Kajneus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kajnis i Posejdon

Kajneus (właściwie Kajnis; gr. Καινεύς Kaineús, łac. Caenis, Caeneus) – w mitologii greckiej córka Elatosa, przemieniona przez Posejdona w mężczyznę, była jednym z Argonautów i wodzem Lapitów.

Mit[edytuj | edytuj kod]

Kajnis była córką Elatosa i Laodike, córki króla Cypru Kinyrasa, a siostrą Ajpytosa, Kyllena, Ischysa, Stymfalosa i Pereusa[1]. Elatos jak wielu herosów arkadyjskich miał jednak swojego tesalskiego sobowtóra, który niewiele się od niego różnił. Z tym właśnie tesalskim Elatosem z Larisy bywa czasem łączona postać Kajnis/Kajneusa[2]. Wedle tej wersji matką Kajnis była Hippe, a braćmi Polifem i również Ischys[3][4].

Zostawszy kochanką Posejdona poprosiła go o przemienienie w mężczyznę, którego nie można zranić. Ten spełnił jej prośbę. Jako mężczyzna prowadziła wojny z takim powodzeniem, że niedługo potem Lapici wybrali ją na swego króla. Już jako król Lapitów urodziła syna Koronosa, którego wiele lat później zabił Herakles podczas walki z Ajgimosem[5]. Imię Kajneusa występuje też w niektórych katalogach Argonautów[6].

Kajneus wziął udział w centauromachii[6]. Centaury nie mogąc go zabić, zwaliły na niego pnie sosnowe i żywcem pogrzebały[6]. Wedle innej wersji mitu Kajneus zachwycony swą mocą, ustawił pośrodku placu, gdzie zbierali się ludzie, włócznię i kazał jej oddawać cześć boską, jednocześnie zakazując składania ofiary innym bogom. Gdy dowiedział się o tym Zeus, podburzył przeciw niemu centaury. Podczas wesela Pejritoosa napadły one niespodziewanie na Kajnis, która bez trudu zabiła pięciu czy sześciu spośród nich, ponieważ broń odbijała się od jej zaczarowanej skóry nie czyniąc jej krzywdy. Rozwścieczone centaury schwyciły wówczas drewniane drągi i tłukły tak długo Kajnis po głowie, aż ją wbiły w ziemię, po czym przywaliły ją stosem drzewa. Kajneus zmarł uduszony. Po chwili ze stosu wyleciał ptak o rudo upierzonych skrzydłach. Obecny przy tym wieszczek Mopsos, rozpoznał w nim duszę Kajnis. Kiedy ludzie, którzy przyszli ją pochować, odwalili drzewo, ujrzeli znowi ciało kobiety[7]. Według innych została przemieniona we flaminga, ptaka o lśniących skrzydłach[6].

Jego znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Centaur okładający Kajneusa. Lekyt attycki 500-490 p.n.e.

Z faktu, że żyjący w Arkadii bożek Pan próbował kiedyś zgwałcić dziewiczą Pitys, która umknęła mu zamieniając się w jodłę (elate) R. Graves wysuwa przypuszczenie, że Pitys-Elate (zwana również Kajnis) mogła być pierwotnie boginią jodły, a przekształcenie się Kajnis w Kajneusa pociągnęło za sobą przekształcenie Elate w Elatosa[8].

Epizod z nakazaniem oddawania czci włóczni oraz zakazem skłądania ofiar innym bogom może wskazywać na narzucenie Lapitom zwierzchnictwa przez zwycięskich Hellenów. Włócznia mogła być symbolem czci składanej bogini Kajnis lub Elate („jodły”), której świętym drzewem była jodła. Echem kolejnego najazdu, Eolów z Jolkos sprzymierzonych z centaurami, jest centauromachia. Zwycięscy Eolowie poddali Lapitów swemu bogu Posejdonowi. Pozwolili im jednak zachować prawa plemienne. Kobieta-wódz klanu mogła nadal sprawować swą władzę, musiała tylko, podobnie jak w Argos, przybierać męskie atrybuty, by potwierdzić swoje prawa do występowania w charakterze przywódcy plemienia. W ten sposób Kajnis została Kajneusem[9].

Wątek centaurów tłukących Kajnis po głowie odnosi się do obrzędu, utrwalonego również w malarstwie czarnofigurowym, w którym mężczyźni tłukli po głowie Matkę-Ziemię, aby wypuściła Korę, personifikację Nowego Roku. „Kajnis” znaczy „nowa”. Odkrycie w poległym wodzu kobiety przypomina albański zwyczaj wyruszania dziewcząt na wojnę w męskim stroju. Dopiero po śmierci odkrywano, że poległy wojownik był kobietą[9].

Rodowód[edytuj | edytuj kod]

Kajneus pochodził od Arkasa, syna Zeusa i Kallisto.

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Grimal 1987 ↓, s. 370 i 328.
  2. Grimal 1987 ↓, s. 82.
  3. Grimal 1987 ↓, s. 203 i 293.
  4. Zamarovský 1998 ↓, s. 223.
  5. Graves 1974 ↓, s. 245.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Grimal 2008 ↓, s. 174.
  7. Graves 1974 ↓, s. 246.
  8. Graves 1974 ↓, s. 108-109 i 246.
  9. 9,0 9,1 Graves 1974 ↓, s. 246 przyp. 1.
  10. Grimal 1987 ↓, s. 370.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]