Justyna Budzińska-Tylicka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Justyna Budzińska-Tylicka
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 12 września 1867
Łomża
Data i miejsce śmierci 8 kwietnia 1936
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie (kw. 183-VI-2)
Zawód feministka, lekarka, polityk
Miejsce zamieszkania Łomża, Paryż, Kraków, Warszawa
Narodowość polska
Partia Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich, Polska Partia Socjalistyczna
Rodzice Jadwiga Budzińska, Alfons Budziński
Małżeństwo Stanisław Tylicki
Dzieci Stanisław, Wanda
Grób Justyny Budzińskiej-Tylickiej na warszawskim Cmentarzu Powązkowskim

Justyna Budzińska-Tylicka (ur. 12 września 1867 w Łomży, zm. 8 kwietnia 1936 w Warszawie) – działaczka feministyczna, socjalistyczna i społeczna, polityk, lekarka.

Młodość, rodzina[edytuj]

Pochodziła z wielodzietnej rodziny o tradycjach patriotycznych. Jej ojciec, Alfons Budziński, był lekarzem weterynarii. Za udział w powstaniu styczniowym 1863 roku został zesłany na Syberię. Matka, Jadwiga, zajmowała się rodziną. Pomimo trudnej sytuacji finansowej rodziny Justyna Budzińska ukończyła jedną z warszawskich pensji, po czym rozpoczęła pracę jako guwernantka w rodzinie ziemiańskiej na Ukrainie.

W 1892 roku Budzińska wyjechała na studia medyczne do Paryża. W okresie paryskim wyszła za mąż za Stanisława Tylickiego. Podczas studiów urodziła syna Stanisława, a w kilka lat później – córkę Wandę. Po rewolucji 1905 roku rodzina przeniosła się do Krakowa, a następnie do Warszawy, gdzie Budzińska-Tylicka mieszkała aż do śmierci. W 1895 roku dołączyła do Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich[1]. W 1918 roku straciła syna, który zmarł podczas pandemii grypy, tzw. hiszpanki. Z czasem małżeństwo Tylickich rozpadło się.

Praca lekarska[edytuj]

W 1898 roku Justyna Budzińska-Tylicka uzyskała dyplom lekarski i rozpoczęła praktykę pod Paryżem. We wczesnej fazie swojej pracy specjalizowała się z chorobach układu oddechowego i gruźlicy płuc. W późniejszym okresie zajęła się ginekologią. Swoją pracę zawodową łączyła z działalnością społeczną na rzecz prawnej i medycznej ochrony macierzyństwa, kontroli urodzin, zwalczania alkoholizmu i biedy.

Po przeprowadzce do Warszawy Budzińska-Tylicka pracowała jako lekarka w Szpitalu Świętego Ducha (1908-1916). Podczas I wojny światowej organizowała kursy pierwszej pomocy oraz prowadziła szpital polowy dla żołnierzy. W Warszawie prowadziła własną praktykę lekarską, specjalizując się w chorobach układu oddechowego. Od 1919 do śmierci była członkiem Polskiego Towarzystwa Medycyny Społecznej (w latach 1929-1936 – jako członkini zarządu tej organizacji). W latach 1929-1931 była pracownikiem Naczelnej Izby Lekarskiej.

Justyna Budzińska-Tylicka była pionierką w dziedzinie propagowania higieny i zdrowia kobiecego. W latach 1910-1912 jako lekarka i higienistka współpracowała z pensją dla dziewcząt Popielewskiej-Roszkowskiej w Warszawie. W Warszawie współorganizowała Towarzystwach Kolonii Letnich dla Kobiet Pracujących. W 1926 roku ufundowała Zrzeszenie Lekarek Polskich i została jego wiceprezeską. W 1931 roku założyła i prowadziła w Warszawie pierwszą w Polsce klinikę świadomego macierzyństwa. Szpital ten utrzymywał liczne kontakty międzynarodowe z postępowymi i feministycznymi środowiskami lekarskimi. Była autorką m.in. prac: Higiena kobiety i kwestie społeczne z nią związane (Warszawa, 1909) i Świadome macierzyństwo (Warszawa, 1935).

Działalność w ruchu kobiecym i socjalistycznym[edytuj]

Po powrocie do Polski, Justyna Budzińska-Tylicka zaangażowała się w działalność na rzecz równouprawnienia kobiet i ruch feministyczny, współpracując m.in. Kazimierą Bujwidową oraz Marią Turzymą-Wiśniewską. Była aktywistką Związku Równouprawnienia Kobiet pod przewodnictwem Pauliny Kuczalskiej-Reinschmit. Na dwa lata przed wybuchem I wojny światowej zaangażowała się w prace polskiej Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego.

Justyna Budzińska-Tylicka łączyła wiedzę lekarską, poglądy feministyczne i doświadczenia społecznicy z działalnością polityczną. Już w młodości Budzińska zaangażowała się w działalność społeczną i oświatową w środowiskach wiejskich i robotniczych. Na Ukrainie prowadziła szkółkę dla dzieci wiejskich. Podczas studiów w Paryżu zaangażowała się w pomoc socjalną polskim emigrantom. W tym samym czasie zetknęła się z ruchem socjalistycznym. We Francji działała na rzecz higieny i zdrowia w środowiskach robotniczych. Po I wojnie światowej kontynuowała działalność społeczną w licznych towarzystwach trzeźwości, zwalczania gruźlicy i promowania higieny. W 1895 roku przez krótki okres była członkiem sekcji paryskiej Zagranicznego Związku Socjalistów Polskich. W latach późniejszych łączyła ideowo działalność feministyczną ze współpracą z Polską Partią Socjalistyczną.

W 1918 podczas Kongresu II Międzynarodówki w Brukseli powołano Wydział Kobiecy PPS, jako część Międzynarodowego Socjalistycznego Komitetu Kobiet, a Justyna Budzińska-Tylicka została jego wiceprezeską. W tym samym roku, władze odrodzonej Rzeczypospolitej Polskiej przyznały kobietom prawo do głosowania. W 1919, wraz z Teodorą Męczkowską i Zofią Daszyńską-Golińską, Budzińska-Tylicka utworzyła Klub Polityczny Kobiet Postępowych, którego celem było promowanie obecności kobiet w życiu politycznym. Budzińska-Tylicka objęła funkcję przewodniczącej Klubu.

W tym samym czasie KPKP nawiązał współpracę z Międzynarodowym Związkiem na Rzecz Emancypacji Kobiet (International Woman Suffrage Alliance (IWSA)). W 1920 na kongres IWSA w Genewie KPKP przedstawił raport O stanie sprawy kobiecej w Polsce. Podczas kolejnego kongresu IWSA w Rzymie w 1923 roku, Justyna Budzińska-Tylicka i Księżna Alexandrina Cantacuzino reprezentująca Rumunię zaproponowały, aby w ramach IWSA utworzyć Małą Ententę Kobiet (Little Entente of Women (LEW)) – co też uczyniono. W 1929 roku Zjazd LEW odbył się w Polsce. Na IV Zjeździe LEW w Pradze w 1927 roku Justyna Budzińska-Tylicka została wybrana przewodniczącą Małej Ententy Kobiet, a Zarząd Główny tej organizacji został przeniesiony do Warszawy.

W 1921 roku z inicjatywy Budzińskiej-Tylickiej, w ramach KPKP, powstała Polska Liga Kobiet na Rzecz Pokoju i Wolności, jako sekcja polska powstałej w 1919 roku Międzynarodowej Ligi Kobiet na Rzecz Pokoju i Wolności (WILPF). Budzińska-Tylicka uczestniczyła w zjazdach tej organizacji w Wiedniu (1921), Waszyngtonie (1924), Innsbrucku (1925), Dublinie (1926) i Pradze (1929). Polska sekcja tej organizacji zaangażowała się w budowanie dialogu z Niemcami na temat mniejszości niemieckiej w Polsce. Budzińska-Tylicka reprezentowała stronę polską podczas polsko-niemieckich konferencji w Bytomiu i Katowicach w 1927.

W 1922 roku Justyna Budzińska-Tylicka wstąpiła do PPS. Pod koniec lat dwudziestych została członkinią Zarządu Wydziału Kobiecego PPS, a w 1930 roku – jego przewodniczącą. W latach 1919-1935 pełniła obowiązki radnej w Radzie Miasta Warszawy początkowo z ramienia z KPKP, a od 1922 roku jako radna PPS. W 1930 roku była prezydentem Robotniczych Towarzystw Służby Społecznej, organizacji powołanej przez PPS, w której promowała kontrolę urodzin. W 1935 roku została powołana do Zarządu Głównego Polskiego Związku Myśli Wolnej.

Działała w założonej przez Tadeusza Boya-Żeleńskiego i Irenę Krzywicką Poradni Świadomego Macierzyństwa wraz z Dorotą Kłuszyńską oraz dr Hermanem (Henrykiem) Rubinrautem.

Budzińska-Tylicka sprzeciwiała się rządom sanacji. W proteście przeciwko procesowi brzeskiemu współorganizowała demonstracje Centrolewu. W 1931 roku została aresztowana przez władze sanacyjne i skazana na rok więzienia, ale wyrok zmieniono w wyniku apelacji. W 1935 była jedną z sygnatariuszek apelu domagającego się uwolnienia więźniów politycznych i zamknięcia obozu w Berezie Kartuskiej. Pozostała aktywistką PPS do śmierci. Zmarła nagle, a jej pogrzeb w Warszawie stał się manifestacją PPS.

Spoczywa wraz ze swoim synem na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 183-VI-2)[2].

Przypisy

  1. WIEM, darmowa encyklopedia
  2. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.

Bibliografia[edytuj]

  • Jan Bełcikowski. Polskie kobiece stowarzyszenia i związki współpracy międzynarodowej kobiet. Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze "Polska Zjednoczona", 1939
  • Jan Bełcikowski. Warszawa kobieca. Warszawa: Biblioteka Nowej Cywilizacji, 1930
  • Izabela Mrzygłód. Justyna Budzińska-Tylicka. Na czele kobiet świadomych i postępowych, w: Krakowski Szlak Kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek, t. 5, red. E. Furgał, Kraków: Fundacja Przestrzeń Kobiet, 2013
  • Katarzyna Sierakowska. 'Budzińska-Tylicka, Justyna (1867-1936)', w: A Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms. Central, Eastern, and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries, red. Francisca de Haan, Krassimira Daskalova i Anna Loutfi. Budapest: CEU, 2006
  • Anna Szelągowska. Międzynarodowe Organizacje Kobiece. Warszawa: Wydział Prasowy ZPOK, 1934
  • Cecylia Walewska. W walce o równe prawa, nasze bojownice. Warszawa: Kobieta Współczesna, 1930