Kębłowo (wieś w powiecie wolsztyńskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kębłowo
wieś
Ilustracja
Kościół w Kębłowie
Herb
Herb Kębłowa
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat wolsztyński
Gmina Wolsztyn
Liczba ludności (2018) 1899
Strefa numeracyjna 68
Kod pocztowy 64-223
Tablice rejestracyjne PWL
SIMC 0916383
Położenie na mapie gminy Wolsztyn
Mapa lokalizacyjna gminy Wolsztyn
Kębłowo
Kębłowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kębłowo
Kębłowo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Kębłowo
Kębłowo
Położenie na mapie powiatu wolsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wolsztyńskiego
Kębłowo
Kębłowo
Ziemia52°03′00,0000″N 16°07′00,1200″E/52,050000 16,116700
Strona internetowa

Kębłowo (niem. Kiebel[1] gwar. Kymbłewo, nazywane potocznie także Kębłów[2]) – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie wolsztyńskim, w gminie Wolsztyn.

Gwara[edytuj | edytuj kod]

Gwarę Kębłowa cechują zwyczajne właściwości gwar Zachodniej Wielkopolski[3]. Jej cechami między innymi są:

  • silna tendencja do dwugłoskowej wymowy stpol. ā długiego jak
  • dwugłoskowa artykulacja sam. y jak yj(np. darujmyj)
  • dwugłoskowa i uprzedniona wymowa o jak łe(np. włeda zamiast woda )
  • dość częste obniżanie stpol. u w ů(mniej lub bardziej zbliżone do u lub o),ůł,ůł(gura, kůcharka)
  • koń. -e w dopełniaczu l.poj. żeńskich rzeczowników, przymiotników, zaimków miękkotermninowych i stwardiałych(zagun pszyńice, z Rosje,za moje pamińci)
  • oprócz udźwięcznienia międzywyrazowego typowego dla Wielkopolski, występują również ślady zachowywania dźwięczności spółgłosek na końcu wyrazu, łączące gwarę Kębłowa z gwarami łużyckimi i Kramskami na Babimojszczyźnie(wymowa nuż_taki zamiast nusz taki)[4]
  • wymowa dymboki(głęboki), pilovać(pilnować)
  • niemazurzenie - nieczęsta zamiana sz, ż, cz : na s, z ,c to zapewne skutek sąsiedztwa z oddaloną o 4 km Obrą


Jest nadal częściowo używana przez starsze pokolenie, u młodszego da się zauważyć powolny zanik, a raczej nieużywanie Kębłowskiej mowy. W 1951 roku teksty gwarowe z Kębłowa nagrał Zenon Sobierajski, badania te opublikował w książce pt."Teksty gwarowe z zachodniej Wielkopolski".

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kębłowo uzyskało lokację miejską w 1320 roku, zdegradowany przed 1800 rokiem, ponowne nadanie praw miejskich przed 1808 rokiem, degradacja w 1880 roku[5].

Abrahama z Nowego Dworu Mazowieckiego – z rodu Nałęczów – za sumy pożyczone królowi Ludwikowi oraz Królowym Elżbiecie i Jadwidze zamki Zbąszyń i Kębłowo z miastami i przyległymi wsiami. W wyniku działów wewnątrzrodzinnych oraz innych przyczyn Kębłowo zostało przejęte bezpośrednio, przez Nałęczów dopiero w 1408 roku.

  • 1414 – wzmiankowany młyn
  • 1417 – komora celna
  • 1420 – wzmianka o zaliczeniu miasta do powiatu kościańskiego należącego do województwa poznańskiego. Sprawa sądowa o misy i kotły gorzałczane, co jest dowodem na istnienie gorzelni.
  • 1429 – wzmiankowana szkoła trywialna
  • 1431Abraham ze Zbąszynia posłował do Pragi, gdzie zetknął się husytami oraz uczestniczył w obradach nad czterema artykułami praskimi. Po powrocie wspólnie z bratankiem, Abrahamem Kębłowskim, stali się gorącymi zwolennikami husytyzmu, a Zbąszyń i Kębłowo głównymi ośrodkami husytyzmu w Wielkopolsce
  • 1440 – Abraham Zbąski i Abraham Kębłowski wyrzekli się husytyzmu
  • 1450 – przed rokiem 1450 na przedmieściu Kębłowa zbudowany był kościół szpitalny pw św. Ducha. Wizytacja władz duchownych w roku 1603 nie odnotowała już istnienia tego kościoła, ani szpitala, chociaż budynek nazywany "szpitalem" istnieje do dzisiaj
  • 1458 – wystawienie 4 zbrojnych na wyprawę malborską
  • 1472 – wzmiankowany jest kościół św. Wawrzyńca
  • 1474 – książę Jan II Żagański zbrojnie napadł na miasto, splądrował je i spalił. Podczas pożaru w Kębłowie uległ rozległemu poparzeniu.
  • 1505Małgorzata Kębłowska wyszła za mąż za Mikołaja Potulickiego, na posag Małgorzaty vel Maruszki składały się: miasto Kębłowo z zamkiem oraz wsie: Niałek, Widzim, Berzyna, Dąbrowa, Wroniawy, Solec, Stradyń, Kurowo, Kawczyn, Oborzyska. Tak pokaźny majątek ziemski przydany został do majątku Potulickiego: Goślina, Przebędowo, Boduszewo, Runowo oraz Potulice.
  • 1510 – zmarł Abraham Kębłowski – ostatni męski potomek rodu Nałęczów z Kębłowa
  • 1624 – Stanisław i Wojciech Zbijewscy – właściciele Kębłowa oddali do użytku nowy, drewniany kościół w miejsce spalonego w 1602 roku kościoła parafialnego
  • 1641 – kościół św. Mikołaja stał na przedmieściu Kębłowa
  • koniec XVII w. - dobra kębłowskie kupione zostały przez Jakuba Bielińskiego
  • 1671-1939 - działało Bractwo Kurkowe
  • 1723 – wielki pożar Kębłowa, właścicielem był Aleksander Bieliński
  • 1724 – Aleksander Bieliński – właściciel Kębłowa, późniejszy kasztelan lędzki odbudował kościół po pożarze, była to budowla drewniana
  • 1793 – w wyniku II rozbioru Polski miasto weszło w granice królestwa pruskiego, liczyło wówczas 272 mieszkańców, w tym 250 katolików i 22 luteranów, miało 67 domów, z czego w mieście było 40, a na przedmieściu 27. Krótko po 1793 roku dobra widzimskie, a wraz z nimi Kębłowo, nabył książę Oranien, późniejszy król Niderlandów.
  • 1799-1806 prace nad osuszaniem doliny rzeki Obry. Wykopano wówczas kanały: Kościański, Północny, Południowy, Mosiński, Wincentowski i Dźwiński
  • 1823 – wielki pożar strawił całe miasto, razem z kościołem parafialnym.
  • 1857 – poświęcenie kościoła parafialnego, tym razem murowanego. Poświęcenia dokonał ks. dziekan Sulikowski
  • 1883 – Kębłowo utraciło prawa miejskie
  • 1 kwietnia 1905 – otwarto linię kolejową przez Kębłowo na odcinku Wolsztyn - Nowa Sól
  • 5 stycznia 1919 – Drużyna Kębłowska Powstańców Wielkopolskich brała udział w oswobodzeniu Wolsztyna

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka 17 batalionu celnego, a później placówka Straży Granicznej I linii „Kębłowo”[6].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Kębłowie funkcjonuje rolnictwo indywidualne, istnieje zakład przetwórstwa i uboju zwierząt, wydobycie i przeróbka kamienia Budowlanego, We wsi działają zakłady rzemieślnicze.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Instytucje kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Dom Kultury w ramach którego działają liczne sekcje zainteresowań oraz 150-osobowy Zespół Pieśni i Tańca "Kębłowo".

Instytucje oświatowe[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się szkoła podstawowa im. Franciszka Jujki przy ul. Wolsztyńskiej oraz gimnazjum im. Krzysztofa Żegockiego przy ul. Stradyńskiej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości siedzibę ma piłkarski Ludowy Klub Sportowy „Dąb” Kębłowo, który został założony w 1948 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gen-Wiki der Verein für Computergenealogie
  2. Teksty gwarowe zachodniej Wielkopolski, Zenon Sobierajski, Ossolineum 1985, str. 196, używanie nazwy Kymbłewo można spokojnie zauważyć w tekstach tam zawartych.
  3. Teksty gwarowe zachodniej Wielkopolski, Zenon Sobierajski, Ossolineum 1985
  4. Teksty gwarowe zachodniej Wielkopolski, Zenon Sobierajski, Ossolineum 1985, s. 175, przypis numer 48: " 48nuż taki z dźwięcznym ż przypomina stosunki w dialektach dolnołużyckich, jak w przykładach Bog_ten_kněz, ńebuź_tak głupy, omawianych przez A. Tomaszewskiego w artykule pt. Z Zagadnień łużyckiego "sandhi", Polono-slavica ofiarowane prof. H. Ułaszynowi, Poznań 1939, s. 49 n."
  5. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 38-39.
  6. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 22. ISBN 83-87424-77-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]