Kładka Pamięci

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kładka Pamięci
Ilustracja
Kładka Pamięci nocą,
widok w kierunku zachodnim
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Miejsce ul. Chłodna
Projektant Tomasz Lec
Fundator Urząd Dzielnicy Wola
Data odsłonięcia 1 października 2011
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kładka Pamięci
Kładka Pamięci
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Kładka Pamięci
Kładka Pamięci
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kładka Pamięci
Kładka Pamięci
Ziemia52°14′15,73″N 20°59′20,67″E/52,237703 20,989075

Kładka Pamięci – pomnik w formie instalacji artystycznej znajdujący się na ul. Chłodnej przy skrzyżowaniu z ul. Żelazną w Warszawie. Upamiętnia drewniany most istniejący w tym miejscu w getcie warszawskim w 1942[1].

Pomnik powstał jako element zrealizowanego w latach 2010–2011 projektu rewitalizacji wschodniego odcinka ulicy Chłodnej[2].

Kontekst historyczny miejsca[edytuj | edytuj kod]

Drewniany most nad ulicą Chłodną, wyłączoną z warszawskiego getta z uwagi na jej ważne znaczenie komunikacyjne, był największą z czterech tego rodzaju konstrukcji na terenie dzielnicy zamkniętej[a]. Został zbudowany na wysokości drugiego piętra pomiędzy kamienicami pod adresami Chłodna 23 i 26[3]. Miał ułatwić Żydom przemieszczanie się pomiędzy południową i północną częścią getta (tzw. małym i dużym gettem) przez ruchliwe skrzyżowanie z ulicą Żelazną[4]. Mieszkańcy getta mogli z niego zobaczyć niedostępną dla nich część Warszawy, dlatego bywał nazywany mostem westchnień[5].

Most, zaprojektowany przez niemiecką firmę Schmied i Muentzermann, został oddany do użytku 26 stycznia 1942[6][3]. Ruch kołowy w dalszym ciągu odbywał się ulicą Żelazną (po zmianach granic getta jesienią 1941 mur getta został przesunięty na środek ulicy)[7]. Ruch na skrzyżowaniu regulowali polscy i żydowscy policjanci za pomocą specjalnej bramy[4].

Wysoki most, wzniesiony w pobliżu ważnego skrzyżowania nad przelotową ulicą Chłodną, stał się jednym z symboli podzielonego przez Niemców miasta[8]. Został rozebrany po zmniejszeniu obszaru getta w czasie wielkiej akcji likwidacyjnej i włączeniu jego części położonej na południe od ulicy Leszno do „aryjskiej” części Warszawy w sierpniu 1942[9][10].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Pomnik składa się z dwóch par ponad dziesięciometrowych słupów ustawionych po obu stronach ulicy. Zostały one obłożone okładziną z brązu krzemowego, mającego przypominać drewniane belki mostu. Pomiędzy słupami rozpięto cztery światłowody o długości 27 metrów, wyznaczające miejsce, w którym znajdował się podest i poręcze mostu[11][2].

W zamierzeniu projektanta instalacji, Tomasza Leca, ma być ona strukturą niejednoznaczną służącą kontemplacji – inną w świetle słonecznym, w deszczu i w nocy[12]. Po włączeniu iluminacji po zapadnięciu zmroku białe linie światła wyznaczą w powietrzu pustą i niedostępną przestrzeń, a cienie rzucane przez umieszczone na wysokości ośmiu metrów dwa małe ekrany mają stwarzać iluzję, że po kładce poruszają się ludzie[11].

W dwóch słupach ustawionych po północnej stronie Chłodnej zamontowano cztery stereoskopy, w których można obejrzeć trójwymiarowe zdjęcia mostu oraz usłyszeć dźwięki przejeżdżających tramwajów, tupot ludzkich stóp na schodach mostu i śpiew żydowskiego kantora[2][11].

Instalacja została uruchomiona 1 października 2011 wraz z oddaniem do użytku przebudowanego odcinka ulicy Chłodnej[13]. Jest trzecim znajdującym się na skrzyżowaniu upamiętnieniem drewnianego mostu z 1942, po odsłoniętym w kwietniu 2007 muralu Tam była kładka i ustawionym w listopadzie 2008 jednym z 22 pomników granic getta[14][15].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Pozostałe zostały wniesione nad ulicami: Mławską (luty 1941), Przebieg (czerwiec 1941) oraz Żelazną przy skrzyżowaniu z ulicą Leszno (listopad 1941) Zob. Krzysztof Komorowski (red.): Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon. Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 480. ISBN 978-83-1113474-4.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kładka Pamięci przy Chłodnej. Będą tam dźwięki z okupowanej Warszawy. warszawa.wyborcza.pl, 3 sierpnia 2015. [dostęp 2015-11-21].
  2. a b c Marta Chodorska, Tomasz Chodorski: Warszawa 2011. Najciekawsze realizacje roku. Warszawa: Wydawnictwo Horn, 2012, s. 45. ISBN 978-83-932396-2-7.
  3. a b Igor Piotrowski: Chłodna. Warszawa: Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki, 2007, s. 46. ISBN 978-83-60623-23-7.
  4. a b Henryk Makower: Pamiętnik z getta warszawskiego październik 1940–styczeń 1943. Wrocław: Ossolineum, 1997, s. 175. ISBN 83-04-02260-5.
  5. Krzysztof Komorowski (red.): Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon. Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 480. ISBN 978-83-1113474-4.
  6. Marian Fuks (red.): Adama Czerniakowa dziennik getta warszawskiego 6.IX.1939-23.VII.1942. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 167, 233. ISBN 83-01-03042-9.
  7. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 141–142. ISBN 978-83-63444-27-3.
  8. Igor Piotrowski: Chłodna. Warszawa: Mazowieckie Centrum Kultury u Sztuki, 2007, s. 46, 48. ISBN 978-83-60623-23-7.
  9. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 113. ISBN 978-83-63444-27-3.
  10. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2. Canaletta-Długosza. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 41. ISBN 83-9066291-4.
  11. a b c Realizacje: Świetlna kładka. Rewitalizacja ul. Chłodnej w Warszawie. swiatlowody.com, 30 stycznia 2012. [dostęp 2015-11-22].
  12. Piotr Kosiewski: Zaznaczyć miejsce. Wywiad z Tomaszem Lecem. W: Tygodnik Powszechny [on-line]. tygodnikpowszechny.pl, 12 kwietnia 2012. [dostęp 2015-11-22].
  13. Rewitalizacja ulicy Chłodnej. W: Urząd Dzielnicy Warszawa-Wola m.st. Warszawy [on-line]. wola.waw.pl. [dostęp 2015-11-21].
  14. Mural „Tam była kładka”. Urząd Dzielnicy Wola m.st. Warszawy, 24 kwietnia 2007. [dostęp 2013-02-25].
  15. Miejsca Pamięci na Woli. Część II. Warszawa: Urząd Dzilenicy Wola m.st. Warszawy, 2014, s. 16. ISBN 978-83-911262-4-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]