Jerzy Bitschan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jurek Bitschan)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Bitschan
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 29 listopada 1904
Czeladź
Data i miejsce śmierci 21 listopada 1918
Lwów
Miejsce spoczynku Cmentarz Obrońców Lwowa
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941)
Jurek Bitschan
Miejsce śmierci Jurka Bitschana

Jerzy Bitschan, również Jurek Bitschan (ur. 29 listopada 1904 w Czeladzi-Piaskach, zm. 21 listopada 1918 we Lwowie) – polski gimnazjalista, harcerz, Orlę Lwowskie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był jedynym synem Aleksandry Zagórskiej z jej pierwszego małżeństwa[1][2][3][4]. Wraz z matką i ojczymem dr. Romanem Zagórskim zamieszkiwał we Lwowie na Kulparkowie[4]

Został uczniem szóstej klasy Gimnazjum im. Jordana. Był uważany za ucznia inteligentnego[5]. Należał do II lwowskiej drużyny harcerskiej[6].

Po rozpoczętej w listopadzie 1918 polskiej obronie Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej pragnął wziąć udział w walkach. 17 listopada, tuż po przebytej anginie, odwiedziła go w domu matka, służąca w tym czasie walk w innej części miasta[4]. Na drugi dzień odprowadził matkę do linii frontu, pozostając na rogu ulicy Leona Sapiehy[4]. Pomimo braku zgody ze strony ojczyma, dr. Romana Zagórskiego, w dniu 20 listopada 1918 opuścił dom i udał się w rejon walk. Pozostawił wiadomość w formie bileciku o treści[4][7][8][9]:

Kochany tatusiu! Idę dzisiaj zameldować się do wojska. Chcę okazać, że znajdę na tyle sił, by móc służyć i wytrzymać. Obowiązkiem też moim jest iść, gdy mam dość sił, a wojska braknie ciągle dla oswobodzenia Lwowa. Z nauk zrobiłem już tyle, ile trzeba było.
— Jerzy

Na jego biurku pozostała książka pt. Śpiewy historyczne autorstwa Juliana Ursyna Niemcewicza otwarta na stronie z fragmentem[10]:

Słuchajcie, rycerze młodzi
Żałosnej lutni jęczenia
Niech w was chęć do sławy rodzi
Dawnego męstwa wspomnienia
Słuchajcie, jak sławny wieniec
Walcząc w ojczyźnie obronie
Zyskał odważny młodzieniec
I w szlachetnym poległ zgonie.

Zgłosił się wówczas do wojsk polskich na Kulparkowie. Według relacji naocznego świadka, ppor. Adama Pluteckiego, w nocy 20/21 listopada 1918 kompania kulparkowska otrzymała wówczas rozkaz ataku oraz zajęcia Pohulanki i Snopkowa[4]. Początkowo nie planowano zabrać ze sobą Bitschana z uwagi na zbyt młody wiek, jednak po jego usilnych prośbach, by nie zostawiać go na kwaterze (miał stwierdzić: Spaliłbym się ze wstydu), udzielono mu pozwolenia z jednoczesnym powierzeniem opieki nad nim chor. Aleksandrowi Śliwińskiemu[4]. Po zajęciu Snopkowa Bitschan został skierowany na wartę[4]. Wówczas ośmieleni dotychczasowym powodzeniem żołnierze postanowili z cmentarza Łyczakowskiego zaatakować Ukraińców zgromadzonych w położonych naprzeciw koszarach św. Piotra i Pawła[4]. Idąc na akcję zachęcili do pójścia z nimi stojącego w budce wartowniczej Bitschana[4]. Podczas ostrzału sił polskich na cmentarzu Bitschan został trafiony dwukrotnie w nogi przez eksplodujące ukraińskie pociski ekrazytowe, jednak pomimo tego usiłował nadal strzelać[11][4] (w tym czasie śmiertelnie ranny w głowę został chor. Śliwiński)[4]. Ranny Bitschan został przeniesiony przez ppor. Pluteckiego za kaplicę i opatrzony[4]. Odniósł dodatkowo rany głowy[10]. Wobec narastającej siły ostrzału z koszar nieliczna grupa polskiego ataku została zmuszona do wycofania się w stronę Pohulanki i pozostawienia na miejscu zabitych i rannych, w tym Bitschana[4]. Jerzy Bitschan zmarł 21 listopada 1918[12][13]. Nazajutrz, 22 listopada po oswobodzeniu Lwowa przez Polaków, zakrwawione ciało chłopca – leżące na śniegu i okryte chryzantemami – zostało odnalezione, po czym rozpoznane przez jego ojczyma[4].

Jerzy Bitschan został pochowany we wspólnym pogrzebie z Aleksandrem Śliwińskim, przy licznym udziale mieszkańców Lwowa oraz przy salwie z armat i karabinów maszynowych[4]. Po ekshumacji jego szczątki zostały pochowane w krypcie katakumby III na Cmentarzu Obrońców Lwowa[14][1].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Postać poległego w walkach o Lwów Jurka Bitschana została okryta legendą i stała się symbolem poświęcenia młodzieży w obronie miasta[15].

W okresie międzywojennym powstała popularna „Ballada o Jurku Bitschanie” do słów poetki Anny Fischerówny, która poświęciła chłopcu wiersz zatytułowany „Jurek Bitschan” ze słowami[16]:

Mamo najdroższa bądź zdrowa
Do braci idę w bój
Twoje uczyły mnie słowa
Nauczył przykład Twój...

Ulice imienia Jurka Bitschana zostały ustanowione w Krakowie na Prądniku Czerwonym[17], Ruszowie (od 1946).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Rozporządzeniem Ministra Spraw Wojskowych Kazimierza Sosnkowskiego z 13 maja 1922 ochotnik Jerzy Bitschan został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych za obronę Lwowa[18].

Zarządzeniem prezydenta RP Ignacego Mościckiego z 22 kwietnia 1938 Jerzy Bitschan został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości za pracę w dziele odzyskania niepodległości[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Groby dowódców i działaczy. W: W szesnastą rocznicę. Lwów: Towarzystwo Straży Mogił Polskich Bohaterów we Lwowie, 1934, s. 30.
  2. Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 2 (9), s. 100, Listopad 1965. Koło Lwowian w Londynie. 
  3. Urszula Perkowska. Studentki Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1894-1939. 1994. s. 192
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p Aleksandra Zagórska. Walka i śmierć Orlęcia. „Biuletyn”. Nr 27, s. 11-13, Grudzień 1974. Koło Lwowian w Londynie. 
  5. Wśród mogił. Jurek Bitschan. W: Jan Gella: Ruski miesiąc 1/XI–22/XI 1918. Ilustrowany opis walk listopadowych we Lwowie z 2 mapami. Lwów: 1919, s. 194.
  6. Tadeusz Szumowski: Harcerze w obronie Lwowa – pałac Sapiehów. W: Jarosław Waniorek (red.): Obrona Lwowa. 1-22 listopada 1918. Tom 2. Źródła do dziejów walk o Lwów i województwa południowo-wschodnie 1918-1920. Relacje uczestników. Warszawa: 1993, s. 473. ISBN 83-85218-56-4.
  7. Dla Ciebie Polsko Orlęta Lwowskie. Dziecko – bohater. „Panteon Polski”, s. 16, Nr 16 z 1 listopada 1925. 
  8. Władysław Nekrasz: Harcerze w bojach. Przyczynek do udziału harcerzy polskich w walkach o niepodległość Ojczyzny w latach 1914-1921. Warszawa: 1930, s. 57.
  9. Czesław Mazurczak: Harcerstwo Sanockie 1910–1949. Kraków: Harcerska Oficyna Wydawnicza, 1990.
  10. a b Wśród mogił. Jurek Bitschan. W: Jan Gella: Ruski miesiąc 1/XI–22/XI 1918. Ilustrowany opis walk listopadowych we Lwowie z 2 mapami. Lwów: 1919, s. 195.
  11. Jerzy Grzegorkiewicz, Artur Leinwand. Obrona Lwowa: 1-22 listopada 1918, t. 2. str. 470; Stanisław Nicieja. Cmentarz Obrońców Lwowa. 1990. s. 163-164.
  12. Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1934, s. 1059.
  13. Uczeń Gimnazjum im. Jordana; harcerz; żołnierz V Odcinka Jurek Bitschan [w:] Stanisław Nicieja. Cmentarz Obrońców Lwowa. 1990. s. 162; Michał Klimecki. Polsko-ukraińska wojna o Lwów i Galicję Wschodnią 1918-1919. 200. s. 140
  14. Bohaterowie na miejscu wiecznego spoczynku. „Gazeta Lwowska”. Nr 238, s. 4, 16 października 1932. 
  15. Wit Sulimirski: Grupa „Sokół” – Macierz. W: Jarosław Waniorek (red.): Obrona Lwowa. 1-22 listopada 1918. Tom 2. Źródła do dziejów walk o Lwów i województwa południowo-wschodnie 1918-1920. Relacje uczestników. Warszawa: 1993, s. 470. ISBN 83-85218-56-4.
  16. Czesław Kłak, Marta Wyka: Literatura, język, kultura. t. 4, 1995, s. 84.
  17. Alfabetyczny wykaz ulic Miasta Krakowa. 26-01-2005 (akt.). [dostęp 2015-10-23].
  18. Rozporządzenia Ministra Spraw Wojskowych. „Dziennik Personalny”. Nr 12, s. 369, 10 maja 1922. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  19. M.P. z 1938 r. nr 93, poz. 143.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]