KT-76

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
KT-76
Śródokręcie kutra proj. 183
Śródokręcie kutra proj. 183
Klasa kuter torpedowy
Typ proj. 183
Oznaczenie NATO P-6
Historia
Stocznia Nr 5, Leningrad Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Zamówiony dla  MW ZSRR
Nazwa 565[a]
 Marynarka Wojenna (PRL)
Nazwa KT-76, 406
Wejście do służby 11 października 1958
Wycofanie ze służby 31 grudnia 1967
 Polska
Nazwa KS-1
Wejście do służby 20 stycznia 1972
Wycofanie ze służby 31 grudnia 1985
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 56 ton
pełna: 67 t
Długość 25,5 metra
Szerokość 6,1 m
Zanurzenie 1,13 m
Napęd
4 silniki wysokoprężne M-50F o łącznej mocy 4800 KM
4 śruby
Prędkość 43 węzły
Zasięg 1000 Mm przy prędkości 14 węzłów
Sensory
system kontroli ognia Tros
system „swój-obcy” Kremnij-1
radar Zarnica
Uzbrojenie
4 działka kal. 25 mm 2M-3M (2 x II)
8-12 bg, ew. 18 min
Wyrzutnie torpedowe 2 x 533 mm
Wyposażenie
radiostacja R-609
Załoga 14

KT-76polski kuter torpedowy z okresu zimnej wojny, jeden z dziewiętnastu pozyskanych przez Polskę radzieckich okrętów projektu 183. Jednostkę zbudowano w stoczni numer 5 w Leningradzie, a następnie została wydzierżawiona przez Polskę i 11 października 1958 roku weszła w skład Marynarki Wojennej. Intensywnie eksploatowany okręt, oznaczony znakami burtowymi KT-76 i 406, zakończył służbę jako kuter torpedowy w grudniu 1967 roku, po czym przystosowano go do pełnienia roli okrętu-celu i oznaczono KS-1. Ostatecznie został skreślony z listy floty 31 grudnia 1985 roku, jako ostatni z polskich kutrów torpedowych proj. 183.

Projekt i budowa[edytuj]

Prace nad dużym kutrem torpedowym rozpoczęły się w ZSRR w 1946 roku[5]. Ostateczny projekt jednostki pod oznaczeniem 183 powstał w biurze konstrukcyjnym CKB-5 w Leningradzie, a w 1949 roku prototyp przekazano Marynarce Wojennej ZSRR[5]. W porównaniu do poprzedników nowe okręty miały większą dzielność morską, doskonalsze uzbrojenie i rozwijały większą prędkość[5]. W 1952 roku rozpoczęto ich produkcję seryjną, budując do 1960 roku łącznie 360 okrętów[1][6]. Zadaniem kutrów było wykonywanie samodzielnych lub zespołowych ataków torpedowych na cele nawodne, operujące na obszarach przybrzeżnych i zamkniętych akwenach[7].

Na początku lat 50. w Dowództwie Marynarki Wojennej rozważano możliwość budowy kutrów torpedowych w polskich stoczniach (projektu TD-200)[8]. W październiku 1954 roku podjęto jednak decyzję o rezygnacji z ich budowy w kraju, w zamian postanowiono zakupić lub wydzierżawić w ZSRR gotowe jednostki tej klasy, nowszego proj. 183[8]. W 1955 roku uzyskano zgodę ZSRR na zakup pięciu nowych, nieużytkowanych jednostek tego typu, w cenie 2,5 mln rubli za okręt, a w 1957 roku zakupiono kolejne trzy kutry[8][9]. Z powodów ekonomicznych następne 11 okrętów tego typu pozyskano drogą dzierżawy, płacąc łącznie 12,6 mln rubli[2][b].

Przyszły KT-76 zbudowany został w stoczni numer 5 (ros. Katiernyj Zawod) w Leningradzie[3][10]. Jednostka prawdopodobnie powstała w 1953 roku, a po ukończeniu nie była eksploatowana i została zakonserwowana na lądzie w Kaliningradzie[11]. Okręt w Marynarce Wojennej ZSRR oznaczony był numerem 565[1][a].

Dane taktyczno-techniczne[edytuj]

Montaż zestawu 2M-3M na pokładzie bliźniaczego kutra 401

Okręt był dużym kutrem torpedowym[1]. Długość całkowita wykonanego z drewna kadłuba wynosiła 25,5 metra, szerokość 6,1 metra i zanurzenie 1,13 metra[3]. Wyporność standardowa wynosiła 56 ton, zaś pełna 67 ton[3][5][c]. Kadłub podzielony był na osiem przedziałów (od dziobu): I – forpik, II – przedział załogi, III – pomieszczenia oficerskie i kambuz, IV – agregaty prądotwórcze, pomieszczenia oficerskie i pomieszczenia socjalne, V i VI – silniki, VII – zbiorniki paliwa i VIII – magazyn amunicji i pomieszczenie sterowe[15]. Na śródokręciu mieściła się niewielka, otwarta nadbudówka, za którą znajdował się składany do tyłu maszt i otwór kanału wentylacyjnego siłowni[15]. Okręt napędzany był przez cztery czterosuwowe silniki wysokoprężne M-50F o łącznej mocy 4800 koni mechanicznych (KM), poruszające czterema śrubami o stałym skoku[3][13][d]. Maksymalna prędkość okrętu wynosiła 43 węzły, zaś ekonomiczna 32,9 węzła[3][9]. Okręt zabierał 10,3 tony paliwa[9], co pozwalało osiągnąć zasięg wynoszący 1000 Mm przy prędkości 14 węzłów lub 600 Mm przy prędkości 32,9 węzła[12][13]. Energię elektryczną zapewniało pięć generatorów wysokoprężnych: jeden DG-12,5 (o mocy 17 KM) i cztery o mocy 1,36 KM każdy[1]. Autonomiczność okrętu wynosiła 5 dób, a wyjść w morze mógł przy sile wiatru do 8°B[1][9]. Instrukcja umożliwiała pływanie z prędkością maksymalną i użycie uzbrojenia przy stanie morza wynoszącym 3[15].

Jednostka wyposażona była w dwie pojedyncze wyrzutnie torpedowe TTKA-53M kal. 533 mm, umieszczone wzdłuż burt na śródokręciu z odchyleniem 6° na zewnątrz, przenosząc dwie torpedy typu 53-38U lub 53-39[1][3]. Uzbrojenie artyleryjskie jednostki stanowiły dwa podwójne zestawy działek automatycznych 2M-3M kal. 25 mm, z łącznym zapasem amunicji wynoszącym 4000 naboi, umieszczone przed nadbudówką (przesunięte na lewo od osi płaszczyzny okrętu w celu polepszenia widoczności z pomostu bojowego) i na rufie[13][15]. Broń ZOP stanowiło 8–12 bomb głębinowych BB-1, umieszczonych wzdłuż burt w części rufowej, za wyrzutniami torpedowymi[3][13]. Opcjonalnie, zamiast torped i bomb głębinowych okręt mógł zabrać na pokład 18 min AMD-500[1]. Wyposażenie radioelektroniczne obejmowało system kontroli ognia Tros, system rozpoznawczy „swój-obcy” typu Kremnij-1, radiostację R-609 oraz radar Zarnica[1][5][9]. Okręt wyposażony był też w umieszczone na rufie wyrzutnie dla 12 świec dymnych[14].

Załoga okrętu składała się z 14 osób – 2 oficerów, 9 podoficerów i 3 marynarzy[3][9][e].

Służba[edytuj]

Moment odpalenia torped z pokładu polskiego kutra proj. 183

Po zawarciu 5 września 1958 roku umowy o dzierżawie, 11 października jednostka pod oznaczeniem KT-76 (KT – kuter torpedowy)[17] rozkazem Dowódcy Marynarki Wojennej nr 044/Org. została przyjęta w skład Marynarki Wojennej (wraz z bliźniaczymi kutrami KT-71, KT-72, KT-73, KT-74, KT-75, KT-77, KT-78, KT-79, KT-91 i KT-92)[2][18][f]. Okręt początkowo wchodził w skład Dywizjonu Kutrów Torpedowych stacjonując w Gdyni, przeformowanego w listopadzie 1958 roku w Brygadę Kutrów Torpedowych, także z bazą z Gdyni[3][18]. W styczniu 1960 roku numer burtowy okrętu został zmieniony na 406[19]. Po zakończeniu okresu dzierżawy, 1 stycznia 1962 roku jednostka została zakupiona przez Marynarkę Wojenną w cenie 120 000 [2][g]. W wyniku reorganizacji od 1965 roku Brygada Kutrów Torpedowych przyjęła nazwę 3. Brygady Kutrów Torpedowych, a okręt przydzielono do 2. Dywizjonu Kutrów Torpedowych[3]. Jednostka (podobnie jak inne polskie kutry proj. 183) była intensywnie eksploatowana, uczestnicząc w ćwiczeniach i manewrach, a na jej pokładzie wyszkoliło się wielu morskich specjalistów[7]. Jako kuter torpedowy okręt zakończył służbę 31 grudnia 1967 roku (rozkazem Dowódcy Marynarki Wojennej nr 072/Org. z 20 listopada tego roku)[4][18][h]. Planowano ustawić go na lądzie w charakterze poligonu szkoleniowego broni masowego rażenia, jednak w marcu 1969 roku trafił do Stoczni Rzecznej w Pleniewie[3]. Po usunięciu uzbrojenia i większości wyposażenia na okręcie zamontowano masywny maszt z zestawem pasywnych reflektorów radiolokacyjnych, przystosowując go do pełnienia roli okrętu-celu dla załóg kutrów rakietowych proj. 205[3]. Jednostka, z oznaczeniem KS-1, ponownie weszła do służby 20 stycznia 1972 roku (rozkaz Dowódcy Marynarki Wojennej nr 04/Org. z 15 stycznia tego roku)[4]. Okręt spisano z listy floty 31 grudnia 1985 roku (na podstawie rozkazu Dowódcy Marynarki Wojennej nr 0123 z 4 września 1985 roku)[3][20]. Był najdłużej eksploatowanym polskim kutrem proj. 183[18].

Uwagi

  1. a b Według R. Volkova i A. Brichevsky’ego[1]. Według R. Rochowicza okręt nosił oznaczenie TK-565[2], zaś J. Ciślak i W. Koszela podają, że okręt nosił numer T-565[3][4], co kłóci się pośrednio z informacją R. Volkova i A. Brichevsky’ego, że zmiany oznaczeń kutrów torpedowych w ZSRR z TK- na T- dokonano w 1966 roku.
  2. Zakup jednostek pochłonąłby dwukrotnie więcej funduszy – 26 mln rubli[2].
  3. Conway’s All the World’s Fighting Ships 1947–1995 i M.B. Pietlewannyj podają wyporność standardową 61,5 tony i pełną 66,5 tony[12][13], zaś M. Piwowoński 65/75 ton[14].
  4. I. Gogin podaje, że okręt napędzały silniki M-50FTK o łącznej mocy 6000 KM[10].
  5. Według M. Soroki załoga okrętu liczyła 20 osób[16].
  6. Załogi nowych jedenastu kutrów torpedowych zostały skompletowane dzięki wycofaniu z aktywnej służby jedenastu ścigaczy okrętów podwodnych proj. OD-200[2].
  7. Ówczesna cena samochodu marki Warszawa[2].
  8. Według W. Koszeli okręt wycofano ze służby 31 grudnia 1968 roku[3].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i Roman Volkov, Andrew Brichevsky: Large torpedo boats – Project 183 (ang.). RussianShips.info. [dostęp 2017-05-29].
  2. a b c d e f g Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 42. 
  3. a b c d e f g h i j k l m n o Witold Koszela: Okręty Floty Polskiej. T. I. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2017, s. 348.
  4. a b c Jarosław Ciślak. Jednostki lekkich sił uderzeniowych Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 2/2014 - wydanie specjalne (144). s. 22. 
  5. a b c d e Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 38. 
  6. Ivan Gogin: TK-501 attack craft (torpedo) (project 183) (1949 - 1960) (ang.). Navypedia. [dostęp 2017-05-29].
  7. a b Witold Koszela: Okręty Floty Polskiej. T. I. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2017, s. 346.
  8. a b c Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 41. 
  9. a b c d e f Czesław Ciesielski, Walter Pater, Jerzy Przybylski: Polska Marynarka Wojenna 1918-1980. Warszawa: Bellona, 1992, s. 222.
  10. a b Ivan Gogin: KT-76 torpedo attack craft (project 183, 1956 - 1958) (ang.). Navypedia. [dostęp 2017-05-29].
  11. Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 41-42. 
  12. a b Robert Gardiner, Stephen Chumbley: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1947-1995. Annapolis: 1996, s. 416.
  13. a b c d e M.B. Pietlewannyj: Korabli stran Warszawskogo dogowora. Sankt Petersburg: 2009, s. 123.
  14. a b Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989, s. 331.
  15. a b c d Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). s. 39. 
  16. Marek Soroka: Polskie Okręty Wojenne 1945-1980. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1986, s. 36.
  17. Robert Gardiner, Stephen Chumbley: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1947-1995. Annapolis: 1996, s. 314.
  18. a b c d Jarosław Ciślak. Jednostki lekkich sił uderzeniowych Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 2/2014 - wydanie specjalne (144). s. 20. 
  19. Jarosław Ciślak. Jednostki lekkich sił uderzeniowych Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 2/2014 - wydanie specjalne (144). s. 20-21. 
  20. Jarosław Ciślak. Jednostki lekkich sił uderzeniowych Marynarki Wojennej. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 2/2014 - wydanie specjalne (144). s. 26. 

Bibliografia[edytuj]

  • Witold Koszela: Okręty Floty Polskiej. T. I. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-67-2.
  • M.B. Pietlewannyj: Korabli stran Warszawskogo dogowora. Sankt Petersburg: Galeja Print, 2009. ISBN 978-5-8172-0127-7. (ros.)
  • Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989. ISBN 83-10-08902-3.
  • Robert Rochowicz. Kutry projektu 183. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 2/1999 (15). ISSN 1426-529X. 
  • Marek Soroka: Polskie Okręty Wojenne 1945-1980. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1986. ISBN 83-215-3249-7.
  • Roman Volkov, Andrew Brichevsky: Large torpedo boats – Project 183 (ang.). RussianShips.info. [dostęp 2017-05-29].