John Goodricke (astronom)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
John Goodricke
Ilustracja
John Goodricke - portret pędzla Jamesa Scoulera
Data i miejsce urodzenia

17 września 1764
Groningen, Holandia

Data i miejsce śmierci

20 kwietnia 1786
York, Anglia

Zawód, zajęcie

astronom

John Goodricke (ur. 17 września 1764 w Groningen, Holandia, zm. 20 kwietnia 1786 w Yorku, Anglia) – angielski astronom, który jako pierwszy zauważył, że niektóre z gwiazd zmiennych są okresowe oraz podał dokładne wyjaśnienie tej zmienności[1]. Laureat Medalu Copleya[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Groningen jako syn brytyjskiego dyplomaty Johna Goodricke i Holenderki. W wieku pięciu lat zachorował na szkarlatynę i ogłuchł. Rodzice zadbali, aby odebrał edukację w szkole dla głuchych w Edynburgu. Uczył się na tyle dobrze, że mógł studiować w Warrington Academy niedaleko Yorku, gdzie zainteresował się astronomią. W 1781 roku, po zakończeniu trzyletniej edukacji w tej szkole, powrócił do Yorku[3]. Obserwacje astronomiczne prowadził ze swoim sąsiadem, astronomem Edwardem Pigottem[3]. 6 kwietnia 1786 roku został członkiem Towarzystwa Królewskiego (Royal Society)[3]. Wkrótce potem zmarł, prawdopodobnie na zapalenie płuc[4], którego nabawił się podczas swoich nocnych obserwacji[3].

Osiągnięcia[edytuj | edytuj kod]

12 listopada 1782 roku, jako zaledwie osiemnastolatek, odnotował w swoim dzienniku odkrycie zmienności Algola – zauważył, że jest ona bardzo regularna. Jasność tej gwiazdy utrzymywała się w okolicach 2,1m, jednak co 2,867 dnia spadała nagle do swojej minimalnej jasności 3,3m.
W 1783 roku zdał relację ze swoich obserwacji londyńskiemu Towarzystwu Królewskiemu. Zaproponował dwa różne wyjaśnienia niecodziennego zachowania gwiazdy: Algol albo był czasowo zasłaniany przez inny, ciemny obiekt, albo obracał się i miał na powierzchni ciemną plamę. Pierwsza z teorii okazała się prawdziwa. W 1784 odkrył drugą gwiazdę tego rodzaju, nazwaną delta (δ) Cephei. Oszacował okres jej zmienności na 128 godzin i 45 minut, czyli 5,36634 dnia. Jasność zmienia się w granicach 3,6 – 4,4 m.

Nagroda i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Za swoje odkrycie w wieku 19 lat otrzymał od Towarzystwa Królewskiego Medal Copleya; w 2021 roku pozostaje najmłodszym laureatem tej nagrody[5].

Na jego cześć nazwano planetoidę (3116) Goodricke[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Britannica-Ziemia i Wszechświat. T. 13. Poznań: Kurpisz, 2006, s. 49. ISBN 978-83-60563-25-0.
  2. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Award winners: Copley Medal (ang.), Royal Society [dostęp 2021-09-24].
  3. a b c d List of Fellows of the Royal Society 1660 – 2007, Royal Society, 2007 [zarchiwizowane z adresu 2017-06-02] (ang.).
  4. John Goodricke The Discovery of the Occultating Variable Stars. 2003. [dostęp 2016-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-06-22)]. (ang.).
  5. Disability history month: John Goodricke the deaf astronomer. [w:] BBC News [on-line]. 2012-12-18. [dostęp 2016-04-20]. (ang.).
  6. Lutz D. Schmadel: Dictionary of Minor Planet Names. Springer, 2003, s. 257. ISBN 3-540-00238-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]