Kalendarium historii Białegostoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

XV wiek[edytuj | edytuj kod]

XVI wiek[edytuj | edytuj kod]

XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

  • 1617 – spalenie się białostockiego kościoła i rozpoczęcie budowy nowej murowanej świątyni
  • 1626 – ukończenie budowy murowanego Kościoła pw. Wniebowzięcia NMP, powstanie samodzielnej parafii w Białymstoku
  • 1637 – po bezdzietnej śmierci Krzysztofa Wiesiołowskiego ziemie białostockie przechodzą na rzecz państwa
  • 1658 – pierwsza wzmianka archiwalna o Żydach białostockich
  • 4 kwietnia 1660 – w zamian za zasługi wojenne Białystok został przyznany hetmanowi polnemu Stefanowi Czarnieckiemu

XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

Białystok pod zaborami (1795–1918)[edytuj | edytuj kod]

  • 1795 – w wyniku III rozbioru Polski ziemie białostockie zostają przyłączone do Prus Wschodnich
  • 1795 – Białystok staje się siedzibą nowo utworzonej prowincji Prus Nowowschodnich
  • 26 stycznia 1796 – administracja Pruska przejmuje władzę nad miastem, formalnie pozostaje ono jednak własnością Izabeli Branickiej
  • 1796 – powstanie gminy ewangelicko-augsburskiej
  • 1798 – wydanie pierwszego periodyku„Gazeta Uwiadamiająca Prus Nowowschodnich dla pożyteczney Wygody Publiczności z tekstami urzędowymi, wiadomościami o licytacjach, ogłoszeniami drobnymi itp. w języku niemieckim i polskim
  • 1799 – wydanie zachowanego do dzisiaj dokładnego planu miasta przez Beckera
  • 1 marca 1802 – podpisanie umowy pomiędzy Izabelą Branicką a Nowowshodnią Pruską Wojenno-Ekonomiczną Kamerą. Prusowie zobowiązali się do przestrzegania praworządności w mieście
  • 2 kwietnia 1802 – Izabela Branicka sprzedaje Białystok władzom pruskim za sumę ponad 270 tys. talarów
  • 29 września 1802 – otwarcie w mieście gimnazjum typu wyższego
  • 1806 – oficjalne otwarcie loży masońskiej zum golden Ring
  • 7 lipca 1807 – w wyniku Traktatu tylżyckiego Białystok znalazł się w granicach Imperium rosyjskiego
  • 14 lutego 1808 – umiera Izabela Branicka
  • 3 lipca 1812 – wkroczenie wojsk napoleońskich do miasta
  • 13 lipca 1812 – deklaracja mieszkańców miasta o łączności z Rzecząpospolitą
  • 4 sierpnia 1812 – wkroczenie wojsk rosyjskich do miasta
  • 8 sierpnia 1812 – nadanie nowego herbu miastu przez cara Aleksandra I
  • 13 grudnia 1830 – ogłoszenie stanu wojennego przez władze rosyjskie w związku z wybuchem powstania listopadowego,
  • 1831 – zniesienie unii celnej pomiędzy Królestwem Polskim a Cesarstwem Rosyjskim, początek rozkwitu przemysłu bawełnianego w mieście
  • 1 lutego 1831 – utworzenie w mieście kwatery głównodowodzącego wojsk rosyjskich, feldmarszałka Iwana Dybicza, którego zadaniem było stłumienie powstania,
  • 1834 – zakaz nauczania w szkołach w języku polskim
  • 1877 – poszerzenie granic miasta: włączono dworzec kolejowy, wieś Piaski oraz Las Zwierzyniecki
  • 1886 – uruchomienie linii kolejowej BiałystokWołkowyskBaranowicze
  • 1891 – uruchomienie pierwszej centrali telefonicznej
  • 1895 – uruchomienie trzech linii tramwaju konnego
  • 1898 – utworzenie Ochotniczej Straży Ogniowej
  • 1898 – budowa nowej cerkwi przy dzisiejszej ulicy Sienkiewicza, niestety w późniejszym czasie zburzonej
  • 1900–1905 – budowa kościoła Farnego, jako dobudówki do starej świątyni
  • 30 stycznia 1905 – początek strajku, w którym wzięło udział około 80% robotników białostockich,
  • 14–16 czerwca 1906 – władze rosyjskie przeprowadzają pogrom Żydów,
  • 1909–1912 – budowa nowego zboru protestanckiego, obecnie budynek zajmuje kościół św. Wojciecha
  • 1909–1913 – wzniesienie Wielkiej Synagogi przy ulicy Suraskiej,
  • 1 listopada 1910 – uruchomienie elektrowni, w której znajdowały się 2 maszyny parowe o mocy 600 KM z generatorami 329 kW,
  • 1 lipca 1913 – uroczyste otwarcie hotelu Ritz
  • 20 kwietnia 1915 – zbombardowanie miasta przez samoloty i sterowce niemieckie, zginęło 13 mieszkańców, 34 odniosło rany
  • 9 sierpnia 1915 – wysadzenie przez Rosjan wieży ciśnień i wiaduktu kolejowego
  • 13 sierpnia – zakończenie trwających od 1807 roku rządów rosyjskich, Białystok zajmują wojska niemieckie i pozostają w nim do końca I wojny światowej
  • 1916 – zawiązanie miejscowej komendy Polskiej Organizacji Wojskowej
  • 14 kwietnia 1917 – zmarł Ludwik Zamenhof

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

  • 30 grudnia 1918 – sformowanie 10 Pułku Ułanów Litewskich, który od 1922 stacjonował w Białymstoku
  • 14 lutego 1919 – pierwsze potyczki Wojska Polskiego z siłami rosyjskimi
  • 19 lutego 1919 – wkroczenie Wojska Polskiego do miasta, miasto zostaje włączone w skład państwa polskiego
  • 22 sierpnia 1920 – Bitwa białostocka, wygnanie bolszewików przez 1 Pułk Piechoty Legionów
  • 21 sierpnia 1921 – wręczenie przez Józefa Piłsudskiego sztandaru 42 Pułkowi Piechoty, który stacjonował w koszarach przy ul. Traugutta
  • 1927 – rozpoczęcie budowy kościoła św. Rocha
  • 1928 – budowa modernistycznego budynku Izby Skarbowej i Sądu Okręgowego (obecnie budynek Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego)
  • 1930 – budowa pomnika ku czci poległych w 1920 r. żołnierzy 42 Pułku Piechoty
  • 27 stycznia 1932 – w wyniku fuzji klubów WKS 42 p.p. i KS Związku Młodzieży Wiejskiej powstaje Białostocki Klub Sportowy Jagiellonia[7]
  • 1935 – założenie Stowarzyszenia Polaków Prawosławnych,
  • 1936 – utworzenie Deutscher Volksverbung – organizacji mniejszości niemieckiej propagującej idee narodowego socjalizmu,
  • 1936 – ekscesy o podłożu antysemickim[8],
  • 1938 – budowa Domu Ludowego im. Józefa Piłsudskiego (obecnie Teatr Dramatyczny)
  • 1938 – budowa wieży spadochronowej w Zwierzyńcu,
  • 27 sierpnia 1939 – powstanie w Białymstoku Komitetu Obywatelskiego Przysposobienia do Obrony Ojczyzny

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

  • 11 września 1939 – zbombardowanie przez lotnictwo niemieckie pociągu sanitarnego oraz Dworca Poleskiego,
  • 6–11 września 1939 – miasto opuszczają władze cywilne,
  • 15 września 1939 – Białystok zostaje zajęty przez wojska niemieckie brygady fortecznej Lötzen, pod dowództwem gen. Offenbachera,
  • 22 września 1939 – do miasta docierają oddziały radzieckie, wojska niemieckie wycofują się,
  • 6 października 1939 – rozbicie 10 Pułku Ułanów Litewskich walczących wraz z Samodzielną Grupą Operacyjną „Polesie” przez wojska niemieckie,
  • 22 października 1939 – symulowane „wybory” do Zgromadzenia Ludowego,
  • 29 listopada 1939 – przyłączenie miasta do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej
  • 1940 – rozebranie ratusza przez Rosjan, by w to miejsce wybudować pomnik Stalina,
  • 13 kwietnia 1940 – transporty ludności do Kazachstanu (ponad 3 tys. kobiet, dzieci i starców),
  • czerwiec 1940 – z miasta wyjeżdża kolejne 5 składów pociągów z ok. 5 tys. mieszkańców,
  • czerwiec 1941 – ostatnia fala wywózek przerwana przez wkroczenie hitlerowców do Białegostoku
  • 22 czerwca 1941 – bombardowanie miasta przez lotnictwo niemieckie
Żydzi z getta sprzątają ulice, 1941
  • 27 czerwca 1941 – bataliony Einsatzgruppen i Wehrmachtu wypierają wojska sowieckie z Białegostoku, okupacyjne bataliony policyjne 309 i 316 palą żywcem ok. 700 Żydów w Wielkiej Synagodze (ogółem tego dnia zginęło ok. 2000 Żydów)
  • 22 lipca 1941 – utworzenie Bezirk Bialystok w ramach Prus Wschodnich.
  • 26 lipca 1941 – utworzenie getta białostockiego dla ponad 40 tys. Żydów,
  • 1 listopada 1942 – odbicie członków Okręgu Armii Krajowej z siedziby gestapo przy ul. Kochstrasse (obecnie Sienkiewicza)
  • luty 1943 – rozpoczyna się pierwszy etap likwidacji getta, wywózka do Treblinki ok. 12 tys. Żydów,
  • 27 czerwca 1943 – spalenie przez żołnierzy Armii Krajowej akt Arbeitsamtu (Urzędu Pracy),
  • 16 sierpnia 1943 – wybuch powstania w getcie białostockim,
  • 1944 – w wyniku celowych wysadzeń ze strony wycofujących się wojsk niemieckich oraz bombardowań lotnictwa sowieckiego centrum miasta ulega niemal całkowitemu zniszczeniu,
  • 27 lipca 1944 – oddziały sowieckie wdzierają się do centrum miasta,
  • 29 lipca 1944 – wojska niemieckie ostatecznie opuszczają granice miasta,
  • 7 sierpnia 1944 – aresztowanie przez NKWD białostockich oficerów Armii Krajowej,
  • 8 listopada 1944 – pierwsze transporty do obozu w Ostaszkowie z aresztowanymi żołnierzami Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych
  • 8 maja 1945 – powstanie Wyższego Seminarium Duchownego

PRL[edytuj | edytuj kod]

  • lipiec 1946 – procesy polityczne w sali kina „Ton”
  • 18 sierpnia 1946 – konsekracja kościoła św. Rocha
  • 1 grudnia 1949 – otwarto Wieczorową Szkołę Inżynieryjną
  • 3 lutego 1950 – utworzenie Akademii Medycznej przekształconej 21 marca 2008 r. w Uniwersytet Medyczny
  • 1951 – ukazanie się pierwszego numeru Gazety Białostockiej
  • 1952 – otwarcie kina Pokój
  • 1 października 1952 – powstanie Radia Białystok
  • 1953 – przyłączenie do miasta w całości lub w części: Bacieczek, Bacieczek Kolonii, Korycina, Klepacz, Krupnik, Fast, Zawad, Ignatek, Dojlid, Zaścianek oraz miasta Starosielce
  • 1955 – początek pracy Kombinatu Bawełnianego w Fastach
Wydział Elektryczny Politechniki Białostockiej

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Galeria Biała podczas prac wykończeniowych

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Moje miasto Białystok, cegielnia.fora.pl [dostęp 2017-11-24].
  2. a b Białystok subiektywnie
  3. Maroszek J., „Kościół katolicki na Podlasiu. Zbiór dokumentów erekcyjnych i funduszowych.”, Wyd. Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Białymstoku, Białystok 1999
  4. Białystok Dojlidy - park pałacowy, testowy.minigo.pl [dostęp 2017-11-24].
  5. Archidiecezja białostocka. Parafia pw. Wniebowzięcia NMP (Katedra).
  6. August III Sas (Wettin), poczet.com [dostęp 2017-11-24].
  7. Skarb - Jagiellonia Białystok, 90minut.pl [dostęp 2017-11-24].
  8. Szymon Rudnicki, Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 464, ISBN 978-83-7666-363-0, ISBN 978-83-7666-412-5.
  9. Historyczny: Stadion Miejski w Białymstoku (Stadion Jagiellonii Białystok) – do 2010, stadiony.net [dostęp 2017-11-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]