jota Ursae Majoris

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
jota Ursae Majoris A
ι UMa A
Dane obserwacyjne (J2000.0)
Gwiazdozbiór Wielka Niedźwiedzica
Rektascensja 08h 59m 12,454s[1]
Deklinacja +48° 02′ 30,57″[1]
Odległość 47,3 ± 0,1 ly
14,51 ± 0,03[2] pc
Wielkość obserwowana 3,12[2]m
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy spektroskopowo podwójna: karzeł lub podolbrzym / biały karzeł
Typ widmowy A7V(n)[2] lub
F0 V-IV[3]
Masa 1,7 ± 0,1 M /
1,0 ± 0,3[3] M
Wielkość absolutna 2,31[2]m
Temperatura 7260 ± 70[3] / ? K
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 9 UMa
2MASS: J08591246+4802304
Bonner Durchmusterung: BD +48°1707
Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 335
Boss General Catalogue: GC 12407
Katalog Gliesego: GJ 331 A
Katalog Henry’ego Drapera: HD 76644
Katalog Hipparcosa: HIP 44127
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 3569
SAO Star Catalog: SAO 42630
Talitha, Talitha Borealis, CCDM J08592+4803A
jota Ursae Majoris B/C
ι UMa B /C
Dane obserwacyjne (J2000.0)
Gwiazdozbiór Wielka Niedźwiedzica
Rektascensja 08h 59m 12,53s[4]
Deklinacja +48° 02′ 28,7″[4]
Odległość 47,3 ± 0,1 ly
14,51 ± 0,03[2] pc
Wielkość obserwowana 10,8[4] / 11,1[5]m
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy czerwone karły
Typ widmowy M3V / M4V[3]
Masa 0,35 ± 0,05 M /
0,30 ± 0,05[3] M
Alternatywne oznaczenia
Bonner Durchmusterung: BD +48°1707 B / BD +48°1707 C
Katalog Gliesego: GJ 331 B / GJ 331 C
CCDM J08592+4803B / CCDM J08592+4803C

jota Ursae Majoris (ι UMa; Talitha) — gwiazda poczwórna w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy[6].

Nazwa[edytuj]

Tradycyjna nazwa gwiazdy, Talitha, wywodzi się od arabskiego wyrażenia Al Ḳafzah al thālithaḥ, co oznacza „trzeci skok gazeli”. Historycznie odnosiło się ono do tej gwiazdy oraz pobliskiej kappa Ursae Majoris, ale przylgnęło tylko do pierwszej z nich[6][7]. Nazwa ta została zatwierdzona przez Międzynarodową Unię Astronomiczną i weszła do jej katalogu nazw gwiazd[8].

Charakterystyka[edytuj]

Główny składnik układu (ι UMa A) to gwiazda typu widmowego A7[2] lub F0[3], klasyfikowana jako karzeł lub podolbrzym (zob. diagram Hertzsprunga-Russella). Jej temperatura wynosi ok. 7260 K, masa 1,7 ± 0,1 M[3], a świeci ona 9 razy jaśniej od Słońca[6]. Wokół niej w odległości 5–6 au krąży mniejsza gwiazda[6], prawdopodobnie biały karzeł o masie 1,0 ± 0,3 M. Tworzą one układ spektroskopowo podwójny[9]. Okres orbitalny tej pary wynosi ok. 12,2 roku, a ekscentryczność orbity wynosi 0,6[6].

W odległości około 132 au od tej pary[6] znajduje się para czerwonych karłów typu widmowego M3 V i M4 V (składniki B i C) o masach ok. 0,35 i 0,30 M[3]. Ich jasności wynoszą 10,8[4] i 11,1m[5]. Krążą one wokół wspólnego środka masy, dzieli je odległość 10 au, jeden obieg zajmuje im 40 lat[6]. Z kolei obieg wspólnego środka masy całego układu zajmuje tej parze karłów 2084 lata (wcześniejsza praca podawała 818 lat[6]), a ekscentryczność tej orbity to aż 0,9[3].

System ten wydaje się niestabilny w skali czasu poniżej miliona lat[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b Jota Ursae Majoris w bazie SIMBAD (ang.)
  2. a b c d e f Anderson E., Francis C.: HIP 44127 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2014-05-13].
  3. a b c d e f g h i j R. Ya. Zhuchkov et al.. Physical parameters and dynamical properties of the multiple system ι UMa (ADS 7114). „Astronomy Reports”. 56 (7), s. 512-523, lipiec 2012. Springer. DOI: 10.1134/S1063772912070074 (ang.). 
  4. a b c d iot UMa B w bazie SIMBAD (ang.)
  5. a b iot UMa C w bazie SIMBAD (ang.)
  6. a b c d e f g h Jim Kaler: TALITHA (Iota Ursae Majoris) (ang.). W: STARS [on-line]. [dostęp 2014-05-13].
  7. Ursa Major, the Greater Bear. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 442–223. ISBN 0486210790. (ang.)
  8. Eric Mamajek, i inni: IAU Catalog of Star Names (IAU-CSN). W: IAU Division C Working Group on Star Names (WGSN) [on-line]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-02-01. [dostęp 2017-02-18].
  9. iot UMa A w bazie SIMBAD (ang.)