Juliusz Ulrych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Juliusz Ulrych
Ilustracja
pułkownik dyplomowany piechoty pułkownik dyplomowany piechoty
Data i miejsce urodzenia 9 kwietnia 1888
Kalisz
Data i miejsce śmierci 31 października 1959
Londyn
Przebieg służby
Lata służby 1914-1959
Siły zbrojne cesarska i królewska Armia Wojsko Polskie
Jednostki Korpus Ochrony Pogranicza
36 Pułk Piechoty
Stanowiska szef sztabu
dowódca pułku piechoty
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Wielki Oficer Orderu Korony Jugosłowiańskiej Order Krzyża Orła III Klasy (Estonia) Komandor Orderu Gwiazdy Rumunii
Juliusz Ulrych w mundurze podpułkownika

Juliusz Ulrych (ur. 9 kwietnia 1888 w Kaliszu, zm. 31 października 1959 w Londynie) – polski polityk, członek Polskiej Organizacji Wojskowej, piłsudczyk, pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, minister komunikacji (1935–1939).

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Ulrych pochodził z zamożnej luterańskiej rodziny kupieckiej o korzeniach niemieckich osiadłej od paru pokoleń w Turku, Kaliszu i Stawiszynie, był synem Emila i Berty ze Starków. Uczęszczał do Miejskiego Gimnazjum Klasycznego w Kaliszu, a po strajku szkolnym w 1905 do tamtejszej Szkoły Handlowej. Po egzaminie maturalnym, złożonym w Gimnazjum św. Anny w Krakowie studiował inżynierię komunikacji na Politechnice Lwowskiej[1].

Działalność niepodległościowa[edytuj]

Od wczesnej młodości działał w "Strzelcu", agitując na rzecz tej organizacji wśród ludności Małopolski (wygłosił m.in. 22 lutego 1914 w Bibicach przemówienie "Europa się zbroi, a cóż Polacy czynić powinni", przedrukowane później w prasie galicyjskiej).

Po wybuchu wojny w 1914 Ulrych wstąpił do Legionów Polskich. Był oficerem 1 pułku piechoty. W listopadzie 1918 kierował z ramienia Polskiej Organizacji Wojskowej akcją rozbrajania oddziałów niemieckich w Kaliszu.

Służba w Wojsku Polskim[edytuj]

W czasie wojny z Sowietami lat 1919–1921 zorganizował w Szczypiornie pod Kaliszem 29 Pułk Strzelców Kaniowskich. Za zasługi dla kraju w tej wojnie otrzymał Order Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyż Walecznych.

Do 2 listopada 1922 pełnił służbę na stanowisku szefa Sekcji III i pomocnika szefa Oddziału II Informacyjnego Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych oraz zastępcy szefa Oddziału II Sztabu Generalnego. Za ten okres służby otrzymał pochwałę ówczesnego Ministra Spraw Wojskowych, gen. dyw. Kazimierza Sosnkowskiego, która została ogłoszona w Polsce Zbrojnej[2].

W latach 1922–1923 był słuchaczem Kursu Doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Z dniem 15 października 1923, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu naukowego oficera Sztabu Generalnego, otrzymał przydział do Departamentu VII Ministerstwa Spraw Wojskowych[3]. W następnym roku pełnił służbę w Departamencie I Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. W latach 1924–1926 był szefem sztabu Korpusu Ochrony Pogranicza w Warszawie[4]. 25 października 1926 roku został wyznaczony na stanowisko szefa Biura dla prac Komitetu Obrony Państwa przy Generalnym Inspektorze Sił Zbrojnych[5]. 18 lutego 1927 roku, w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Ministrem Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, został mianowany dyrektorem Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie[6]. Na tym stanowisku był jednym z promotorów utworzenia AWF w Warszawie. Funkcję tą sprawował do marca 1929.[7] Następnie dowodził 36 pułkiem piechoty Legii Akademickiej w Warszawie. W styczniu 1931 wyznaczony został na stanowisko szefa Oddziału IV Sztabu Głównego WP. Później został mianowany zastępcą szefa Administracji Armii.

Sprawa Józefa Wójcika[edytuj]

W czerwcu 1929 r. w czasie obchodów święta 36 pułku piechoty Legii Akademickiej, poczty sztandarowe wystawione przez organizacje studenckie wystąpiły z szeregów, gdy orkiestra wojskowa zaintonowała "Pierwszą brygadę". Po tych wydarzeniach dowódca pułku, pułkownik Juliusz Ulrych opublikował list otwarty krytykujący studentów. W odpowiedzi na ten list oficer rezerwy Józef Wójcik wysłał do niego osobisty list, w którym krytykował go, przywołując m.in. ofiary przewrotu majowego. Pułkownik Ulrych kazał odesłać ten list z adnotacją, że nie rozpatruje listów pisanych przez osoby chore umysłowo. Obrażony Józef Wójcik odpowiedział, że „Typ urzędniczyny wojskowego, który przehandlował 13 maja 1926 r. swój honor (o ile miał ten balast), nie jest w stanie nikogo obrazić, ani nie ma prawa obrażać się. Najlepiej nie prowokować społeczeństwa otwartymi listami, to nie wywoła się reakcji”.

Następnego dnia, o 6 rano do mieszkania Józefa Wójcika wpadli dwaj oficerowie W. Cebrowski i A. Nowaczyński. Chcieli go wypłazować szablami, ale zranili jedynie jego żonę, która stanęła w jego obronie. W jej obronie Józef Wójcik postrzelił jednego z napastników w rękę.

Po całym zdarzeniu obaj napastnicy twierdzili, że to nie był napad, lecz wizyta sekundantów, która miała na celu doręczenie wezwania na pojedynek. Wersję tę potwierdził pułkownik Juliusz Ulrych, mimo że przeczyły jej okoliczności sprawy (zgodnie z Kodeksem Boziewicza sekundanci nie powinni się zjawiać o tak wczesnej porze oraz nie mieli prawa być uzbrojeni). W efekcie to nie napastnicy, lecz Józef Wójcik został aresztowany i oskarżony o usiłowanie zabójstwa.

Józefa Wójcika bronili mecenasi Franciszek Paschalski i Stanisław Kijeński. Ten ostatni wnioskował o powołanie na świadków Stanisława Strońskiego, Mariana Zdziechowskiego, Tadeusza Dołęgę-Mostowicza oraz Wojciecha Trąmpczyńskiego. Były to znane publicznie osoby, które w podobnych okolicznościach zostały okrutnie pobite przez sprawców, którzy pozostali niewykryci. W powszechnej opinii wiedziano, że sprawcami byli oficerowie. Mecenas Kijeński chciał więc udowodnić, że Józef Wójcik miał prawo obawiać się, że jest ofiarą tego typu napadu. Wniosek ten został jednak przez sąd odrzucony. Józef Wójcik został skazany przez na 3 miesiące więzienia za obrazę 36 pułku piechoty oraz na dwa lata więzienia za usiłowanie zabójstwa. Sąd Apelacyjny zmniejszył tę karę do roku więzienia, nie zmieniając jednak istoty orzeczenia – czyli ustalenia, że oskarżony nie działał w obronie koniecznej. Na etapie skargi kasacyjnej do obrońców Józefa Wójcika dołączył Aleksander Mogilnicki, były Prezes Sądu Najwyższego. Sprawę rozpoznawał skład pod przewodnictwem Emila Rappaporta. Na początku listopada 1930 r. odrzucił on wniosek kasacyjny w sprawie Józefa Wójcika[8].

Kariera polityczna[edytuj]

Od 13 października 1935 do 30 września 1939 Ulrych był ministrem komunikacji w rządach Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego i Felicjana Sławoja Składkowskiego. Jako taki był ostatnim w przedwojennej Polsce szefem Jana Nowaka-Jeziorańskiego, który go wspomina w swej książce Kurier z Warszawy (wydanie londyńskie).

Od 1938 do 1939 był posłem na Sejm V kadencji. W 1939 objął funkcję Szefa Komunikacji w Sztabie Naczelnego Wodza marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza.

Na wygnaniu[edytuj]

17 września 1939 udał się wraz z rodziną i całym rządem RP w obliczu sowieckiej inwazji i polskiej klęski do Rumunii. Tam z rodzinami innych ministrów rządu generała Składkowskiego został internowany w Băile Herculane[9], gdzie rodzina pozostała do obalenia rządu marszałka Antonescu w 1944[10], nie mając nawet możliwości wyjazdów do Bukaresztu. Po uzyskaniu zezwolenia na wyjazd z Rumunii Ulrychowie przedostali się przez Turcję na Cypr, stamtąd do Francji i na koniec do Anglii. Ulrych zgłosił się tam do służby czynnej w WP, ale zwolennicy polityki zmarłego generała Sikorskiego (na czele z Mikołajczykiem), którzy konsekwentnie odsuwali wszystkich piłsudczyków od władzy i wpływów, przydzielili mu tylko podrzędną posadę w administracji Rządu RP na Wygnaniu. Po wojnie Ulrych, pozbawiony polskiej emerytury, oszczędności bankowych pozostałych w Polsce, spadku po matce (zm. 1941), musiał się utrzymywać z pracy własnych rąk: najpierw należał do tzw. Silver Brigade – byłych polskich ministrów i wojskowych pucujących srebra w londyńskim hotelu Claridge's, później pracował jako windziarz w domu towarowym Harrods. Ok. 1950 Ulrych otrzymał stanowisko konsultanta w brytyjskim War Office. Na emigracji pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Rady Naczelnej Ligi Niepodległości Polski, politycznego skupienia piłsudczyków[11].

Rodzina[edytuj]

Brat Aleksander (1886–1945), kaliski przedsiębiorca i kupiec, poseł na Sejm z listy BBWR, był po 1939 kierownikiem administracji AK na tereny włączone do Rzeszy i przyległe, w tym Dolny Śląsk. Aresztowany na jesieni 1944 przez Gestapo we Wrocławiu, zmarł w kwietniu 1945 w KZ Buchenwald, już po wyzwoleniu obozu przez Amerykanów, i został tam pochowany. Posiada symboliczny grób na cmentarzu ewangelickim w Kaliszu. Ojciec braci Ulrychów spoczywa w Turku, a matka w Stawiszynie, oboje na cmentarzach ewangelickich.

Juliusz Ulrych pochowany został w Londynie. W 1989 prochy przeniesiono do Warszawy i pochowano w kwaterze legionistów na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Jednocześnie uczczono jego pamięć tablicą pamiątkową na murze cmentarza ewangelickiego w Warszawie.

Od 1920 Ulrych był żonaty ze swą kuzynką Eugenią („Inez”) ze Sztarków (2:o voto Czyhiryn), szwagierką wojewody Artura Maruszewskiego. Dwoje dzieci z tego związku zmarło wcześnie. Córka Krystyna zmarła 7 września 1924 roku przeżywszy rok i sześć miesięcy[12]. Małżeństwo skończyło się rozwodem.

Druga żona Zofia Krystyna z domu Wilke (zm. 2005 w wieku 99 lat) i synowie z tego związku osiedlili się w Kanadzie. Z synów szczególnie wyróżnił się Tadeusz Jan (ang. Tadeusz J. Ulrych, ur. 9 sierpnia 1935 w Warszawie), światowej sławy profesor geofizyki na University of British Columbia w Vancouver, obecnie emerytowany. Brat Andrzej Juliusz (ur. 20 maja 1934 w Warszawie), obecnie zamieszkały na Hawajach, posiadał cieszącą się dużym uznaniem, istniejącą do dziś dnia sieć restauracji "Andre's" w USA.

Awanse[edytuj]

  • porucznik – 1 lipca 1915
  • kapitan – zatwierdzony 1 stycznia 1920 i przydzielony do 29 Pułku Strzelców Kaniowskich[13]
  • major – zweryfikowany w 1922 ze starszeństwem z 1 czerwca 1919
  • podpułkownik – 31 marca 1924 ze starszeństwem z 1 lipca 1923 i 65. lokatą w korpusie oficerów piechoty
  • pułkownik – 1 stycznia 1929 ze starszeństwem z 1 I 1929 i 10. lokatą w korpusie oficerów piechoty

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. według innych źródeł – prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim
  2. "Polska Zbrojna" Nr 318 z 22 listopada 1922, s. 3
  3. Dziennik Personalny Nr 63 z 27 września 1923, s. 587
  4. F. S. Składkowski, op.cit., str. 85–86
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 46 z 25 października 1926 roku, s. 375. F. S. SkŁadkowski, Nie ostatnie słowo, s. 86 podał, że był adiutantem Piłsudskiego i mieszkał w rezydencji Marszałka, w Belwederze.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 18 lutego 1927 roku, s. 53.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 12 marca 1929.
  8. Stanisław Milewski, Pojedynki na wokandzie, cz. 2, „Palestra 3-4/2009”.
  9. F. S. Składkowski, op.cit., str. 394
  10. Relacja prof. T. Ulrycha
  11. Dubiel/Kozak, s. 182
  12. „Polska Zbrojna” Nr 247 z 9 września 1924 roku, s. 2.
  13. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 1 z 17 stycznia 1920, s. 4
  14. Dekret Naczelnika Państwa z 19 lutego 1922 r. L. 11429/V.M. Adj. Gen. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 10, s. 320)
  15. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 30.
  16. Odznaczenia w Min. Komunikacji. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 263 z 19 listopada 1937. 
  17. Min. Ulrych odznaczony Legią Honorową. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 96 z 28 kwietnia 1939. 
  18. Eesti tänab 1919-2000, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2014-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).
  19. Dziennik Personalny MSWojsk Nr 11/1932, s. 389

Bibliografia[edytuj]

  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych.
  • Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932.
  • Relacja prof. Tadeusza Ulrycha
  • Dokumenty rodzinne
  • Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 13.
  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Warszawa 1924, ss. 19, 194, 343.
  • Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych Warszawa 1928, ss. 116, 163.
  • Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych Warszawa 1932, ss. 17, 421.
  • Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz, kto to jest?, Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej Warszawa 1938, s. 765 (reprint Wydawnictw Artystycznych i Filmowych, Warszawa 1983)
  • Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej (pod redakcją Jacka Majchrowskiego), Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1994
  • Paweł Dubiel, Józef Kozak: Polacy w II Wojnie światowej, Warszawa 2003, ​ISBN 83-7399-054-2
  • Felicjan Sławoj Składkowski: Nie ostatnie słowo oskarżonego, Warszawa 2003, ​ISBN 83-88736-32-9