Kębłowo (wieś w powiecie wolsztyńskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kębłowo
wieś
Ilustracja
Kościół w Kębłowie
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat wolsztyński
Gmina Wolsztyn
Liczba ludności (2011) 1873[1]
Strefa numeracyjna 68
Kod pocztowy 64-223
Tablice rejestracyjne PWL
SIMC 0916383
Położenie na mapie gminy Wolsztyn
Mapa konturowa gminy Wolsztyn, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Kębłowo”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kębłowo”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Kębłowo”
Położenie na mapie powiatu wolsztyńskiego
Mapa konturowa powiatu wolsztyńskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Kębłowo”
Ziemia52°03′00,0000″N 16°07′00,1200″E/52,050000 16,116700
Strona internetowa
Herb miasta Kiebel z lat 1808–1883

Kębłowo (niem. Kiebel[2] gwar. Kymbłewo, nazywane potocznie także Kębłów[3]) – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie wolsztyńskim, w gminie Wolsztyn.

Gwara[edytuj | edytuj kod]

Gwarę Kębłowa cechują zwyczajne właściwości gwar Zachodniej Wielkopolski[4]. Jej cechami między innymi są:

  • silna tendencja do dwugłoskowej wymowy stpol. ā długiego jak
  • dwugłoskowa artykulacja sam. y jak yj(np. darujmyj)
  • dwugłoskowa i uprzedniona wymowa o jak łe(np. włeda zamiast woda)
  • dość częste obniżanie stpol. u w ů(mniej lub bardziej zbliżone do u lub o),ůł,ůł(gura, kůcharka)
  • koń. -e w dopełniaczu l.poj. żeńskich rzeczowników, przymiotników, zaimków miękkotermninowych i stwardiałych(zagun pszyńice, z Rosje,za moje pamińci)
  • oprócz udźwięcznienia międzywyrazowego typowego dla Wielkopolski, występują również ślady zachowywania dźwięczności spółgłosek na końcu wyrazu, łączące gwarę Kębłowa z gwarami łużyckimi i Kramskami na Babimojszczyźnie(wymowa nuż_taki zamiast nusz taki)[5]
  • wymowa dymboki(głęboki), pilovać(pilnować)
  • niemazurzenie – nieczęsta zamiana sz, ż, cz: na s, z, c to zapewne skutek sąsiedztwa z oddaloną o 4 km Obrą

Jest nadal częściowo używana przez starsze pokolenie, u młodszego da się zauważyć powolny zanik, a raczej nieużywanie Kębłowskiej mowy. W 1951 roku teksty gwarowe z Kębłowa nagrał Zenon Sobierajski, badania te opublikował w książce pt. ”Teksty gwarowe z zachodniej Wielkopolski”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kębłowo uzyskało lokację miejską w 1320 roku, zdegradowany przed 1800 rokiem, ponowne nadanie praw miejskich przed 1808 rokiem, degradacja w 1880 roku[6].

Abrahama z Nowego Dworu Mazowieckiego – z rodu Nałęczów – za sumy pożyczone królowi Ludwikowi oraz Królowym Elżbiecie i Jadwidze zamki Zbąszyń i Kębłowo z miastami i przyległymi wsiami. W wyniku działów wewnątrzrodzinnych oraz innych przyczyn Kębłowo zostało przejęte bezpośrednio, przez Nałęczów dopiero w 1408 roku.

  • 1414 – wzmiankowany młyn
  • 1417 – komora celna
  • 1420 – wzmianka o zaliczeniu miasta do powiatu kościańskiego należącego do województwa poznańskiego. Sprawa sądowa o misy i kotły gorzałczane, co jest dowodem na istnienie gorzelni.
  • 1429 – wzmiankowana szkoła trywialna
  • 1431Abraham ze Zbąszynia posłował do Pragi, gdzie zetknął się husytami oraz uczestniczył w obradach nad czterema artykułami praskimi. Po powrocie wspólnie z bratankiem, Abrahamem Kębłowskim, stali się gorącymi zwolennikami husytyzmu, a Zbąszyń i Kębłowo głównymi ośrodkami husytyzmu w Wielkopolsce
  • 1440 – Abraham Zbąski i Abraham Kębłowski wyrzekli się husytyzmu
  • 1450 – przed rokiem 1450 na przedmieściu Kębłowa zbudowany był kościół szpitalny pw św. Ducha. Wizytacja władz duchownych w roku 1603 nie odnotowała już istnienia tego kościoła, ani szpitala, chociaż budynek nazywany „szpitalem” istnieje do dzisiaj
  • 1458 – wystawienie 4 zbrojnych na wyprawę malborską
  • 1472 – wzmiankowany jest kościół św. Wawrzyńca
  • 1474 – książę Jan II Żagański zbrojnie napadł na miasto, splądrował je i spalił. Podczas pożaru w Kębłowie uległ rozległemu poparzeniu.
  • 1505Małgorzata Kębłowska wyszła za mąż za Mikołaja Potulickiego, na posag Małgorzaty vel Maruszki składały się: miasto Kębłowo z zamkiem oraz wsie: Niałek, Widzim, Berzyna, Dąbrowa, Wroniawy, Solec, Stradyń, Kurowo, Kawczyn, Oborzyska. Tak pokaźny majątek ziemski przydany został do majątku Potulickiego: Goślina, Przebędowo, Boduszewo, Runowo oraz Potulice.
  • 1510 – zmarł Abraham Kębłowski – ostatni męski potomek rodu Nałęczów z Kębłowa
  • 1624 – Stanisław i Wojciech Zbijewscy – właściciele Kębłowa oddali do użytku nowy, drewniany kościół w miejsce spalonego w 1602 roku kościoła parafialnego
  • 1641 – kościół św. Mikołaja stał na przedmieściu Kębłowa
  • koniec XVII w. – dobra kębłowskie kupione zostały przez Jakuba Bielińskiego
  • 16711939 – działało Bractwo Kurkowe
  • 1723 – wielki pożar Kębłowa, właścicielem był Aleksander Bieliński
  • 1724 – Aleksander Bieliński – właściciel Kębłowa, późniejszy kasztelan lędzki odbudował kościół po pożarze, była to budowla drewniana
  • 1793 – w wyniku II rozbioru Polski miasto weszło w granice królestwa pruskiego, liczyło wówczas 272 mieszkańców, w tym 250 katolików i 22 luteranów, miało 67 domów, z czego w mieście było 40, a na przedmieściu 27. Krótko po 1793 roku dobra widzimskie, a wraz z nimi Kębłowo, nabył książę Oranien, późniejszy król Niderlandów.
  • 17991806 prace nad osuszaniem doliny rzeki Obry. Wykopano wówczas kanały: Kościański, Północny, Południowy, Mosiński, Wincentowski i Dźwiński
  • 1823 – wielki pożar strawił całe miasto, razem z kościołem parafialnym.
  • 1857 – poświęcenie kościoła parafialnego, tym razem murowanego. Poświęcenia dokonał ks. dziekan Sulikowski
  • 1883 – Kębłowo utraciło prawa miejskie
  • 1 kwietnia 1905 – otwarto linię kolejową przez Kębłowo na odcinku Wolsztyn – Nowa Sól
  • 5 stycznia 1919 – Drużyna Kębłowska Powstańców Wielkopolskich brała udział w oswobodzeniu Wolsztyna

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka 17 batalionu celnego, a później placówka Straży Granicznej I linii „Kębłowo”[7].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Kębłowie funkcjonuje rolnictwo indywidualne, istnieje zakład przetwórstwa i uboju zwierząt, wydobycie i przeróbka kamienia Budowlanego, We wsi działają zakłady rzemieślnicze.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Instytucje kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Dom Kultury w ramach którego działają liczne sekcje zainteresowań oraz 150-osobowy Zespół Pieśni i Tańca „Kębłowo”.

Instytucje oświatowe[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się przedszkole przy ul. Wolsztyńskiej oraz szkoła podstawowa im. Franciszka Jujki przy ul. Stradyńskiej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości siedzibę ma piłkarski Ludowy Klub Sportowy „Dąb” Kębłowo, który został założony w 1948 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Kębłowo w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2021-02-02] (pol.).
  2. Gen-Wiki der Verein für Computergenealogie.
  3. Teksty gwarowe zachodniej Wielkopolski, Zenon Sobierajski, Ossolineum 1985, s. 196, używanie nazwy Kymbłewo można spokojnie zauważyć w tekstach tam zawartych.
  4. Teksty gwarowe zachodniej Wielkopolski, Zenon Sobierajski, Ossolineum 1985.
  5. Teksty gwarowe zachodniej Wielkopolski, Zenon Sobierajski, Ossolineum 1985, s. 175, przypis numer 48: 48nuż taki z dźwięcznym ż przypomina stosunki w dialektach dolnołużyckich, jak w przykładach Bog_ten_kněz, ńebuź_tak głupy, omawianych przez A. Tomaszewskiego w artykule pt. Z Zagadnień łużyckiego „sandhi”, Polono-slavica ofiarowane prof. H. Ułaszynowi, Poznań 1939, s. 49 n.”.
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 38–39.
  7. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 22. ISBN 83-87424-77-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]