Kajetan Czarkowski-Golejewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kajetan Czarkowski-Golejewski
Ilustracja
Kajetan Czarkowski-Golejewski (przed 1936)
podpułkownik dyplomowany kawalerii podpułkownik dyplomowany kawalerii
Data i miejsce urodzenia 20 kwietnia 1897
Zagrobela
Data i miejsce śmierci 4 września 1977
Buch am Ammersee
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpgPolskie Siły Zbrojne
Jednostki 8 Pułk Ułanów
9 Samodzielna Brygada Kawalerii
4 Dywizja Kawalerii
Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VI
14 Pułk Ułanów Jazłowieckich
1 Dywizja Pancerna
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka
hiszpańska wojna domowa
II wojna światowa (kampania wrześniowa, front zachodni)
Kajetan Czarkowski-Golejewski
Ilustracja
Pracodawca Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa
Rodzice Tadeusz, Klementyna
Małżeństwo Zofia (I), Clara (II)
Dzieci John, Róża, Diana
Krewni i powinowaci Cyryl, Wiktor (bracia przyrodni)

Kajetan Tadeusz Teodor Czarkowski-Golejewski[1] (ur. 20 kwietnia 1897 w Zagrobeli, zm. 4 września 1977 w Buch am Ammersee) – polski ziemianin, pilot lotniczy i szybowcowy, publicysta, podpułkownik dyplomowany kawalerii Polskich Sił Zbrojnych, pracownik Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

Budynek dworu w Grzędzie

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 20 kwietnia 1897 w Zagrobeli[2][3] jako syn Tadeusza (1859–1945) herbu Habdank z jego drugiego małżeństwa z Klementyną z domu Rudnicką herbu Lis (1862–1898)[4]. Jego przyrodnimi braćmi byli m.in. Cyryl (1885–1940) i Wiktor (1888–1940), którzy w 1940 zostali ofiarami zbrodni katyńskiej (ich nazwiska znalazły się na Ukraińskiej Liście Katyńskiej)[5].

Uczęszczał do szkoły powszechnej we Lwowie, w 1911 ukończył IV klasę w Zakładzie Naukowo-Wychowawczym oo. Jezuitów w Bąkowicach pod Chyrowem[6]. W 1914 ukończył VII klasę w Gimnazjum im. Mickiewicza we Lwowie (w jego klasie był Stanisław Getter)[7]. Następnie ukończył gimnazjum w Wiedniu[2]. Został absolwentem szkoły oficerskiej c. i k. armii w Stockerau[2]. Przez dwa lata studiował w Sorbonie w Paryżu, po czym ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie uzyskując tytuł naukowy doktora praw[2][4][8].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ochotniczo wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej[4][8]. Został przyjęty do Wojska Polskiego[4]. W 1920 sprawował funkcję przedstawiciela RP w Międzysojuszniczej Komisji Alianckiej w sprawie Zaolzia w Cieszynie[4]. Został awansowany na stopień porucznika kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[9][10]. W 1923 był oficerem rezerwowym 8 pułku ułanów w garnizonie Kraków (podobnie jak jego przyrodni brat, rtm. rez. Wiktor Czarkowski-Golejewski)[11][3]. W 1924 był oficerem rezerwowym tej jednostki zatrzymanym w służbie czynnej[12]. Następnie został zweryfikowany w stopniu porucznika kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 marca 1924 z lokatą 1 w 1928[13] i w 1932[14]. Z dniem 1 listopada 1925 roku został powołany do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza Kursu 1925–1927. Z dniem 28 października 1927 roku, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przeniesiony do dowództwa 9 Samodzielnej Brygady Kawalerii w Baranowiczach na stanowisko oficera sztabu[15][16]. 5 listopada 1928 roku został przeniesiony do dowództwa 4 Dywizji Kawalerii we Lwowie na stanowisko oficera sztabu[17]. W 1930 roku, po rozformowaniu dywizji, pozostawał w dyspozycji szefa Sztabu Głównego[18]. 20 września 1930 roku otrzymał przeniesienie do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie[19][20]. Z dniem 1 listopada 1933 roku został przeniesiony do 14 pułku Ułanów Jazłowieckich we Lwowie[21]. Z dniem 31 grudnia 1934 roku został przeniesiony w stan spoczynku[22].

Był entuzjastą i hobbystą lotnictwa. Został pilotem sportowym i turystycznym[8]. Naukę pilotażu rozwijał we Lwowie[23]. Pełnił funkcje prezesa[4] i wiceprezesa Aeroklubu Lwowskiego[8]. Był uważany za jednego z polskich pionierów lotnictwa i szybownictwa sportowego[2][3]. Na przełomie lat 20. i 30. był sponsorem Warsztatów Szybowcowych Zarządu Związku Awiatycznego Studentów Politechniki Lwowskiej (ZASPL), w 1933 przekształconych w spółkę[24]. Po zakupie w 1930 samolotu DH-60G Gipsy Moth (nr seryjny 1818) i wydaniu dla niego numeru rejestracyjnego SP-AEU, przynależnym do Aeroklubu Lwowskiego, przedsięwziął – pierwotnie zamiarze turystycznym – lot w barwach Lwowskiego Klubu Akademickiego z celem dotarcia na Daleki Wschód do Tokio w Japonii[25][26][27][28]. Bez nagłośnienia swojego pomysłu i zewnętrznego wsparcia finansowego, lotnik wystartował w dniu 15 marca 1931, rozpoczynając próbę przelotu z Rzymu i mając zapas benzyny na ok. 7 godzin lotu[25][23]. Następnego dnia maszyna zatrzymała się w tureckim Konya, a dalej po 12 godzinach i przebytych 1200 km w syryjskim Aleppo[25]. 17 marca doleciał do irackiego Rumadi nad Eufratem, po czym wylądował w Shaibach nad Bossorą podczas burzy piaskowej[25]. 19 marca odleciał do irańskiego Buszehru, a 20 marca do Chahbar, po czym dotarł do Dżask, 21 marca poleciał do Karaczi, 23 marca do Dźodhpur, po czym trafił do Delhi, gdzie zatrzymał się przebywając wśród miejscowej ludności w kolonii angielskiej[25]. 30 marca odleciał do Allahabad, następnego dnia do Kalkuty, 1 kwietnia trafił do birmańskiego Akjab i tego samego dnia dotarł do syjamskiego Rangunu i Don Mueang, a 3 kwietnia do Bangkoku[25]. Następnie zamierzał dostać się do Korat w Indochinach, lecz wskutek burzy 4 kwietnia usiłował lądować, co zakończyło się kapotażem i wypadkiem w dżungli w okolicach Bangkoku[25][24]. W zdarzeniu odniósł liczne obrażenia, w tym stracił prawe oko[25][4]. Lot stanowił pierwszy polski przelot do Indii i Syjamu[2][29][30]. Po wypadku przez kilka miesięcy przebywał na leczeniu szpitalnym, po czym wraz z silnikiem swojej maszyny powrócił do Europy[25][2]. Całą przygodę opisał w publikacji pt. SP-AEU. 13 dni lotu nad Azją[25].

3 czerwca 1933 dokonał przelotu w linii prostej szybowcem IS-B Komar z Bezmiechowej do okolic Turki na odległość 44,8 km, ustanawiając rekord Polski[31][4][32][33]. W sierpniu 1936[34] uległ wypadkowi lotniczemu na obszarze Francji na lotnisku Lagord pod Rochelles[35] niedaleko granicy z Hiszpanią, odbywając od 15 sierpnia 1936 lot z lotniska Gatwick w Londynie do Hiszpanii celem przekazania samolotu Fokker F-XII siłom rządowym gen. Francisco Franco podczas hiszpańskiej wojny domowej[4][8]; w akcji wzięło udział czterech pilotów[36], którzy przeszli krótkie szkolenie, lecz nie mieli wcześniejszego doświadczenia w pilotowaniu dużych, wielosilnikowych maszyn; jeden z nich, przyjaciel K. Czarkowskiego-Golejewskiego, hr. kpt. pil. dypl. Jan Kazimierz Lasocki (obaj kształcili się w Stockerau oraz służyli w 8 pułku ułanów) w trakcie tej wyprawy ok. 2 godziny po awarii Czarkowskiego-Golejewskiego[37] zginął w wypadku na lotnisku w Biarritz[38][39][40]. Informacja o tym wydarzeniu odbiła się echem we Lwowie[8][41]. Kajetan Czarkowski-Golejewski został zatrzymany przez władze francuskie w miejscu wypadku w La Rochelle, którym oświadczył, że leciał do Portugalii, zaś po dwóch godzinach został zwolniony[36][42]. Nie posiadał prawa jazdy międzynarodowego, zaś z uwagi na brak jednego oka był uprawniony do pilotażu tylko w polskiej przestrzeni powietrznej[36]. Po powrocie do Krakowa 20 sierpnia 1936 oświadczył opinii publicznej, iż był to lot „dla przyjemności”[43]. Później miał dotrzeć do Hiszpanii i być pilotem myśliwca Fokker F-XII G-ADZK jako ochotnik w składzie lotnictwa sił frankistowskich[4]. W maju 1937 stanął na starcie lotu okrężnego w austriackim Wiedniu jako jedyny Polak wśród 55 uczestników[44][45]. Od 1937 posiadał samolot RWD-13 (nr rej. SP-BFJ) nazwany „Roseanne”[46][47].

Do 1939 był właścicielem[48] (według innego źródła dzierżawcą[49]) majątku Grzęda (obecnie rejon żółkiewski na Ukrainie).

Po wybuchu II wojny światowej w kampanii wrześniowej 1939 zgłosił się do Wojska Polskiego jako pilot obserwator[2]. Po klęsce polskiej wojny obronnej przedostał się na Zachód i wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Został awansowany na stopień rotmistrza[4]. Był tłumaczem w Parachute Training School No. 1 w Ringway nieopodal Manchesteru w grupie pierwszego kursu specjalnego kandydatów planowanych jako spadochroniarzy-wysłanników do Polski (ostateczna grupa różniła się od pierwotnej listy anonsowanych 12 oficerów)[50][51]. Służył w sztabie 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka, następnie w Oddziale II Sztabu Głównego[2]. Został awansowany na stopień podpułkownika[4].

Po wojnie pozostał na emigracji w Monachium w Niemczech Zachodnich. Tam pełnił funkcję kierownika Polskiego Biura Studiów i Analiz (Biura Studiów i Ocen) w Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w latach 1951–1962[2][4][52]. Po przejściu na emeryturę od początku lat 60. zamieszkiwał w miejscowości Buch nad jeziorem Ammersee pod Monachium[2][3]. Tam zmarł 4 września 1977[53][54].

23 lipca 1928 Kajetan Czarkowski-Golejewski otrzymał od herolda Królestwa Hiszpanii potwierdzenie tytułu hrabiego[4]. Od 1929 jego żoną była Zofia[8] Sapieha-Rożańska herbu Lis (1900–1981), z którą wziął ślub w Warszawie. Oboje mieli syna Johna i córkę Różę (ur. 1933). Jego drugą żoną w 1958 w Monachium została Clara Karolyi Nagy Karoly (ur. 1927) i z tego związku miał córkę Dianę (ur. 1958). Podczas zamieszkiwania na obszarze Republiki Federalnej Niemiec po II wojnie światowej Kajetan Czarkowski-Golejewski formalnie posiadał tożsamość „Graf von Czarkowski-Golejewski”[4].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Kajetan Czarkowski-Golejewski wydał książką opisującą swój lot z 1931. Publikował zarówno w okresie międzywojennym, jak i po 1945 w czasopismach niemieckich[4], w tym artykuły publicystyczne oraz wiersze.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Po 1945 w RFN pod nazwiskiem Graf von Czarkowski-Golejewski
  2. a b c d e f g h i j k Kazimierz Zamorski. śp. Kajetan Czarkowski-Golejewski. „Na Antenie”, s. 26, Nr 174 z października 1977. 
  3. a b c d Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 33, s. 97, grudzień 1933. Koło Lwowian. 
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p Kajetan Czarkowski-Golejewski – profil na stronie Comhem. web.comhem.se. [dostęp 2015-06-30].
  5. Ukraińska Lista Katyńska. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1994. s. 15. [dostęp 2015-06-30].
  6. Sprawozdanie Zakładu Naukowo-Wychowawczego OO. Jezuitów w Bąkowicach pod Chyrowem za rok szkolny 1911. Przemyśl: 1911, s. 53.
  7. Sprawozdanie Dyrekcyi Gimnazyum im. Mickiewicza we Lwowie za rok szkolny1913/14. Lwów: 1914, s. 21.
  8. a b c d e f g Polscy piloci – ofiary katastrof pod Pirenejami. „Echo”, s. 1, Nr 219 z 18 sierpnia 1936. 
  9. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 703.
  10. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 625.
  11. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 616.
  12. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 558.
  13. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 364.
  14. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 162.
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 312.
  16. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 334.
  17. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 356.
  18. Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 ↓, s. 66, 100.
  19. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 299
  20. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 468.
  21. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 198.
  22. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 285.
  23. a b Indie i Siam z lotu Ptaka. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 213 z 16 września 1931. 
  24. a b Adam Skarbiński: Kolebka polskiego szybownictwa. Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich. Oddział w Krakowie.. [dostęp 2015-06-29].
  25. a b c d e f g h i j Pierwszy polski lot do Sjamu. „Kurier Warszawski”. Nr 326, s. 11, 25 listopada 1932. 
  26. Skrzydła Polski. rwd-dwl.net. [dostęp 2015-06-29].
  27. Historia De Havilland DH-82A Tiger Moth II. tigermoth.p. [dostęp 2015-06-30].
  28. Według innego źródła lot miał odbyć się dookoła świata. Indie i Siam z lotu Ptaka. „Słowo Polskie”, s. 6, Nr 252 z 14 września 1931. 
  29. De Havilland DH-60 "Moth", 1925. samolotypolskie.pl. [dostęp 2015-06-29].
  30. Jerzy W.Wypiórkiewicz: Challenge'owe szaleństwa lat 30-tych.... albumpolski.pl, 2009-05-18. [dostęp 2015-06-29].
  31. Nowe rekordy szybowcowe. „Kurier Warszawski”. Nr 157, s. 13, 9 czerwca 1933. 
  32. Najważniejsze osiągnięcia Szkoły Szybowcowej w Bezmiechowej w latach 1929-1939. aosbezmiechowa.republika.pl. [dostęp 2015-06-29].
  33. Andrzej Olejko: Lotnicze tradycje Bieszczadów. Krosno: Ruthenus, 2011, s. 90. ISBN 978-83-7530-141-0.
  34. Ciekawe wydarzenia z ostatnich dni na płytach fotograficznych. „Wschód”, s. 28, Nr 22 z 30 sierpnia 1936. 
  35. Katastrofa polskich lotników na angielskich aparatach. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 187 z 18 sierpnia 1936. 
  36. a b c Jeszcze o tajemniczych samolotach. „Gazeta Robotnicza”, s. 2, Nr 228 z 21 sierpnia 1936. 
  37. Portugalska przygoda dr. Czarkowskiego-Golejewskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 190 z 21 sierpnia 1936. 
  38. Keith Palmer: Gatwick and the Spanish Civil War (ang.). [dostęp 2015-06-30].
  39. Kajetan Tadeusz Teodor Czarkowski-Golejewski herbu Abdank. [dostęp 2015-06-30].
  40. David Oliver: Airborne Espionage: International Special Duty Operations in the World Wars. Londyn: Sutton International Limited, 2005. ISBN 978-0-7524-9552-1. (ang.)
  41. Śp. Kazimierz hr. Lasocki kapitan-pilot. „Wschód”, s. 11, Nr 29 z 10 listopada 1936. 
  42. Echa katastrofy lotniczej pod Biarritz. „Kurier Warszawski”. Nr 226, s. 4, 19 sierpnia 1936. 
  43. Lot „dla przyjemności”. „Gazeta Gdańska”, s. 1, 22-23 sierpnia 1936. 
  44. Austriacki lot okrężny. „Kurier Warszawski”. Nr 134, s. 12, 18 maja 1937. 
  45. Dr. Czarkowski-Golejewski na starcie w Wiedniu. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 109 z 19 maja 1937. 
  46. Skrzydła Polski. rwd-dwl.net. [dostęp 2015-06-29].
  47. Golden age of aviation. airhistory.org.uk. [dostęp 2015-06-30].
  48. Trasy "B" (14.07.2015). ewct2015.org.ua/. [dostęp 2015-06-30].
  49. Ziemia lwowska: Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część III Ziemia Lwowska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2007, s. 107. ISBN 978-83-89188-66-3.
  50. Waldemar Grabowski. Pierwszy kurs specjalny „cichociemnych” w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. „Mars”. 21, s. 223–229, 2006. 
  51. Waldemar Grabowski: Kurierzy cywilni („kociaki”) na spadochronach. Zarys problematyki. s. 179. [dostęp 2015-06-30].
  52. Zespół i goście Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. Polskie Radio. [dostęp 2015-06-29].
  53. śp. Kajetan Czarkowski-Golejewski. „Na Antenie”, s. 26, Nr 174 z października 1977. 
  54. Sapieha. angelfire.com. [dostęp 2015-06-29].
  55. Wydawnictwa Głównej Księgarni Wojskowej. „Arkady”, s. 184-185, Nr 3 z lipca 1935. 
  56. Książki wskazane, lecz pozostawione do uznania. „Biuletyn Bibliograficzny Ministerstwa Spraw Zagranicznych”, s. 3, Styczeń 1933. 
  57. Informacje. „„Wiadomości””, s. 6, Nr 33 (1011) z 15 sierpnia 1965. 
  58. Informacje. „„Wiadomości””, s. 2, Nr 13 (1043) z 27 marca 1966. 
  59. Die gnädige Frau. „Wiadomości”, s. 1, Nr 38 (1068) z 18 września 1966. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]