Kałkuny (gmina)
55°51′N 26°29′E/55,847778 26,486944| gmina wiejska | |
| 1889–1949, 1990– | |
 Pałac w Kałkunach | |
| Państwo | |
|---|---|
| Region |
1889–1917: gub. kurlandzka |
| Powiat |
1889–1919: iłłuksztański |
| Siedziba |
do 1925: Kałkuny (Kalkūni) |
| Data powstania |
1889, 1990 |
| Data likwidacji |
1949 |
| Powierzchnia |
67,2 km2[1] |
| Populacja (2025) • liczba ludności |
|
| • gęstość |
25,6 |
| Plan gminy Kałkuny | |
 | |
Położenie na mapie Łotwy  | |
| 55°51′N 26°29′E/55,847778 26,486944 | |
| Strona internetowa | |
Kałkuny (łot. Kalkūnes pagasts) – gmina wiejska (pagasts) na Łotwie, w novadsie Górna Dźwina (od 2021). Siedzibą władz gminy są Kałkuny (łot. Kalkūni), blisko granicy z Litwą i Białorusią.
Dawniej była to jednostka w Imperium Rosyjskim, Polsce, Republice Łotewskiej i ZSRR, funkcjonująca w latach 1889–1949.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Gmina zbiorowa Kałkuny (ros. Калкунская волость[3], łot. Kalkūnes pagasts, niem. Gemeinde Kalkuhnen) powstała w 1889 roku w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego[4], która w przypadku historycznych krain Łotwy nastąpiła 20–30 lat później niż w innych guberniach[5]. Gmina powstała z połączenia gmin jednostkowych Kalkuhnen, Klopmannsrode, Diedrichstein i Meduma, majątków Birkineļi, Baltā, Alexanderhof, Randene, Berkovu, Kalīži, Vasariški, Neufeld, Grenzberg, Kleimansrode, Liginiški i Gützenstein oraz okolic Grīva, Nīderkūnis, Judovka i Liginiški[6]. Weszła w skład powiatu iłłuksztańskiego, należącego do guberni kurlandzkiej[7].
Gmina graniczyła od zachodu z gminami Swenten i Kurzum, od południa z gminą Demmen, od wschodu z gminą Skrudalina, a od północy – poprzez Dźwinę – z gubernią witebską[8].
Po I wojnie światowej jednostka weszła w skład utworzonego 31 października 1919 i administrowanego przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich powiatu brasławskiego[9], w ramach tzw. administracyjnego okręgu wileńskiego[10][11]. W 1919 roku gminę zamieszkiwało 4,588 obywateli, w większości starowiercy i katolicy[11]:
| Gmina | Ludność | Wyznanie w % | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Katolicy | Starowiercy | Prawosławni | Żydzi | ||
| Kałkuny | 4,588 | 45,1 | 45,3 | 5,6 | 2,4 |
| miasto Grzywa | 1,673 | 39,8 | 0,0 | 4,6 | 5,3 |
Jednakże w lipcu 1920 roku obszar gminy Kałkuny (oraz pięciu innych sąsiednich gmin o łącznej powierzchni 1,5 tys. km²[12]) został zajęty przez Łotyszy i wcielony do Republiki Łotewskiej[13]. Gmina weszła skład łotewskiego powiatu iłłuksztańskiego. W 1925 roku nazwę gminy (i jej siedziby) zmieniono na Laucesa (łot. Laucesas pagasts). W 1935 roku jej powierzchnia wynosiła 156 km², a zamieszkiwało ją 1,800 ludzi[14].
Po II wojnie światowej gmina Laucesa weszła w struktury administracyjne Związku Radzieckiego (Łotewskiej SRR). W 1945 roku gminę podzielono na cztery rady wiejskie (Kalkūne, Laucesa, Maija i Malta). Gminę zniesiono ostatecznie w 1949 roku, wraz z powiatem iłłuksztańskim[4].
Współczesną, mniejszą, gminę Kałkuny reaktywowano w 1990 roku, obok nowej gminy Laucesa[15].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā 2022 - 2025
- ↑ Iedzīvotāju skaits pēc tautības reģionos, pilsētās, novados, pagastos, apkaimēs un blīvi apdzīvotās teritorijās gada sākumā 2012 - 2025
- ↑ Волостныя, станичныя, сельския, гминныя правления и управления, а также полицейские станы всей России с обозначением места их нахождения [online] [dostęp 2025-12-13] (ros.).
- 1 2 Latvijas pagasti. Enciklopēdija. Rīga : A/S Preses nams.
- ↑ W wykazie gmin z 1890 nowego podziału guberni kurlandzkiej na gminy zbiorowe jeszcze nie uwzględniono, przez co przedstawiono nie obowiązujący już podział na gminy jednostkowe.
- ↑ Карта волостей Курляндской губернии 1892.
- ↑ Volosts and gminas of 1890. Governorates: 1st Arkhangelsk - 25th Nizhny Novgorod. St . Petersburg, 1892.
- ↑ Прибалтийский фронт | Уезды Латвии [online], www.pribfront.ru [dostęp 2025-12-13].
- ↑ Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 25, poz. 257.
- ↑ Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno - administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
- 1 2 Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919
- ↑ Obszar ten jest jedynym skrawkiem terytorium należącym do Łotwy, który podlegał pod polską administrację w latach międzywojennych.
- ↑ P. Łossowski: Łotwa nasz sąsiad. Warszawa: 1990.
- ↑ Okupētās Latvijas administratīvi teritoriālais iedalījums. Latvijas Valsts arhīvu ģenerāldirekcija. Rīga, 1997. ISBN 9984-9256-0-9
- ↑ Latvijas pagasti. Enciklopēdija. Rīga : A/S Preses nams.