John T. Scopes

John Thomas Scopes
	; John T. Scopes w latach 20. XX wieku
Data i miejsce urodzenia	3 sierpnia 1900 ; Paducah, Kentucky
Data i miejsce śmierci	21 października 1970 ; Shreveport, Luizjana
Zawód, zajęcie	nauczyciel, geolog
Małżeństwo	Mildred Walker
	Multimedia w Wikimedia Commons

John Thomas Scopes (ur. 3 sierpnia 1900 w Paducah, zm. 21 października 1970 w Shreveport) – amerykański nauczyciel, który zasłynął z udziału w słynnym procesie Scopes'a (tzw. „małpi proces") w 1925 roku w Dayton w stanie Tennessee. Proces ten był znaczącym wydarzeniem w amerykańskiej debacie na temat ewolucjonizmu i kreacjonizmu oraz odzwierciedleniem konfliktów społecznych w latach 20. XX wieku^[1]^[2]^[3].

Scopes został oskarżony o naruszenie ustawy Butlera, która zakazywała nauczania teorii ewolucji w szkołach publicznych Tennessee. Skazany na grzywnę 100 dolarów, jego proces rzucił światło na konflikt między nauką a religijnym fundamentalizmem i istotnie wpłynął na debatę publiczną^[1]^[4].

Wczesne lata

Scopes pochodził z Paducah w stanie Kentucky. Jego ojciec, Thomas Scopes, był mechanikiem kolejowym i działaczem związkowym o poglądach socjalistycznych, co wpłynęło na młodego Johna^[4]. Rodzina przeniosła się do Illinois, gdzie w 1919 roku ukończył szkołę średnią w Salem. Co ciekawe, mowę na jego rozdaniu dyplomów wygłosił William Jennings Bryan, jego przyszły oskarżyciel w "małpim procesie"^[5]. Po krótkim pobycie na Uniwersytecie Illinois, w 1924 roku ukończył Uniwersytet Kentucky, otrzymując tytuł licencjata z prawoznawstwa z geologią jako kierunkiem pobocznym^[4].

Następnie przeniósł się do Dayton w Tennessee, gdzie pracował jako nauczyciel matematyki i trener futbolu amerykańskiego oraz dorywczo zastępował nauczyciela biologii^[2].

Proces Scopes'a

Tło historyczne

W 1925 roku stan Tennessee uchwalił ustawę Butlera, która zakazywała nauczania teorii ewolucji w szkołach finansowanych ze środków publicznych^[1]. W odpowiedzi Amerykańska Unia Swobód Obywatelskich (ACLU) ogłosiła, że sfinansuje proces sądowy, który zakwestionuje konstytucyjność tej ustawy. Grupa lokalnych przedsiębiorców z Dayton, licząc na rozgłos dla swojego miasta, namówiła Scopesa, aby przyznał się do złamania prawa^[1].

Przebieg procesu

John T. Scopes został formalnie oskarżony 5 maja 1925 roku. Proces, który odbywał się od 10 do 21 lipca, był pierwszym w historii Stanów Zjednoczonych transmitowanym na żywo przez radio. Obrony podjął się słynny adwokat Clarence Darrow, a oskarżenie reprezentował trzykrotny kandydat na prezydenta USA, William Jennings Bryan^[1].

Kluczowym momentem procesu było przesłuchanie Bryana (jako eksperta od Biblii) przez Darrowa, które odbyło się na dziedzińcu sądu ze względu na upał. Darrow zadawał Bryanowi pytania dotyczące dosłownej interpretacji Biblii, próbując wykazać jej sprzeczności z nauką^[1]. Ostatecznie, na wniosek samej obrony, Scopes został uznany za winnego i skazany na grzywnę w wysokości 100 dolarów^[1].

Bryan zmarł pięć dni po zakończeniu procesu. Wyrok Scopesa został później uchylony z przyczyn proceduralnych przez Sąd Najwyższy Tennessee. Ustawa Butlera pozostała jednak w mocy aż do 1967 roku^[2].

Życie po procesie

Po procesie Scopes porzucił nauczanie i, dzięki stypendium od wdzięcznych naukowców, ukończył studia magisterskie z geologii na Uniwersytecie Chicagowskim w 1927 roku^[4].

W 1930 roku ożenił się z Mildred Walker, z którą miał dwóch synów. Pracował jako geolog naftowy dla Gulf Oil w Wenezueli, a później w Stanach Zjednoczonych, głównie w Teksasie i Luizjanie^[4].

W 1932 roku, idąc w ślady ojca, bezskutecznie kandydował do Kongresu z ramienia Partii Socjalistycznej^[4].

W 1967 roku opublikował swoją autobiografię Center of the Storm. Zmarł na raka 21 października 1970 roku w Shreveport w Luizjanie^[4].

Znaczenie i dziedzictwo

Proces Scopesa stał się symbolem konfliktu między nauką a fundamentalizmem religijnym i do dziś jest przywoływany w debatach na temat nauczania ewolucji w szkołach^[1].

Jego historia została uwieczniona w sztuce teatralnej, a następnie w filmie z 1960 roku „Kto sieje wiatr”, co przyczyniło się do utrwalenia "małpiego procesu" w kulturze popularnej^[2].

Zobacz też

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h „Małpi proces” i ustawa Butlera. Tak Amerykanie zakazali uczyć o ewolucji. Histmag.org, 2025-03-30. [dostęp 2025-09-26].
↑ ^a ^b ^c ^d Mindy Johnston: Scopes Trial. Britannica. [dostęp 2025-09-26].
↑ John Scopes. PBS. [dostęp 2025-09-26].
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g John Scopes. Famous Trials. [dostęp 2025-09-26].
↑ John T. Scopes. City of Salem, IL. [dostęp 2025-09-26].

Bibliografia

Scopes, John T.; Presley, James (1967). Center of the Storm: Memoirs of John T. Scopes. New York: Holt, Rinehart and Winston.
Larson, Edward J. (1997). Summer for the Gods: The Scopes Trial and America's Continuing Debate Over Science and Religion. New York: HarperCollins.

[histmag-1] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h „Małpi proces” i ustawa Butlera. Tak Amerykanie zakazali uczyć o ewolucji. Histmag.org, 2025-03-30. [dostęp 2025-09-26].

[britannica-2] Mindy Johnston: Scopes Trial. Britannica. [dostęp 2025-09-26].

[pbs-3] John Scopes. PBS. [dostęp 2025-09-26].

[famous-trials-4] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g John Scopes. Famous Trials. [dostęp 2025-09-26].

[salemil-5] John T. Scopes. City of Salem, IL. [dostęp 2025-09-26].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]