Jurandów (Kłodzko)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy dzielnicy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Herb Kłodzka Jurandów
Dzielnica Kłodzka
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Miasto Kłodzko
Data założenia IX-XII w.
W granicach Kłodzka 1890
Powierzchnia ok. 1,824 km²
Wysokość 290-330 m n.p.m.
Populacja (2001)
• liczba ludności

531
Kod pocztowy 57-300
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie Kłodzka
Położenie na mapie
50°27′15″N 16°39′47″E/50,454167 16,663056
Portal Portal Polska
Ulica Radosna

Jurandów (Goszyce) (niem.: Hassitz) – historyczna dzielnica Kłodzka, położona w północno-wschodniej części miasta na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej, będąca w przed 1890 r. samodzielną wioską w hrabstwie kłodzkim.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Jurandów leży w północno-wschodniej części Kłodzka, na północ od centrum. Na południu jego granice wyznacza dworzec Kłodzko Główne, na północy droga krajowa nr 8, a na południu Owcza Góra. Poprzez rzekę sąsiaduje po lewej stronie z Ustroniem. Od centrum miasta oddalony jest o około 2 km na północny wschód[1].

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Jurandów leży nad Nysą Kłodzką na wysokości ok. 290-330 m. Z wyższych punktów roztaczają się ładne widoki na miasto i jego okolice. Spore tereny zajmują użytki rolne, w tym ogródki działkowe[2].

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

W okolicy Jurandowa występują złoża chalkopirytów[3].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Szpitalna

Ludność Jurandowa na przestrzeni stuleci kształtowała się w następujący sposób[4]:

Ze względu na korzystne położenie oraz dość bliskie sąsiedztwo Kłodzka osada nie wyludniła się i posiadała ustabilizowaną sytuację ludnościową z wyraźną tendencją wzrostową. Pozostałe dane na temat liczby ludności, w związku z tym, że została ona przyłączona do Kłodzka podawane są wraz z jego liczbą mieszkańców[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prahistoria[edytuj | edytuj kod]

Daty wzmianek
o miejscowości i
jej oficjalne
nazwy według źródeł
[6]

1337 Hassitz
1354 Hassicz
1360 Hassycz
1420 Hasitcz
Hasiiz
1749 Hassitz
1945 Goszyce
1946 Jurandów

Jurandów jest bardzo stara osadą o czym świadczy odkrycie osady kultury łużyckiej na terenie dzisiejszego szpitala, w której znaleziono fragmenty ceramiki, ślady półziemianek, a także cmentarzysko. Następnie istniała tutaj osada wczesnośredniowieczna datowana na IX-XII w. W trakcie badań archeologicznych odkryto bliżej nieokreślony fragment murowanej budowli – być może była to cylindryczna wieża obronna[7].

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Jurandów już jako wieś powstał prawdopodobnie w 1. poł. XIII w., w okresie przedlokacyjnym. W dokumentach po raz pierwszy pojawił się dopiero w połowie kolejnego stulecia. Wieś była zawsze związana z Kłodzkiem. Już w 1337 r. pobierano z niej czynsz na rzecz szpitala w mieście. W 1354 r. istniał tu kamieniołom i piec wapienniczy. W 2. poł. XIV w. i XV w. wieś należała do rycerskiego rodu von Tschetterwangów. W 1360 r. Hannus Czeterwang (Tschetterwang) kupił tu sędziostwo obejmujące swoim zasięgiem 9 prętów gruntu. W 1366 r. Hartnung von Nymancz i Albrecht Schof zawarli umowę o Jurandowie za 20 kóp groszy. Tego samego roku został wymieniony z imienia niejaki Heinrich Hofemanne z Jurandowa. W 1379 r. wspomniany folwark obejmował już 13,5 pręta gruntów, a Heinrich Czeterwang płacił z niego 1 markę czynszu. Szybko wzrastała wartość majątku o czym świadczy fakt, iż w 1381 r. zapisał on swojej żonie Annie aż 100 marek (także z sędziostwa)[8].

Około 1400 r. sędzia w Jurandowie był Heidreich. W tym czasie mieszkali tu chłopi pochodzenia czeskiego. W 1408 r. król Wacław IV Luksemburski nadał Hansowi Tschetterwange, piastującemu wówczas funkcję burmistrza kłodzkiego 3,5 łana w Jurandowie jako lenno razem z sędziostwem. W 1414 r. Nitczo ze Skiby sprzedał za 26 kóp groszy praskich swoje sędziostwo wspomnianemu wyżej Hansowi. Od 1420 r. część czynszu z Jurandowa pobierali kłodzcy augustianie. W 1423 r. jakaś część wsi posiadał niejaki Johann Tarnau z żoną Hedwige. W XV w. we wsi powstawały folwarki i dworki podmiejskie bogatych mieszczan kłodzkich, w pobliżu których osiedlano chłopów. W 1428 r. był tu folwark, którego 1/3 należała do Hansa Moschena, 5 lat później również 1/3 posiadał Michel Tolmeczscher. Wiadomo także, że w 1450 r. tutejszym sędziom był Preither. Posiadłości w Jurandowie musiały być spore skoro w 1469 r. Anna Pannwitz ze swojej części współfinansowała budowę kościoła farnego w Kłodzku (10 marek groszy). W 1473 r. magister Johann z Kłodzka otrzymywał z Jurandowa 4 marki czynszu rocznie. Natomiast w 1483 r. hrabia kłodzki Henryk I Podiebradowicz potwierdził kupno folwarku przez braci Hahnten i ich siostry Hedwig. W tym samym czasie swoje włości mieli tutaj również Longe Urban i Nickil Panewicz, a pieniądze pobierali jeszcze augustianie. W 1495 r. wymieniany jest sędzia Hans Scheibsky. Przez cały ten okres wieś należała do parafii św. Wacława w Kłodzku[8].

Nowożytność[edytuj | edytuj kod]

Z czasem coraz bardziej Jurandów zamieniał się w podmiejska osadę. W 1653 r. mieszkało tu 29 gospodarzy. Jednak największe zmiany zaszły tutaj dopiero w XVIII w, podczas gdy powstała tu wielka posiadłość magnata barona Pilatiego, który wzniósł w dolnej części wsi okazały pałac. W 1748 r. wieś należała do niego, a zamieszkiwało ją 2 kmieci, 88 zagrodników i chałupników. Potem pałac należał do hr. Chamare. W 1762 r. podczas wojny prusko-austriackiej kwaterował w nim feldmarszałek Leopold von Daun. W 1765 r. właścicielem majątku o wartości ok. 16 tys talarów był Christian Friedrich von Wrede. Mieszkało tu nadal 2 kmieci oraz 68 zagrodników i chałupników, w tym 8 rzemieślników. W 1782 r. nowym właścicielem został Ludwig Wilhelm von Schlabrendorf. Wieś liczyła 118 domów: był pałac, folwark i szkoła, a mieszkało 2 kmieci oraz 113 zagrodników i chałupników, w tym 10 rzemieślników[9].

Szpital św. Franciszka w Goszycach, obecnie Szpital Powiatowy w Kłodzku

XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1. poł. XIX w. właścicielem Jurandowa była hr. Charlotte von Fūrstenburg. Wieś wstawiła się tym, że 25 czerwca 1807 r. pruski komendant twierdzy kłodzkiej podpisał w pałacu kapitulację wobec Francuzów. W 1840 r. wieś liczyła 96 budynków. Była tu szkoła, warzelnia, a mieszkało w niej 18 rzemieślników i 8 handlarzy. W 1870 r. właścicielem Jurandowa byli spadkobiercy hr. von Schlabrendorfa, ale rezydował tu dzierżawca Naschke. Cały majątek obejmował 602 morgi. Koło pałacu znajdowała się gospoda[8].

Wieś coraz bardziej łączyła się z miastem, zwłaszcza po utracie przez Kłodzko statusu twierdzy i wzniesieniu na terenie wsi dworca kolejowego – Kłodzko Główne, którego teren został przyłączony do miasta, za co właściciele Jurandowa otrzymali odszkodowanie[10]. W 1890 r. wieś włączono w całości do Kłodzka. Na przełomie XIX/XX w. wzniesiono tu duży zespół szpitalny koło wcześniejszego klasztoru i kaplicy sióstr franciszkanek[11].

Powstające po 2010 roku domy jednorodzinne w rejonie ul. Szpitalnej

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1925 r. w najwyższym punkcie Jurandowa powstał ze składek społecznych, z inicjatywy R. Poppego, młodzieżowy ośrodek kultury (obecnie jeden z oddziałów szpitala), przez który do 1932 r. przewinęło się ok. 32 tys osób[8].

Po 1945 r. Jurandów został przemianowany na Goszyce. Nazwa ta teoretycznie obowiązuje do dziś, lecz tylko w odniesieniu do terenów w pobliżu dworca kolejowego. W czasie wojny uszkodzony został pałac, który w latach 50. XX w. całkowicie rozebrano. Na terenie dzielnicy powstały nowe budynki mieszkalne, zarówno bloki jak i domy jednorodzinne. W latach 70. XX w. rozpoczęto realizację budowy obwodnicy z wiaduktem. Rozbudowano szpital i wzniesiono też kilka nowych obiektów magazynowych i usługowych[12].

W lipcu 2012 r. rozpoczęto wznoszenie w dzielnicy nowego osiedla zwanego od ulicy Warty, złożonego z trzech bloków mieszkalnych, którego inwestorem jest firma Virtuvion[13].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Zespół Szkół Integracyjnych w Kłodzku

Jurandów jest starą wsią położoną w bezpośrednim sąsiedztwie Kłodzka, do którego został przyłączony w 1890 r., wraz z ekspansją miasta w kierunku północno-wschodnim[14]. Od tej pory dzielił losy polityczno-administracyjne z tym miastem. Po zakończeniu II wojny światowej znalazł się w granicach Polski. Weszła w skład województwa wrocławskiego, powiatu kłodzkiego[15]. Po zmianach w administracji terenowej w latach 70-tych XX w. Goszyce jako część Kłodzka weszły w skład województwa wałbrzyskiego[16]. od 1999 r. ponownie reaktywowano powiat kłodzki, który wszedł w skład województwa dolnośląskiego.

Na terenie Kłodzka nie występują pomocnicze jednostki administracyjne, takie jak: osiedla, czy dzielnice, dlatego też o większości spraw decyduje samorząd miejski, którego siedziba znajduje się na pl. Bolesława Chrobrego, na Starym Mieście. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta sześciu radnych co 4 lata, tworząc okręg wyborczy nr 2, wraz z całą wschodnią częścią miasta, położoną na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej[17].

Edukacja i kultura[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Jurandowa znajduje się Zespół Szkół Integracyjnych im. Jana Pawła II, w którego skład wchodzi: Szkoła Podstawowa nr 2 oraz Gimnazjum nr 3. Kształcą się w nim dzieci i młodzież w wieku 7-16 lat. Dyrektorem zespołu szkół jest mgr Iwona Banyś[18]. Po jego ukończeniu młodzież kontynuuje w zdecydowanej większości naukę w szkołach średnich położonych w centrum miasta[19]. Szkoła jest inicjatorem działań kulturalnych na terenie dzielnicy. Mieści się w niej też biblioteka.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP

Na Jurandowie znajduje się katolicka Niepokalanego Poczęcia NMP, która obejmuje swoim zasięgiem również okoliczne wioski. Została ona utworzona w 1947 r., z wydzielenia z parafii Wniebowzięcia NMP. Jej siedziba znajduje się na terenie szpitala. Obecnie funkcję proboszcza sprawuje ks. Stanisław Czachor. Parafia ta wchodzi w skład diecezji świdnickiej i dekanatu kłodzkiego[20].

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Obszar Jurandowa pokryty jest częściowo luźną zabudową, generalnie o charakterze jednorodzinnym. W rejonie ulicy Zamiejskiej znajdują się dwa bloki mieszkalne wybudowane w epoce PRL. Współcześnie w okolicy ul. Szpitalnej powstają prywatne posesje[21].

W skład Jurandowa wchodzi 20 ulic[22]:

  • ul. Brzoskwiniowa
  • ul. Cisowa
  • ul. Czereśniowa
  • ul. Dworcowa
  • ul. Jaworowa
  • ul. Jesionowa
  • ul. Graniczna
  • ul. Krzywa (część)
  • ul. Podgrodzie
  • ul. Rajska
  • ul. Rakowa
  • ul. Szpitalna
  • ul. Śliwkowa
  • ul. Towarowa
  • ul. Warty
  • ul. Wiśniowa
  • ul. Wzniesienie
  • ul. Zamiejska
  • ul. Zamkowa
  • ul. Młodych

Zabytki, pomniki i tablice[edytuj | edytuj kod]

Klasztor franciszkanek szpitalnych
  • Pałac Goszyce (nie istnieje) – był najcenniejsza budowlą Jurandowa; Powstał na początku XVIII w. w postaci 2-kondygnacyjnej zwartej budowli nakrytej dachem mansardowym z lukarnami. Posiadał bogato dekorowane elewacje i okazały portal wejściowy, podtrzymujący balkon. Znajdował się przy nim mały ale cenny park.
     Osobny artykuł: Pałac Goszyce.
  • Zespół Szpitalny z budynkiem klasztoru franciszkanek szpitalnych – wzniesiony w latach 1867–1889 i do 1910 r. w stylu negotyckim. W skład zespołu wchodzi też kaplica klasztorna (ob. Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP) z 1874 r., projektu Hannemanna i Münstera z wyposażeniem z XIX w.
     Osobny artykuł: Szpital Powiatowy w Kłodzku.
  • Dworzec kolejowy Kłodzko Główne – powstał w drugiej połowie XIX w., w obecnej postaci pochodzi z ok. 1920 r. W skład zespołu ciekawszych zespołów wchodzi m.in. budynek administracji i parowozownia oraz dwie wieże ciśnień.
     Osobny artykuł: Kłodzko Główne.
  • mury mieszkalne
    • z końca XIX w. – ul. Rajska 6
    • z końca XIX w., przebudowany w XX w.
  • figuralna Grupa Ukrzyżowania z XVIII w. – przy ul. Podgrodzie
  • figuralna Grupa Ukrzyżowania' z 1811 r., nieco skromniejsza z kamienia – przy ul. Warty

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Do ważniejszych zakładów znajdujących się na terenie Goszyc zaliczyć możemy Autokompleks, znajdujący się przy ul. Warty oraz Polskie Koleje Państwowe i A-Vistę, przy ul. Dworcowej[23].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Estakada Doliny Nysy Kłodzkiej, stanowiąca północną obwodnicę Kłodzka i przechodząca na północnej granicy Jurandowa i Boguszyna

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez północną granicę Goszyc przechodzi trasa europejska nr 8 (E67) z Kudowy-Zdroju do przejścia granicznego z Litwą w Budzisku i odchodząca od niej droga krajowa nr 33 do Boboszowa (granicy z Czechami).

Przez osadę przechodzi linia kolejowa nr 286 z Kłodzka Głównego do Wałbrzycha Głównego. Trasa ta powstała w latach 1879-1880. W zachodniej części znajduje się dworzec kolejowyKłodzko Główne[24]. Ruch pasażerski wstrzymano w 2004 r., przywracając go po 5 latach po przejęciu obsługi linii przez Koleje Dolnośląskie[25]. Ponadto przez dworzec przechodzi linia kolejowa nr 276 z Wrocławia Głównego do Międzylesia.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy Kłodzko Główne

Komunikację miejską na Jurandowie obsługuje PKS Kłodzko (linie) oraz prywatny przewoźnik A-Vista (trasy)

  • linia nr 2: ul. Łużycka (pętla) – Boguszyn
  • linia nr 4: ul. Łużycka (pętla) – Podtynie/Morzyszów
  • trasa nr 1: ul. Szpitalna (pętla) – ul. Spółdzielcza
  • trasa nr 3: ul. Zajęcza (Urząd Celny) – ul. Szpitalna (pętla)

W dzielnicy zlokalizowanych jest 5 przystanków komunikacji miejskiej, w tym jeden na żądanie.

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń – Jurandów podlegają pod rejon działania Powiatowej Straży Pożarnej oraz Komendzie Powiatowej Policji w Kłodzku. Funkcję dzielnicowego sprawuje mł.asp. Ryszard Bielecki[26].

W dzielnicy znajduje się szpital powiatowy, składający się z 13 oddziałów, laboratorium analitycznego i zakładu pielęgnacyjno-opiekuńczego[27].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Na terenie szpitala na Jurandowie odkryto ślady osady kultury łużyckiej[5].
  • Na Jurandowie znajduje się obwodnica północna Kłodzka z wiaduktem drogowym, który w latach 70. był najdłuższą tego typu budowlą w Polsce[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. PPWK, warszawa-Wrocław 1999.
  2. Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:100 000, wyd. Eko-Graf, Wrocław 1997.
  3. Słownik geografii turystycznej, pod red. M. Staffa, t. 15, Wrocław 1994, s. 184.
  4. Dane na podstawie: F. W. Zimmermann, Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 1-13, Brieg 1783-1796.
  5. a b Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 184.
  6. Źródło: F. Volkmer, W. Hohaus, Geschichtsquellen der Grafschaft Glatz, t. I-V. Habelschwerdt 1883-1928; mapa hrabstwa kłodzkiego z XVIII w.; Regesty śląskie, opr. K. Bobowski, J. Gilewska-Dubis, W. Korta, B. Turoń, M. Cetwiński, A. Skowrońska, wyd. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1975-1990, t. 1,2,3.Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 184.
  7. K. Bartkiewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej w wiekach średnich, Wrocław 1977, s. 15.
  8. a b c d Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 185.
  9. F. Zimmermann, Beytrage zyr Schlesien, t. 9.
  10. Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 115.
  11. Kłodzko. Dzieje miasta, op. cit, s. 213.
  12. a b Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 186.
  13. Informacje dotyczące budowy Osiedla Warty w Kłodzku [on-line] [dostęp: 2.12.2012]
  14. Por.: Plan von Glatz, 1:4500, pod red. M. Krausego, Glatz 1897.
  15. A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, wyd. Dobu/Oficyna Wydawnicza „Atut”, Hamburg-Wrocław 2006, s. 385.
  16. A. i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, wyd. Rzeka, Wrocław 2001, s. 285.
  17. Granice okręgu na stronie PKW dotycząca wyborów samorządowych z 2006 r.
  18. dane na głównej stronie ZSI w Kłodzku.
  19. Dane ZSI w Kłodzku na 2009 r.
  20. Schematyzm Diecezji Świdnickiej, pod red. A. Bałabucha, Świdnica 2005.
  21. Dane Urzędu Miasta Kłodzka na 2009 r.
  22. Stan na 4.02.2010 r.
  23. Kłodzko. Plan miasta, 1:9000, wyd. Pan. Studio Wydawnicze, Wrocław 2001.
  24. Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:100 000, wyd. Eko-Graf, Wrocław 1997.
  25. Informacja na stronie głównej Kolei Dolnośląskich.
  26. Informacja KPP w Kłodzku.
  27. Dane ZOZ Kłodzko.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, wyd. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Łódź-Kraków 1970.
  • Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998.
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów. Kotlina Kłodzka, t. 15, pod red. M. Staffy, wyd. I-BIS, Wrocław 1994.