Juliusz Starzyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Juliusz Starzyński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 lutego 1906
Lwów
Data i miejsce śmierci 11 grudnia 1974
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód, zajęcie historyk sztuki, krytyk sztuki
Tytuł naukowy profesor
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Kawaler I Klasy Orderu Danebroga (Dania) Kawaler 1. klasy Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Order Gwiazdy Rumuńskiej Order Zasługi WRL V Klasy (1949–1953)
Grób Juliusza Starzyńskiego na warszawskim Cmentarzu Powązkowskim

Juliusz Stanisław Starzyński (ur. 28 lutego 1906 we Lwowie, zm. 11 grudnia 1974 w Warszawie) – polski historyk sztuki, krytyk sztuki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej został wzięty przez Niemców do niewoli i był osadzony w Oflagu VII A Murnau, gdzie zajmował się tworzeniem teatru obozowego jako reżyser, autor inscenizacji i przekładów sztuk[1].

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

W 1949 roku został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, a od 1952 był członkiem korespondentem, od 1966 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk[2]. Publikował prace głównie z zakresu historii sztuki XIX i XX wieku oraz teorii sztuki.

Socrealizm[edytuj | edytuj kod]

Na zjeździe plastyków w Nieborowie w lutym 1949 roku wygłosił referat wprowadzający, w którym uznał socrealizm za obowiązującą metodę twórczą. Jednocześnie wstąpił również do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Preferował sztukę monumentalną, publiczną, Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Xawerego Dunikowskiego czy syntetyczną formę prac Tadeusza Kulisiewicza. Do Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie wprowadził Mieczysława Porębskiego, popierał Urbanowicza i Kokoszkę. Jego koncepcja „polskiej drogi do samodzielności w sztuce” nawiązywała do idei „Bloku” i odpowiadała duchowi sztuki lat 30. Starzyński patronował „białostocko-frontowej” grupie, która wraz z grupą „realistów” wyznaczała koncepcję socrealizmu.

Został komisarzem pawilonu polskiego na Biennale w Wenecji w 1954 oraz komisarzem działu polskiego na międzynarodowej wystawie w Moskwie (1958-1959). Wbrew głoszonym przez siebie poglądom o wyłączności socrealizmu, w Moskwie zaprezentował przegląd wszystkich kierunków w sztuce polskiej, co spotkało się z gwałtowną krytyką ze strony radzieckich krytyków sztuki, wskutek czego został usunięty z dyrekcji Państwowego Instytutu Sztuki, a sam Instytut został włączony do Polskiej Akademii Nauk pod nazwą Instytut Sztuki PAN.

Dyrektorem stworzonego przez siebie w 1947 roku Państwowego Instytutu Sztuki PAN był do połowy roku 1960, kiedy to został zmuszony do odejścia ze stanowiska. Ponownie obejmował to stanowisko w latach 1969–1974[3]. W 1969 był członkiem Komisji Nagród Ministerstwa Kultury i Sztuki[4].

Pełnione funkcje[edytuj | edytuj kod]

Instytut Sztuki PAN przejął w latach siedemdziesiątych prawie sto tomów archiwum Juliusza Starzyńskiego, gromadzonego od roku 1935.

Juliusz Starzyński spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 237–IV–11)[7].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Juliusz Starzyński: Ludzie i obrazy : od Davida do Picassa, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
  • Juliusz Starzyński: O malarstwie Picassa, Warszawa : Państwowy Instytut Sztuki, 1956.
  • Juliusz Starzyński: O naukowo-krytycznej interpretacji dzieła sztuki, Warszawa : Państwowy Instytut Sztuki, 1950.
  • Juliusz Starzyński: O realizmie w polskiej krytyce artystycznej XIX wieku, Warszawa : 1951
  • Juliusz Starzyński: O romantycznej syntezie sztuk : Delacroix, Chopin, Baudelaire, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1965.
  • Juliusz Starzyński: Od Courbeta do Picassa czyli o perspektywach sztuki nowoczesnej, Warszawa : Państwowy Instytut Sztuki, 1955.
  • Juliusz Starzyński: Les peintres polonais a la XXIX-e Biennale, Warszawa : Państwowy Instytut Sztuki, 1958
  • Juliusz Starzyński: Pięć wieków malarstwa polskiego, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1952.
  • Juliusz Starzyński: Problemy współczesnego malarstwa w świetle II Ogólnopolskiej Wystawy Plastyki, Warszawa 1952
  • Juliusz Starzyński: Delacroix et Chopin, Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963.
  • Juliusz Starzyński: Fünf Jahrhunderte polnischer Malerei. 3, erweiterte und neu gestaltete Ausgabe, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1953.
  • Juliusz Starzyński: Impresjonizm i zagadnienie stylu w sztuce nowoczesnej, Warszawa : Wydawnictwo Instytutu Propagandy Sztuki, 1937 (Warszawa : M. Arct).
  • Juliusz Starzyński: Jak patrzeć na dzieło sztuki, Warszawa : Centralny Instytut Kultury, 1948.
  • Juliusz Starzyński: Jan Matejko, Państwowy Instytut Sztuki. Warszawa : „Sztuka”, 1953
  • Juliusz Starzyński: Jan Matejko, Warszawa : „Arkady”, 1973.
  • Juliusz Starzyński: Przemiany malarstwa europejskiego od romantyzmu do realizmu, Warszawa : Polska Akademia Nauk. Sekcja Historii Sztuki, 1955.
  • Juliusz Starzyński: Realizm mieszczański a realizm socjalistyczny w nawiązaniu do obecnej sytuacji malarstwa polskiego, Warszawa : Państwowy Instytut Sztuki, 1950.
  • Juliusz Starzyński: Romantyzm i narodziny nowoczesności : Stendhal, Delacroix, Baudelaire, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1972.
  • Juliusz Starzyński: Rozwój nauki o sztuce w Polsce Ludowej w latach 1944-1954, Warszawa : Państwowy Instytut Sztuki, 1955
  • Juliusz Starzyński: Sztuka w świetle historii : studia z metodologii historii sztuki, Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1951.
  • Juliusz Starzyński: Śladami postępowej myśli polskiej, Warszawa : 1952
  • Juliusz Starzyński: Van Gogh – człowiek i malarz, Warszawa : Państwowy Instytut Sztuki, 1954.
  • Juliusz Starzyński: Wilanów : dzieje budowy pałacu za Jana III, Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976
  • Włoska grafika współczesna : wybór z III Biennale w Wenecji : Warszawa, październik 1959 / Związek Polskich Artystów Plastyków, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych ; [przedmowa J. Starzyński]. Warszawa : Związek Polskich Artystów Plastyków, 1959.
  • Wojsko polskie w sztuce współczesnej / [tekst Juliusz Starzyński] ; współpraca Główny Zarząd Polityczny Wojska Polskiego i Muzeum Wojska Polskiego. Warszawa : Wydawnictwo „Ruch”, 1968.
  • Wystawa grafiki meksykańskiej „Taller de Gráfica Popular” (Warsztat Grafiki Ludowej) / [przedmowa J. Starzyński, N. Fryd].Warszawa : Centralne Biuro Wystaw Artystycznych, 1950.
  • Wystawa polskiego malarstwa batalistycznego : VI-IX 1939 / Instytut Propagandy Sztuki ; [przedmowa Juliusz Starzyński]. Warszawa : IPS, 1939
  • Juliusz Starzyński: Z dziejów teorii sztuki w epoce Odrodzenia, Warszawa : 1951
  • Z zagadnień plastyki polskiej w latach 1918-1939 : zbiór studiów pod red. Juliusza Starzyńskiego. Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN, 1963.
  • Juliusz Starzyński: Zadania krytyki artystycznej i nauki o sztuce, Warszawa : Państwowy Instytut Sztuki, 1953.
  • Ze studiów nad genezą plastyki nowoczesnej w Polsce, : zbiór studiów / pod red. Juliusza Starzyńskiego Wrocław [etc.] : Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo PAN, 1966 .

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stefan Majchrowski: Za drutami Murnau. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, s. 103, 106, 107.
  2. Członkowie PAN: Skorowidz
  3. Historia IS PAN. [dostęp 2013-01-25].
  4. Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
  5. Historia SHS. [dostęp 2013-01-25].
  6. Działalność Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. [dostęp 2013-01-25].
  7. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
  8. a b c d e f Andrzej Ryszkiewicz: Starzyński Juliusz Stanisław (1906–1974). W: Polski Słownik Biograficzny t. XLII/2003-2004 [on-line]. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2017-09-10].
  9. M.P. z 1951 r. nr 74, poz. 1007.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marta Leśniakowska, Władza Spojrzenia - władza języka. Juliusza Starzyńskiego obraz sztuki i jej historii, „Modus.Prace z Historii Sztuki”, T. XII-XIII (2013) s. 27-52