John Goodricke (astronom)
 John Goodricke, portret pędzla Jamesa Scoulera (1785 lub 1786) | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Zawód, zajęcie | |
| Odznaczenia | |
| |
John Goodricke (ur. 17 września 1764 w Groningen, Holandia, zm. 20 kwietnia 1786 w Yorku, Anglia) – angielski astronom, który jako pierwszy zauważył, że niektóre z gwiazd zmiennych są okresowe oraz podał dokładne wyjaśnienie tej zmienności[1]. Laureat Medalu Copleya (1783)[2], członek Royal Society (1786)[3].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w Groningen jako syn brytyjskiego dyplomaty Johna Goodricke i Holenderki. W wieku pięciu lat zachorował na szkarlatynę i ogłuchł. Rodzice zadbali, aby odebrał edukację w szkole dla głuchych w Edynburgu. Uczył się na tyle dobrze, że mógł studiować w Warrington Academy niedaleko Yorku, gdzie zainteresował się astronomią. W 1781 roku, po zakończeniu trzyletniej edukacji w tej szkole, powrócił do Yorku[4]. Obserwacje astronomiczne prowadził ze swoim sąsiadem, astronomem Edwardem Pigottem[4]. 6 kwietnia 1786 roku został członkiem Towarzystwa Królewskiego (Royal Society)[4]. Wkrótce potem zmarł, prawdopodobnie na zapalenie płuc[5], którego nabawił się podczas swoich nocnych obserwacji[4].
Osiągnięcia
[edytuj | edytuj kod]12 listopada 1782 roku, jako zaledwie osiemnastolatek, odnotował w swoim dzienniku odkrycie zmienności Algola – zauważył, że jest ona bardzo regularna. Jasność tej gwiazdy utrzymywała się w okolicach 2,1m, jednak co 2,867 dnia spadała nagle do swojej minimalnej jasności 3,3m.
W 1783 roku zdał relację ze swoich obserwacji londyńskiemu Towarzystwu Królewskiemu. Zaproponował dwa różne wyjaśnienia niecodziennego zachowania gwiazdy: Algol albo był czasowo zasłaniany przez inny, ciemny obiekt, albo obracał się i miał na powierzchni ciemną plamę. Pierwsza z teorii okazała się prawdziwa.
W 1784 roku stwierdził zmienność drugiej gwiazdy, oznaczanej jako delta (δ) Cephei. Oszacował okres jej zmienności na 128 godzin i 45 minut, czyli 5,36634 dnia. Jasność zmienia się w granicach 3,6 – 4,4 m.
Nagroda i upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Za swoje odkrycie w wieku 19 lat otrzymał od Towarzystwa Królewskiego Medal Copleya; według danych z 2021 roku, w tym czasie nadal pozostawał najmłodszym laureatem tej nagrody[6].
Na jego cześć nazwano planetoidę (3116) Goodricke[7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Encyklopedia Britannica-Ziemia i Wszechświat. T. 13. Poznań: Kurpisz, 2006, s. 49. ISBN 978-83-60563-25-0.
- ↑
Award winners: Copley Medal, Royal Society [dostęp 2021-09-24]. (ang.)
- ↑ Goodricke; John (1764–1786). Royal Society. [dostęp 2025-09-27]. (ang.).
- ↑ a b c d List of Fellows of the Royal Society 1660–2007 [online], Royal Society, 2007 [zarchiwizowane z adresu 2017-06-02] (ang.).
- ↑ John Goodricke The Discovery of the Occultating Variable Stars. 2003. [dostęp 2016-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-06-22)]. (ang.).
- ↑ Disability history month: John Goodricke the deaf astronomer. [w:] BBC News [on-line]. 2012-12-18. [dostęp 2016-04-20]. (ang.).
- ↑ Lutz D. Schmadel: Dictionary of Minor Planet Names. Springer, 2003, s. 257. ISBN 3-540-00238-3.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Paul Murdin, Tajemnice Wszechświata, Krzysztof Bednarek (tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz, 2010, s. 1–341, ISBN 978-83-7659-067-7, OCLC 751553737.
.png)