryda) – amerykański przedsiębiorca, filantrop i fundator Uniwersytetu Chicagowskiego. Obecnie uważany za najbogatszego człowieka w historii, którego majątek w chwili śmierci ocenia się na 663.4 mld dolarów (według przelicznika z 2007 roku). Jego majątek odziedziczył John D. Rockefeller Jr. a wnuk David Rockefeller operuje biznesem po dzień dzisiejszy.

W 1870 John D. Rockefeller, William Rockefeller, Henry Flagler, chemik Samuel Andrews oraz nieoficjalnie Stephen V. Harkness zakładają spółkę naftową w Cleveland, Ohio znaną jako Standard Oil Company.

Charakterystyczną polityką firmy była pionowa koncentracja kapitału umożliwiająca obniżanie kosztów przerobu ropy poprzez skupowanie jej wprost od producentów, tworzenie własnych magazynów i wykupowanie węzłów przesyłowych (koleje, rurociągi). J. D. Rockefeller starał się doskonalić każdy aspekt prowadzonej działalności. Czasem dołączał do brygady robotników, dla lepszego zrozumienia ich pracy[1]. Znana jest historia, gdy Rockefeller prowadził inspekcję w jednym z zakładów, gdzie rozlewano naftę do blaszanych kanistrów. Od jednego z pracowników dowiedział się, że do zalutowania jednego kanistra używa się 40 kropel cyny. Kazał więc spróbować z 38 kroplami, pojawiały się wycieki. W takiej sytuacji zdecydował by użyć 39 kropel cyny, które okazały się wystarczające.

Rockefeller płacił swoim pracownikom więcej niż konkurencja oraz nagradzał pomysły ulepszające prowadzenie przedsiębiorstwa, przez co firma nie doświadczała fali strajków powszechnych w owym czasie. W Standard Oil prowadzono bardzo oszczędne wykorzystanie surowców, wszelkie odpady, w tym również benzynę, restrykcyjnie wykorzystywano. Kiedy inne firmy wypuszczały benzynę do rzek jako niepotrzebny odpad, w Standard Oil wykorzystywano ją do napędzania maszyn. Działania te pozwoliły obniżyć koszt rafinacji galonu ropy z 3 centów (ówczesnych) w 1869 do 0,3-0,5 centa w 1885. W tym samym czasie ceny nafty spadły z ponad 30 centów do 8 centów. Poprzez porozumienia z koleją na przewóz ropy i uzyskanie upustów do 70% wartości ceny przewozu możliwe było obniżanie cen rynkowych.

Wraz ze wzrostem fortuny działalność charytatywna Rockefellera przybrała formę zinstytucjonalizowaną. W 1892 roku wspomógł nowo założony Uniwersytet w Chicago kwotą ówczesnych 600 000 dolarów[2]. W wyniku porad takich osób jak Frederick Taylor Gates lub Swami Vivekananda powołał do życia Instytut Badań Medycznych oraz Radę Edukacyjną, która otworzyła serie szkół w najbiedniejszych dzielnicach. W roku 1913 utworzył Fundację Rockefellera na której cele statutowe przeznaczył 250 milionów dolarów. W 1918 roku utworzył Fundację im. Pamięci Laury Spelman, której celem było wspieranie badań społecznych. Całość kwoty jaką przeznaczył na działalność charytatywną szacuje się na ponad 500 milionów dolarów[3].

Początki[edytuj]

Był drugim dzieckiem z szóstki dzieci i najstarszym z synów Williama Avery Rockefellera (ur. 13 listopada 1810, zm. 11 maja 1906) i Elizy Davison (ur. 12 września 1813, zm. 28 marca 1889). W Richford oprócz niego urodziło się jeszcze pięcioro dzieci, Lucy (1838-1878), William (1841-1922), Mary (1843-1925), bliźniaczki Frankiln (Frank) (1845-1917) oraz Frances (1845 – 1847). Ze strony ojca był pochodzenia angielsko-niemieckiego, matka pochodziła z rodziny szkocko-irlandzkiej. Jego ojciec podawał się za lekarza cudotwórcę sprzedającego mikstury lecznicze własnej roboty. Wykonywał także zawód drwala[4] William Rockefeller był postrzegany jako immoralista, który preferował włóczęgowski styl życia[5]. Matka Johna D. Rockefellera, Eliza, gospodyni i pobożna baptystka starała się prowadzić dom z miłością i porządkiem w czasie gdy William ciągle wyruszał w świat w celu prowadzenia swojego podwójnego życia[6]. Oszczędna z natury i konieczności uczyła swojego syna tego samego, powtarzając mu przysłowie, „willful waste makes woeful want”[7] co oznacza, że dobre wykorzystanie wszystkich posiadanych zasobów i ich niemarnowanie przysparza każdemu człowiekowi bogactwo i pomyślność.

W wieku 12 lat, zaoszczędził swoje pierwsze 50 dolarów, dzięki wykonywaniu drobnych prac dla swoich sąsiadów oraz własnoręcznej hodowli indyków dla swojej mamy. Za jej namową, owe 50 dolarów pożyczył jednemu farmerowi z sąsiedztwa na 7%. Po roku dług został spłacony z odsetkami. Wywarło to ogromne wrażenie na młodym Rockefellerze. Od tej chwili postanowił, że pieniądze będą same na niego pracowały. W 1904 roku tak określił to wydarzenie: Wrażenie jakie wywarło na mnie to zdarzenie przekonało mnie, że dobrą rzeczą jest pozwolić, aby to pieniądze służyły mojej osobie, niż żebym ja był ich niewolnikiem[8]. Był to efekt rad jakie dostawał od ojca, który często powtarzał maksymę, „trade dishes for platters”, w dosłownym tłumaczeniu „zamieniaj miski na talerze”, co w jego rozumieniu oznaczało, aby jego syn zawsze starał się być na lepszej pozycji w jakichkolwiek układach. „Big Bill” wyznał kiedyś, że przy każdej nadarzającej się okazji starał się też wprowadzać w błąd synów, aby uczynić ich umysły bardziej przenikliwymi[9].

Jako nastolatek często zmieniał miejsca zamieszkania. Kiedy był mały jego rodzina przeniosła się z Richford do miasteczka Moravia. W 1851 roku rodzina Rockefellerów kolejny raz zmieniła miejsce zamieszkania, osiedlając się w Owego w stanie Nowy Jork. Tam przyszły miliarder uczęszczał do Owego Academy od roku 1852. Następnie w 1853 roku zamieszkał w Strongsville na przedmieściach Celveland, gdzie ukończył tamtejszą Cleveland’s Central High School. Po ukończeniu miejscowego liceum w wieku 16 lat, wiosną 1855 roku zapisał się na 10 tygodniowy kurs księgowości w Folsom’s Commercial College[10]. Poznał tam swoją przyszłą żonę Laurę Spelman, która w tym czasie przygotowywała się do zawodu nauczycielki[potrzebny przypis].

Pomimo ciągłych absencji ojca i przeprowadzek, młody John był ułożony, poważny i pracowity. Jego rówieśnicy opisywali go jako powściągliwego, religijnego, metodycznego i dyskretnego. Był znakomitym rozmówcą i umiał wyrażać się precyzyjnie. Wcześnie objawił się także jego talent do liczb i szczegółowych kalkulacji[8].

Pierwsza praca[edytuj]

Będąc nastolatkiem, Rockefeller rozmawiając z kolegą miał powiedzieć, że ma tylko dwa marzenia – zarobić 100 tysięcy dolarów i dożyć 100 lat[11]. 26 września 1855 roku, szesnastoletni Rockefeller znajduje swoją pierwszą pracę jako asystent księgowego w małej agencji pośrednictwa handlowego oraz spedycji towarów, Hewitt&Tuttle[8]. Pracując od świtu do nocy z purytańską wytrwałością zaszczepioną mu od małego przez matkę w tym czasie delektuje się, jak to później określił, we „wszystkich metodach i systemach pracy biurowej”[12]. Najwięcej czasu poświęcał na szczegółowe zgłębianie metod obniżki kosztów transportu, która to umiejętność pomoże mu później w karierze potentata naftowego. Pracując za dzienną stawkę 50 centów jego pierwsze wynagrodzenie po trzech miesiącach pracy wyniosło 50 $ (1000 $[13]według przelicznika za rok 2015)[14]. Pracując za średnio 15 dolarów miesięcznie zaskoczył pracodawców swoją pracowitością. Wtedy też obiecał, że część swojej emerytury odda na cele dobroczynne. Wstawał co dzień o 6:30 i ślęczał nad księgami rachunkowymi. Dyscyplina, porządek i ścisłe zbilansowanie wszystkich „Winien” i „Ma” stało się kodeksem jego życia, i to do tego stopnia, że w prowadzonym od dzieciństwa rejestrze własnych wydatków, znajdujemy kronikę jego narzeczeństwa: 50 centów tygodniowo na kwiaty dla narzeczonej, 1,75 dolara – wynajęcie powozu na wycieczkę wzdłuż Rocky River.

Wspólnicy[edytuj]

W 1859, Rockefeller został wspólnikiem założonego przez Maurice B. Clarka przedsiębiorstwa, którego kapitał zakładowy miał równowartość 4000 $ (ekwiwalent 100 tysięcy dolarów w 2015 roku) Przedsiębiorstwo było brokerem produktów rolnych. Działalność ta dała Rockefellerowi większe możliwości rozwoju niż poprzednie stanowisko kancelisty w małej firmie komisowo-spedycyjnej[15]. Po zakończeniu działalności w sektorze finansowo-spożywczym, w roku 1863 wspólnicy postanowili zbudować rafinerię „na polach” Cleveland (The Flats), rozwijającej się dzielnicy przemysłowej miasta. Była to strategiczna reakcja wspólników na wybuch „gorączki naftowej” w Cleveland. Rafineria była bezpośrednio kontrolowana przez spółkę Andrews, Clark & Company, w skład której wchodziła firma Clark & Rockefeller, chemik Samuel Andrews i dwaj bracia M. B. Clarka. Ówcześnie biznes naftowy był jeszcze w powijakach, jednak miał przed sobą wiele perspektyw. Olej pozyskiwany z tłuszczu wieloryba stał się zbyt drogi w sprzedaży detalicznej. Rozwój przemysłowy USA w II połowie XIX wieku stworzył zapotrzebowanie na tańszy produkt niezbędny do oświetlania domów, budynków gospodarczych i fabryk[16]. Nie bez znaczenia był też problem trzebienia stad wielorybów. W I połowie XIX podróż statku wielorybniczego wydłużyła się z 9 miesięcy do okresu 2-3 lat. Podczas gdy Frank, brat Johna D. Rockefellera walczył w wojnie domowej, on sam kontynuował swoją działalność w biznesie, dzięki wynajęciu kilku najemników w zastępstwie. Wspierał swoimi funduszami Armię Unii, tak jak wielu obywateli północnych stanów, którzy chcieli uniknąć obowiązku służby na froncie[17]. Rockefeller był w gruncie rzeczy abolicjonistą. Głosował za wyborem Abrahama Lincolna na prezydenta USA i został członkiem Partii Republikańskiej. W tym czasie pomógł wykupić dwójkę niewolników, dając im tym samym wolność[18]. Jak powiedział: „Bóg dał mi pieniądze”, tak też nie zamierzał nikogo za to przepraszać. Z łatwością i po sprawiedliwości, ale i amerykańską nonszalancją przyjął za swoją dewizę życiową, maksymę Johna Wesleya: „zyskaj ile możesz, zaoszczędź ile możesz, rozdaj ile możesz” („gain all you can, save all you can, give all you can”)[19].

14 lutego 1865 Rockefeller wykupił na aukcji pakiet udziałów braci Clark w przedsiębiorstwie za 72 500 $ (ekwiwalent 1 miliona dolarów w 2015 roku)[13]. Rockefeller wszedł w osobiste posiadanie rafinerii w Cleveland. Bracia w wyniku umowy sprzedaży udziałów otrzymali w zamian dom spedycyjno-komisowy. Jak później określił to wydarzenie, był to dzień, który zdeterminował całą jego późniejszą karierę. Dotychczasowa spółka została przemianowana na Rockefeller&Andrews. John Davison Rockefeller zorganizował dodatkowe fundusze na rozwój oraz w 1866 roku[8] zaprosił do współpracy także swojego brata Williama, który tak jak John był zdolnym adeptem sztuki swojego ojca w kwestii wywierania wpływu na innych ludzi. William otworzył drugą rafinerię, Standard Works w Cleveland, której nazwa była obietnicą dostarczenia klientom produktu, utrzymanego na stałym dobrym poziomie jakości. Następnie, otworzył biuro na Manhattanie, by zachęcić największe krajowe banki do współpracy oraz by móc lepiej zarządzać udziałem firmy w obszarze rosnącego eksportu. Firma Rockefellerów zamknęła rok 1865 z obrotem 1.2 mln $ w wartości przerobu ropy co w przeliczeniu dawało dzienny przerób 500 baryłek ropy naftowej o pojemności 42 galonów. Bracia często posługiwali się kodem w celu zachowania tajemnic. John określał ten sposób komunikacji jako Murky lub Murkily, starając się wyłapywać wszystkie przydatne informacje i nie doprowadzać do wycieku ze swojej strony. Jak mawiał, Sukces przychodzi dzięki otwartym uszom i zamkniętym ustom[20]. W ten sposób Rockefeller przygotował dla siebie najlepszą pozycję wyjściową do ekspansji w powojennej rzeczywistości gospodarczej Stanów Zjednoczonych, której pisany był wzrost dzięki stałej kolonizacji zachodnich terenów USA przez napływających z całego świata osadników. Równolegle, niebagatelną rolę zaczął odgrywać transport kolejowy i sprzężona z nim gospodarka napędzana naftą. Rockefeller idąc za tymi tendencjami zaciągał gigantyczne pożyczki, reinwestował zyski i szybko adaptował swoje przedsiębiorstwo do zmieniających się warunków rynkowych zatrudniając ludzi z odpowiednim doświadczeniem, w odpowiednim miejscu, mających tylko jedno zadanie – śledzić aktualne zmiany w szybko rosnącym sektorze naftowo-kolejowym i informować o wszystkim z szybkością telegramu króla nafty[21].

Protagonista rynku naftowego[edytuj]

W 1867 roku również Henry M. Flagler został partnerem Rockefellerów. Tak powstała firma Rockefeller, Andrews & Flagler. W ciągu roku 1868 Rockefeller kontynuował zaciąganie pożyczek i reinwestycje zysków, kontrolując jednocześnie koszty i przetwarzając produkty uboczne rafinacji ropy do formy umożliwiającej ich odsprzedaż na rynku. Przedsiębiorstwo Rockefellera było właścicielem dwóch rafinerii w Cleveland oraz posiadało przedstawicielstwo handlowe w Nowym Yorku. W tamtym czasie było już największym przedsiębiorstwem naftowym na świecie. Przedsiębiorstwo Rockefeller, Andrews & Flagler było poprzednikiem mającego pojawić się już niebawem Standard Oil Company[8][22].

Standard Oil & Company[edytuj]

Pod koniec Wojny Secesyjnej, Cleveland był jednym z pięciu największych centrów wydobycia ropy naftowej w Stanach Zjednoczonych (poza Pittsburghiem, Pensylwanią, Nowym Jorkiem, oraz północno-zachodnią Pensylwanią, skąd pochodziła większość amerykańskiej ropy). Pod koniec roku 1869 w USA nastąpiło zjawisko nadprodukcji nafty, której technologiczne możliwości produkcji przekraczały ponad trzykrotnie zapotrzebowanie rynku. Ta tendencja na rynku utrzymywała się przez wiele kolejnych lat[23]

10 stycznia 1870, Rockefeller zlikwidował spółkę Rockefeller, Andrews & Flagler[24], ustanawiając odrębną organizację, Standard Oil of Ohio, która natychmiast stała się najbardziej dochodową rafinerią w Ohio. Standard Oil stał się tym samym największym dostawcą oleju opałowego i nafty w kraju. W tym czasie koleje konkurowały między sobą o liczbę przewozów. W celu zmniejszenia negatywnych efektów walki rynkowej utworzyły kartel South Improvement Company mający na celu ustabilizowanie stawek przewozowych dla takich firm jak Standard Oil i innych przedsiębiorstw wydobywczych spoza głównego zagłębia naftowego. Kartel kolejowy uzyskał preferencyjne porozumienie handlowe jako dostawca masowy, w którym zawarto nie tylko wysokie upusty przewozowe do 50% dla ich produktów, ale także podwojono rabaty na przewóz produktów przedsiębiorstw dotychczas obsługiwanych przez firmy niezrzeszone w kartelu[25]. Częścią tego porozumienia było ogłoszenie gwałtownego wzrostu opłat frachtowych. Sytuacja ta spowodowała burzę protestów ze strony dotychczas dobrze prosperujących niezależnych właścicieli rafinerii, czego efektem była przetaczająca się fala bojkotu, aktów wandalizmu. Doprowadziło to także do wykrycia powiązań osobowych między twórcami South Improvement Company a Standard Oil. Główna rafineria stanu Nowy York, Chrales Pratt & Company, której właścicielami byli Charles Pratt i Henry H. Rogers weszli do opozycji wobec tego planu, przez co koleje musiały się wycofać ze swojego stanowiska. Stan Pensylwania unieważnił wszystkie pozwolenia kartelu na przewóz towarów i wkrótce wszystkie niepreferencyjne stawki wróciły do wcześniej ustalonych norm[26].

Niezrażony, pomimo szykan prasy, Rockefeller kontynuował w samonapędzającej się maszynie swojej potęgi wykupywanie konkurencyjnych rafinerii, zwiększanie efektywności produkcji i sprzedaży, utrzymując ciągłą presję na koleje w celu uzyskania rabatów przewozowych oraz nabrania dystansu do przewozów konkurencji, do których skala przewozów firmy Rockefellera rosła z geometryczną prędkością, normalnością w tej sytuacji były sekretne spotkania i układy, tworzenie nowych obszarów inwestycji oraz wykupywanie rywali. W ciągu mniej niż 4 miesięcy roku 1872, co później było określone jako „The Cleveland Conquest” (pol. Podbój Cleveland) lub „The Cleveland Massacre” (pol. Masakra Cleveland), Standard Oil wykupił 22 z 26 swoich miejscowych rywali[27]. W końcu, nawet jego wcześniejszy konkurent, Pratt and Rogers, uznał za bezowocne kontynuowanie walki przeciwko Standard Oil. W 1874 roku przedsiębiorstwo podpisało sekretne porozumienie z Rockefellerem. Pratt and Rogers zostali wspólnikami Rockefellera. Rogers, w szczególności stał się później jednym z głównych architektów Standard Oil Trust. Syn Pratta, Charles Millard Pratt został sekretarzem Standard Oil & Co. Dla wielu swoich konkurentów, Rockefeller, miał tylko do pokazania swojego księgi, gdzie mogli zobaczyć czarno na białym z kim mają do czynienia oraz do zaoferowania pierwszą, przyzwoitą ofertę. Jeżeli oferta została odrzucona, Rockefeller, ostrzegał ich przed bankructwem i wykupem aktywów ich przedsiębiorstw na aukcji. Widział siebie jako ratownika branży[28], która od momentu pojawienia się nadprodukcji przeżywała kryzys[potrzebny przypis]. Nie było rzadkością, iż przedsiębiorstwa nadmiar produkcji oraz produkty uboczne rafinacji ropy naftowej wylewały do rzek, niszcząc tym samym środowisko naturalne. Rockefeller zmienił tę politykę marnotrawstwa w biznes przekształcający wszystkie produkty uboczne rafinacji ropy naftowej w towary nadające się do komercyjnego użytku[potrzebny przypis] Będąc swoistym „mężem opatrznościowym” wykupując słabych i naginając pozostałych do swojej wizji rynku, stworzył standardy, które dały amerykańskiej branży petrochemicznej dynamizm, efektywność i międzynarodową przewagę konkurencyjną[28] obecną do dnia dzisiejszego[potrzebny przypis]. Standard Oil był przykładem organizacji prowadzącej zarówno politykę pionowej, jak i poziomej koncentracji kapitału. Łącząc w jedną całość różne nieskoordynowane ze sobą jednostki gospodarcze w jedną całość. Standard Oil posiadało własne magazyny, rurociągi, cysterny oraz sieć punktów sprzedaży. Swoim zasięgiem obejmowało cały cykl produkcyjny od wydobycia surowca po jego sprzedaż w formie gotowego produktu utrzymując ceny na nieosiągalnym dla konkurencji poziomie i oferując produkt dostępny dla każdego obywatela, czasami, w celu głębszej penetracji rynku stosując ceny dumpingowe. W tym czasie chemicy Standard Oil wynaleźli ponad 300 produktów na bazie ropy naftowej od smoły do smarowania dachów przez wazelinę kosmetyczną po gumy do żucia. Koniec lat 70. XIX w. to dla Standard Oil czas całkowitej dominacji amerykańskiego rynku przetwórstwa ropy naftowej przy przerobie 90% ogólnego jej wydobycia[29]. W tym czasie Rockefeller wszedł do grona milionerów (1 000 000 $ ówczesnych dolarów to w przeliczeniu 25 000 000 $ w roku 2015[13])[30].

„Instynktownie doszedł do wniosku, że porządek na rynku może być osiągnięty tylko dzięki scentralizowanej kontroli wielkich struktur agregatowych, złożonych z ziemi i kapitału, których jedynym zadaniem jest dobrze zorganizowany przepływ produktów od producentów do konsumentów. Ten dobrze zorganizowany, ekonomiczny i efektywny przepływ jest tym co współcześnie, po tylu latach, określamy jako integracja wertykalna. Nie wiem czy Pan Rockefeller kiedykolwiek użył słowa „integracja”. Wiem tylko, że stworzył tę ideę.” Następca Rockefellera na stanowisku prezesa Standard Oil of Ohio[23].

W 1877 Standard Oil weszło w konflikt z Thomasem A. Scottem, prezesem Pennsylvania Railroad, którego firma była głównym przewoźnikiem produktów firmy. W tym samym czasie John D. Rockefeller wynalazł alternatywny system transportu nafty w postaci rurociągów i rozpoczął kampanię na rzecz ich budowy i powszechnego użycia[31]. Koleje widząc, wtargnięcie przedsiębiorstwa Rockefellera w branżę transportu i na rynek działek pod budowę rurociągów, odpowiedziały utworzeniem spółek-córek do zakupu i budowy własnych rafinerii oraz rurociągów[32]. Standard Oil wyszedł naprzeciw tym działaniom i wstrzymał wszystkie przewozy, oraz z pomocą innych przedsiębiorstw kolejowych, rozpoczął wojnę cenową, która drastycznie obniżyła stawki przewozowe i doprowadziła do masowych strajków pracowników kolejowych. Rockefeller wygrał, koleje odsprzedały swoje udziały w rynku naftowym gigantowi z Cleveland. Jednak następstwem walki obu przedsiębiorstw było oskarżenie przez rząd stanowy Pensylwanii spółki Standard Oil o monopolizowanie handlu naftą. Był to rok 1879. Ten precedens uruchomił lawinę podobnych oskarżeń ze strony kolejnych stanów, rozpoczynając narodową debatę nad praktykami biznesowymi Standard Oil & Co[33]. Lata 70 i 80 to dla Rockefellera czas wielkiego obciążenia, w którym musiał poradzić sobie z wykonaniem swojego zamierzenia integracji i konsolidacji stworzonych przez siebie struktur biznesowych, atakowanych dodatkowo przez prasę i administrację rządową. Bezsenność, stres i walka o każdy obszar rynku nadszarpnęły jego zdrowiem, co skomentował później słowami: Cały majątek jaki zgromadziłem w tym czasie nie jest w stanie zrekompensować mi trwogi jaką wtedy przeżywałem[23].

W szczytowym okresie swojej działalności przypadającym na lata 1880–1890 firma Rockefellera przerabiała powyżej 90% produkcji światowej ropy naftowej[34]. W tym czasie przedsiębiorstwo zatrudniało ponad 100 000 pracowników. Opinia publiczna zarzucała spółce działania mające na celu utworzenie monopolu. W 1882 Standard Oil Co. zostało przekształcone w Standard Oil Trust z siedzibą w New Jersey zrzeszającym pod wspólnym kierownictwem szereg korporacji wchodzących w skład dawnego Standard Oil Company. W 1890 Kongres przyjął ustawę antytrustową nakładającą sankcje na działania monopolistyczne. W 1911 roku na mocy wyroku Sądu Najwyższego w sprawie monopolizacji przetwarzania ropy naftowej Standard Oil Trust został podzielony na trzydzieści cztery niezależne przedsiębiorstwa. Obecnie istniejące to Chevron i ExxonMobil.

We wrześniu 1913 roku Zjednoczony Związek Górników Ameryki zorganizował strajk przeciwko obniżce stawki płacy godzinowej w jednym z przedsiębiorstw powiązanych ze Standard Oil Trust. W 1914 doszło do starć policji z protestującymi w miejscowości Ludlow w Kolorado. W wyniku masakry, którą przeprowadziły siły porządkowe, zginęło 14 osób, głównie kobiet i dzieci[35].

Zmarł w wieku 97 lat w swoim domu w Ormond Beach i został pochowany na cmentarzu Like View w Cleveland.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Thomas DiLorenzo: How Capitalism Saved America: The Untold History of Our Country, from the Pilgrims to the Present. Crown Forum, 2004, s. 304. ISBN 978-0761525264.
  2. University of chicago: University of Chicago – History. A meeting of minds (ang.). [dostęp 2016-04-26].
  3. The Editors of Encyclopædia Britannica: John D. Rockefeller (ang.). 2016-03-07. [dostęp 2016-04-26].
  4. Chernow 1998 ↓, s. 11.
  5. Chernow 1998 ↓, s. 6.
  6. Chernow 1998 ↓, s. 43.
  7. Segall 2001 ↓, s. 14.
  8. a b c d e Keith Poole: John D. Rockefeller, Senior (ang.). pbs.org. [dostęp 2016-07-08].
  9. Segall 2001 ↓, s. 15–16.
  10. Ellen GreenmanE. G. Coffey Ellen GreenmanE. G., NancyN. Shuker NancyN., John D. Rockefeller, empire builder, Silver Burdett, 1989, s. 18, 30.
  11. Mark Stevens: Rich is a Religion: Breaking the Timeless Code to Wealth. John Wiley & Sons, 2008, s. 135. ISBN 978-0-470-25287-1.
  12. Chernow 1998 ↓, s. 46.
  13. a b c Federal Reserve of Minneapolis: Consumer Price Index (Estimate) 1800- (ang.). minneapolisfed.org. [dostęp 2016-07-08].
  14. Chernow 1998 ↓, s. 47.
  15. Segall 2001 ↓, s. 25.
  16. Chernow 1998 ↓, s. 73–74.
  17. Segall 2001 ↓, s. 28.
  18. Segall 2001 ↓, s. 24.
  19. Chernow 1998 ↓, s. 54–55.
  20. Segall 2001 ↓, s. 32.
  21. Segall 2001 ↓, s. 32,35.
  22. ExxonMobil: Our history (ang.). exxonmobil.com. [dostęp 2016-07-08].
  23. a b c Daniel Yergin: The Prize: The Epic Quest for Oil, Money & Power. 1992. ISBN 978-1-4391-1012-6.
  24. Chernow 1998 ↓, s. 132.
  25. Segall 2001 ↓, s. 42.
  26. Segall 2001 ↓, s. 43.
  27. Segall 2001 ↓, s. 44.
  28. a b Segall 2001 ↓, s. 46.
  29. Segall 2001 ↓, s. 48–49.
  30. Segall 2001 ↓, s. 52.
  31. Chernow 1998 ↓, s. 171.
  32. Segall 2001 ↓, s. 57.
  33. Segall 2001 ↓, s. 58.
  34. The Editors of Encyclopædia Britannica: Standard Oil Company and Trust (ang.). 2015-03-04. [dostęp 2016-04-25].
  35. Historical Foreward and Bibliography.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]