Kalendarium historii Mołdawii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kalendarium historii Mołdawii – uporządkowany chronologicznie, począwszy od czasów najdawniejszych aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń z historii Mołdawii.

Czasy najdawniejsze[edytuj | edytuj kod]

  • I tys. n.e. – na terenach Besarabii (zajmującej obecnie większość powierzchni Mołdawii) osiedlili się Geto-Dakowie[1]
  • X w.Ruś Kijowska rozpoczęła walki o zdobycie Mołdawii[1]
  • przełom XII i XIII w. – Węgrzy rozpoczęli walki o zdobycie Mołdawii[1]
  • lata 40. XIII w. – najazdy Tatarów[1]
  • lata 50. XIV w. – Węgrzy wyparli Turków z Mołdawii[1]
  • 1359 – wojewoda Bogdan usunął namiestnika węgierskiego i ogłosił się suwerennym władcą Księstwa Mołdawskiego[1]
  • XVI w. – Księstwo Mołdawskie i Besarabia zostały zdobyte przez Turcję[1]
  • 1812 – Rosja anektowała Besarabię i Mołdawię[1]

Panowanie rosyjskie[edytuj | edytuj kod]

1918–1944[edytuj | edytuj kod]

  • kwiecień 1918Rada Kraju (Sfatul Ţării) opowiedziała się za przyłączeniem Mołdawii do Królestwa Rumunii z zachowaniem autonomii[1]
  • grudzień 1918 – Rada Kraju opowiedziała się za bezwarunkowym przyłączeniem Mołdawii do Królestwa Rumunii[1]
  • 28 października 1920 – Mołdawia została przyłączona do Rumunii
  • 1920Armia Czerwona opanowała rumuński pas ziem na lewym brzegu Dniestru[1]
  • 1924 – Republika Mołdawska przekształciła się w Mołdawską Autonomiczną SRR w ramach Ukraińskiej SRR[3]
  • sierpień 1940 – utworzono Mołdawską SRR[1]
  • 1940 – do Mołdawii przyłączono większość Besarabii[3]
  • 1941–1944 – okupacja Mołdawii przez wojska niemieckie[3]
  • sierpień 1944 – Armia Czerwona zajęła Mołdawię[1]

Panowanie radzieckie[edytuj | edytuj kod]

  • lata 50. XX w. – industrializacja Mołdawii[3]
  • 1988 – powstał Demokratyczny Ruch na rzecz Przebudowy postulujący przyspieszenie reform w ZSRR[3]
  • sierpień 1989 – masowe demonstracje, podczas których domagano się przyznania Mołdawii niepodległości[3]; największa z nich, 27 sierpnia 1989 w Kiszyniowie, zostaje później nazwana Wielkim Zgromadzeniem Narodowym[4]
  • 1989 – Demokratyczny Ruch Poparcia Przebudowy zmienił nazwę na Front Ludowy Mołdawii[3]
  • 1989język mołdawski stał się językiem urzędowym[3]
  • maj 1990 – zezwolono na zakładanie partii politycznych[1]
  • czerwiec 1990 – Mołdawska SRR zmieniła nazwę na Republikę Mołdawii[1]
  • grudzień 1990 – republika Naddniestrza proklamowała niezależność[1][5]
  • 27 sierpnia 1991 – Mołdawia ogłosiła niepodległość[3], deklarując zarazem chęć przyszłej unifikacji z Rumunią, co wyrażały przyjęte symbole narodowe identyczne z rumuńskimi[6]

Czasy najnowsze[edytuj | edytuj kod]

  • grudzień 1991 – Mołdawia zgłosiła wniosek o przystąpienie do Wspólnoty Niepodległych Państw[1]
  • styczeń 1992 – ponownie zadeklarowano zamiar utworzenia unii z Rumunią, w wyniku której miało powstać w przyszłości jedno państwo[3]
  • marzec 1992 – Mołdawia została członkiem ONZ[3]
  • marzec 1992 – wprowadzono stan wyjątkowy w następstwie rozprzestrzeniania się walk mołdawskich służb bezpieczeństwa z ludnością ukraińską i rosyjską, niezgadzającą się na utworzenie unii[3]
  • marzec–lipiec 1992wojna o Naddniestrze[7]
  • 1992 – Front Ludowy Mołdawii zmienił nazwę na Chrześcijańsko-Demokratyczny Front Ludowy[1]
  • marzec 1994 – w wyniku referendum odrzucono propozycję połączenia z Rumunią[3]
  • kwiecień 1994 – ratyfikowano układ o przystąpieniu Mołdawii do WNP[1]
  • lipiec 1994 – uchwalono konstytucję[1]
  • 1995 – powstało terytorium autonomiczne Gagauzji[3]
  • lipiec 2000 – znowelizowano konstytucję[1]
  • 2003 – rozpoczęto wycofywanie wojsk rosyjskich z terenów naddniestrzańskich[3]
  • 6 kwietnia 2009 – w wyniku wygranej Partii Komunistów Republiki Mołdawii w wyborach parlamentarnych wybuchły kilkudniowe zamieszki[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Mołdawia. Historia (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2016-04-12].
  2. W. van Meurs, The Bessarabian Question in Communist Historiography. Nationalist and Communist Policy and History-Writing, Columbia University Press, New York 1994, s. 65-66.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p Oxford Wielka Encyklopedia Świata. T. 10. Poznań: Oxford Educational, 2005, s. 66-67. ISBN 83-7325-700-4.
  4. Kamil Całus: Państwo niedokończone: 25 lat mołdawskiej niepodległości (pol.). osw.waw.pl. [dostęp 2017-01-17]. s. 15.
  5. Janusz Solak, Mołdawia: republika na trzy pęknięta. Historyczno-społeczny, militarny i geopolityczny wymiar "zamrożonego konfliktu" o Naddniestrze, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2014, s. 260, ISBN 978-83-7780-997-6, OCLC 899872347.
  6. K. Całus, Państwo..., s. 16.
  7. Janusz Solak, Mołdawia: republika na trzy pęknięta. Historyczno-społeczny, militarny i geopolityczny wymiar "zamrożonego konfliktu" o Naddniestrze, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2014, s. 270-272, ISBN 978-83-7780-997-6, OCLC 899872347.
  8. Ellen Barry: Protests in Moldova Explode, With Help of Twitter (pol.). The New York Times, 2009-04-07. [dostęp 2016-04-12].