Jonagold

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
'Jonagold'
Owoce odmiany Jonagold w okresie zbioru
Owoce odmiany Jonagold w okresie zbioru
Rodzaj Jabłoń (Malus)
Gatunek Malus domestica Borkh.
Grupa odmian odmiany zimowe
Mutanty 'Jonagored', 'Jonica', 'Rubinstar', 'Red Jonaprince' i ok. 100 in.
Rodzice 'Jonathan' x 'Golden Delicious'
Hodowca Cornell University
Data wyhodowania 1943
Data zarejestrowania 1968[1], 1990 (PL)[2]
Pochodzenie USA,
Drzewko odmiany Jonagored w czasie pełni kwitnienia

Jonagoldodmiana uprawna jabłoni domowej, pochodząca ze Stanów Zjednoczonych. Otrzymana jako triploid ze skrzyżowania odmian 'Jonathan' i 'Golden Delicious' w 1943 roku w Stacji Doświadczalnej Geneva należącej do Uniwersytetu Cornella[3][4][5]. Początkowo zainteresowanie odmianą było bardzo małe. Dopiero po pozytywnych wynikach doświadczeń odmianowo-porównawczych w Belgii i Holandii rozpoczęto uprawę na skalę towarową w Europie i później w Stanach Zjednoczonych. W stanie Nowy Jork pod koniec lat 80. XX w. drzewa tej odmiany stanowiły 5% nasadzeń produkcyjnych jabłoni, co plasowało ją na czwartej pozycji pod względem liczby drzew[1]. W latach 90. odmiana stanowiła około 11% wszystkich jabłek produkowanych przez UE. W Polsce Jonagold jest znany od 1976 roku, a pierwsze sady posadzono na początku lat 80. Jednak dynamiczny wzrost uprawy tej odmiany rozpoczął się po zimie 1986/87, kiedy w Polsce przemarzło około 50% sadów jabłoniowych[5]. Wpisany do Rejestru Odmian prowadzonego przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w 1990 roku[2] .

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Drzewo rośnie silnie, a po wejściu w okres owocowania wzrost nieznacznie słabnie. Korony są duże rozłożyste, średnio zagęszczające się. Gałęzie lekko obwieszają się, a charakterystyczny jest łatwo odginający się od pionu przewodnik, co może prowadzić do jego trwałego skrzywienia lub złamania pod ciężarem owoców[5]. Owocuje głównie na licznych krótkopędach. Wymaga cięcia prześwietlającego i odmładzającego. Charakterystyczne dla odmian z całej grupy Jonagold są stosunkowo duże, łódkowato wygięte liście.
Owoce
Duże lub bardzo duże, stożkowato-kuliste, czasem nieregularne, przy kielichu lekko żebrowane[3]. Skórka gładka, zielonkawożółta, średniej grubości, rzadko ordzawiona[4]. Zagłębienie szypułkowe głębokie i szerokie, czasem intensywnie zielone. Szypułka dość długa (3–4 cm), ułatwiająca zbiór. Rumieniec rozmyto paskowany, barwy ciemnoczerwonej występuje przy sprzyjających warunkach pogodowych na ⅛ owoców, zwykle dobrze oświetlonych. Przetchlinki są wyraźne, rzadko rozsiane na owocu, dość duże i jasnoszare[3]. Miąższ jest żółty gruboziarnisty, ścisły, soczysty, o bardzo korzystnym stosunku cukrów do kwasów, aromatyczny. Walory smakowe oceniane są wysoko[4].

Uprawa[edytuj]

Odmiana uprawiana jest głównie na podkładkach słabo rosnących, najczęściej zalecana jest angielskiej selekcji podkładka M.9. Aby uniknąć problemów z wyłamywaniem się przewodników i łatwiej uformować koronę w sadzie zaleca się stosowanie podpór. Jonagoldów nie należy uprawiać na stanowiskach zimnych i zagrożonych dużymi spadkami temperatur w zimie i wiosną[5].

Pielęgnacja
Wymaga ochrony przed przymrozkami wiosennymi powodującymi zniszczenie kwiatów i ordzawienie skórki w postaci języków. W latach z korzystnymi warunkami pogodowymi w okresie zapylenia ze względu na obfite zawiązanie owoce wymagają przerzedzania.
Zbiór i przechowywanie
W warunkach polskich dojrzałość zbiorczą osiąga pod koniec września lub na początku października, a dojrzałość konsumpcyjną w grudniu. Zaleca się zbierać owoce 2-, 3-krotnie w miarę dojrzewania. Terminu zbioru nie powinno się wyznaczać na podstawie wielkości owoców i intensywności wybarwienia, gdyż to często prowadzi do zbyt późnego zbioru. Opóźnienie zbioru pogarsza wyraźnie ich zdolność przechowalniczą[5]. W przechowalni owoce przechowuje się około 3 miesiące, w chłodni zwykłej do marca, w chłodni z kontrolowana atmosferą do czerwca[4]. Przy zastosowaniu 1MCP i chłodni KA można je przechować przez rok.

Rozwój[edytuj]

W okres owocowania wchodzi bardzo wcześnie, w dobrych warunkach już w roku sadzenia. Przy dobrej pielęgnacji owocuje regularnie i dość obficie. Ze względu na triploidalność jest złym zapylaczem i wymaga zapylenia pyłkiem innej odmiany. Dobrymi zapylaczami dla Jonagolda są m.in. 'Golden Delicious', 'Szampion', 'Gloster', 'Idared', 'Koksa Pomarańczowa', 'McIntosh', 'Melrose', 'Gala' i 'Elstar'[4]. Kwitnie średnio późno, pod koniec okresu masowego kwitnienia jabłoni[3].

Zdrowotność[edytuj]

Jonagold jest odmianą o dużej wrażliwości na mróz. W czasie ostrych zim może dochodzić do dużych uszkodzeń drewna, a w skrajnych przypadkach do zamierania całych drzew. Jest odmianą o średniej odporności na parcha jabłoni, zarazę ogniową oraz mączniaka jabłoni[4]. W młodych sadach należy zwrócić uwagę na zgorzel kory powodowaną przez grzyby z rodzaju Pezicula, gdyż może ona prowadzić nawet do zamierania całych drzew[5].

Mutanty[edytuj]

Łatwość powstawania mutantów świadczy o braku pełnej stabilizacji genetycznej Jonagolda. W ciągu pierwszych 20 lat uprawy zostało zarejestrowane (i często opatentowane) ponad 100 sportów tej odmiany. Mutanty obecnie są częściej uprawiane niż odmiana wyjściowa[5]. Ze względu na mnogość sportów stworzono kilka sposobów ich podziału. Najpopularniejszym jest podział zaproponowany przez De Costera w 1990 roku. Dzieli on mutanty na następujące grupy[4][5] :

Grupa 1 – o delikatnym paskowanym rumieńcu
  • 'Goldpurpur' – pochodzi z Niemiec, rumieniec jest zmienny w zależności od przebiegu pogody
  • 'Jonagold Wilmuta' – pochodzi z Holandii, gdzie otrzymano go sztucznie napromieniowując pędy odmiany Jonagold
  • 'Highwood' i in.
Grupa 2 – zasadnicza barwa skórki zielona, rumieniec jasnoczerwony do karminowoczerwonego lecz zawsze rozmyty,
  • 'Jonica' (syn. Schneica) – pochodzi z Niemiec, dojrzewa wcześniej od Jonagolda,
  • 'Jonagold 2000' (syn. Excel) – pochodzi z Belgii, rumieniec pojawia się wcześniej niż u odmiany wyjściowej,
  • 'King Jonagold' i in.
Grupa 3 – zasadnicza barwa skórki zielona, rumieniec od jasnoczerwonego do ciemnoczerwonego często marmurkowy,
  • 'Jonagold Decosta' – pochodzi z Belgii, rumieniec pojawia się wcześniej niż u odmiany wyjściowej,
  • 'Novajo' – pochodzi z Belgii,
  • 'Prince Jonagold' i in.
Owoc barwnego sporta z grupy 4 – odmiany Jonagored w okresie pełnego wybarwienia na krótko przed zbiorem
Grupa 4 – zasadnicza barwa żółtozielona, rumieniec ciemnoczerwony, często lekko brązowy i lekko paskowany lub z chimerami,
  • 'Jonagold Decosta',
  • 'Jonagored',
  • 'Romagold' i in.
Grupa 5 – ciemnoczerwony rumieniec, pokrywający cały owoc
  • 'Jacobs',
  • 'Jomured',
  • 'Rubinstar' i in.

Później zaproponowano jeszcze jedną grupę (Grupa 6) do której należą mutanty o krótkopędowym charakterze wzrostu, którego drzewa osiągają wąskie i małe korony. Przedstawicielem tej grupy jest znaleziony we Francji mutant 'Dalijo'.

Przypisy

  1. a b Susan K. Brown. Varieties of Commercial Interest: 'JONAGOLD'. „New York's Food and Life Sciences Bulletin”. 150, 1997. ISSN 0362-0069 (ang.). 
  2. a b >Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych: Lista Odmian Roślin Sadowniczych wpisanych do Krajowego Rejestru w Polsce. [dostęp 2013-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-29)].
  3. a b c d Aleksander Rejman: Pomologia. Warszawa: PWRiL, 1994. ISBN 83-09-01612-3.
  4. a b c d e f g Mikołaj Ugolik: Odmiany jabłoni. Kraków: Plantpress, 1996. ISBN 83-85982-11-6.
  5. a b c d e f g h Jonagold i jego sporty : praca zbiorowa. Kraków: Wydawnictwo Plantpress, 1999. ISBN 83-85982-25-6.