Kalendarium historii Nowego Miasta Lubawskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kalendarium historii Nowego Miasta Lubawskiego – chronologiczne zestawienie najważniejszych faktów z dziejów miasta.

XIV wiek[edytuj | edytuj kod]

Brama Brodnicka, wzniesiona w XIV wieku
Znak 26 chorągwi krzyżackiej (zamku Bratian i Nowego Miasta) w czasie bitwy pod Grunwaldem według Banderia Prutenorum Jana Długosza
  • 1320 – pierwsze wzmianki o parafii w grodzie Julenburg (identyfikowanym z późn. Nowym Miastem)
  • 1325 – pierwsza wzmianka o założeniu miasta (Novum Forum) przez komtura Otto von Lutterberga w Kronice Prus Piotra z Dusburga
  • 1334-1343 – Nowe Miasto siedzibą wójtostwa krzyżackiego
  • 1353 (13 września) – akt nadania praw miejskich przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode
  • 1384 (15 kwietnia) – potwierdzenie praw miejskich przez wielkiego mistrza Konrada von Rotenstein
  • ok. 1400 – budowa kaplicy w Łąkach

XV wiek[edytuj | edytuj kod]

  • 1410 (15 lipca) – bitwa pod Grunwaldem, po stronie Krzyżaków wystąpiła 26 chorągiew zamku Bratian i Nowego Miasta (na jej proporcu ukazane były trzy rogi jelenie splecione w krąg w białym polu)
  • 1410 (16 lipca) – wojska polsko litewskie zajmują miasto
  • 1411 (1 lutego) – na mocy traktatu pokojowego w Toruniu Nowe Miasto pozostało w rękach zakonu
  • 1414 (13 marca) – w wyniku działań wojennych w tzw. wojnie głodowej miasto zostało częściowo zniszczone
  • 1422 (27 września) – Nowe Miasto jednym z gwarantów pokoju melneńskiego
  • 1440 (14 marca) – w Kwidzynie przedstawiciele Nowego Miasta wzięli udział w zawiązaniu Związku Pruskiego
  • 1444 (21 grudnia) – ponowny akt nadania praw miejskich wydany przez wielkiego mistrza Konrada von Erlichshausen
  • 1451 – Nowe Miasto wystąpiło ze Związku Pruskiego
  • 1453 (8 sierpnia) – ponowny akt nadania praw miejskich wydany przez wielkiego mistrza Ludwika von Erlichshausen
  • 1454 (4 lutego) – Związek Pruski wypowiedział posłuszeństwo zakonowi. Krzyżaków wypędzono z wielu miast m.in. z Nowego Miasta
  • 1454 (25 maja) – w Toruniu podpisano akt hołdu złożonego królowi Polski Kazimierzowi Jagiellończykowi. Widnieją pod nim podpisy m.in. przedstawicieli Nowego Miasta. Jednak w trakcie wojny trzynastoletniej Nowe Miasto wielokrotnie stawało po stronie krzyżackiej
  • 1457 – w Nowym Mieście prozakonna kapituła chełmińska wybrała Andrzeja Sandberga kandydatem na biskupa chełmińskiego
  • 1466 (19 października) – podpisanie w Toruniu układu pokojowego między Królestwem Polskim a państwem krzyżackim, na mocy którego Nowe Miasto ma znaleźć się w granicach Korony.
  • 1468 (20 września) – ustalono ostatecznie termin przejścia Nowego Miasta w ręce polskie (13 grudnia) wojska krzyżackie opuściły Nowe Miasto
  • 1469 – wzmianki o „Nowym Myastku”

XVI wiek[edytuj | edytuj kod]

XVII–XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

Barokowy ołtarz boczny z XVIII w. w bazylice św. Tomasza Apostoła
  • 1703 (26 lipca) III wojna północna – w mieście i okolicach stanął korpus szwedzki, który ogołocił miasto i okolice z żywności
  • 1711 – epidemia dżumy w mieście
  • 1752 (4 czerwca) – aktu koronacji wizerunku Matki Boskiej Łąkowskiej w klasztorze w Łąkach, koronami papieskimi (poświęconymi przez papieża Benedykta XIV) dokonał biskup Leski.

Pod zaborami i w Księstwie Warszawskim[edytuj | edytuj kod]

  • 1772 (6 sierpnia) I rozbiór Polski, w wyniku którego Nowe Miasto przechodzi pod władzę Królestwa Prus
  • 1806 – pożar ratusza miejskiego
  • 1807 (9 lipca) traktat pokojowy w Tylży, na mocy którego Nowe Miasto weszło w skład Księstwa Warszawskiego
  • 1815 – zgodnie z ustaleniami kongresu wiedeńskiego Nowe Miasto ponownie znalazło się w granicach Prus
  • 1816 – najstarsza wzmianka o gminie żydowskiej w mieście
  • 1818 (1 kwietnia) wszedł w życie nowy podział administracyjny Prus Zachodnich, Nowe Miasto stało się stolicą powiatu lubawskiego
  • 1824-1827 – budowa kościoła ewangelickiego w miejscu spalonego ratusza
  • 1827 -powstanie pierwszej apteki
  • 1828-1831 – epidemia cholery
  • 1848-1849 – ponowna epidemia cholery
  • 1848 (10 maja) odbyło się zebranie wyborców do parlamentu frankfurckiego, podczas którego mieszkańcy miasta opowiedzieli się za przynależnością do Polski
  • 1854 – oddanie do użytku szosy do Biskupca
  • 1857-1858 – budowa synagogi żydowskiej przy obecnej ulicy Kazimierza Wielkiego
Spichlerz wzniesiony w XIX w.
  • 1864 – oddanie do użytku szosy do Lubawy
  • 1868 (1 października) – otwarcie szkoły średniej (przeniesienie progimnazjum z Kurzętnika)
  • 1868 – ukończenie szosy do Kurzętnika
  • 1875 (27 września) zamknięcie przez rząd pruski klasztoru w Łąkach
  • 1877 – oddanie do użytku szosy do Lidzbarka
  • 1882 (6 maja) spłonął kościół w Łąkach, cudowny obraz przeniesiono do kościoła nowomiejskiego
  • 1884 (1 sierpnia) uruchomienie kolei żelaznej Nowe Miasto – Lubawa
  • 1885 (12 lipca) powstała korporacja strażacka
  • 1893 (4 kwietnia) powstał polski Bank Ludowy
  • 1895 – powołanie Towarzystwa Ludowego
  • 1897 – powstanie lokalnego oddziału Hakaty
Gmach Szkoły Podstawowej nr 3 im. Filomatów Nowomiejskich, wzniesiony w l. 1897-1898
  • 1898 – oddanie do użytku budynku nowej szkoły, obecnie Szkoły Podstawowej nr 3 im. Filomatów Nowomiejskich
  • 1898 (3 maja) w siedzibie Towarzystwa Ludowego odbyło się spotkanie w sprawie powstania chóru „Harmonia”
  • 1900-1905 włączenie do miasta tzw. Przedmieścia Kurzętnickiego (Pacołtowa)
  • 1902 (1 września)– uruchomiono linię kolejową Brodnica – Iława
  • 1904 – uruchomienie elektrowni miejskiej
  • 1907-1908 – budowa szpitala powiatowego, fundacja Friedricha Lange
  • 1910 (2 grudnia) – uruchomiono linię kolejową Zajączkowo Lubawskie – Nowe Miasto Południe
  • 1912 – ukończenie przebudowy kościoła ewangelickiego
  • 1918 (12 listopada) – powstanie Rady Robotniczej i Rady Żołnierskiej, funkcję kontrolerów niemieckiego landrata objęli Krebs, Binerowski, Dobrzyński
  • 1918 (14 listopada) – patriotyczny wiec z inicjatywy Dotychczasowego Komitetu Obywatelskiego i wybór delegatów na Polski Sejm Dzielnicowy i do Powiatowej Rady Ludowej w Lubawskie
  • 1918 (listopad) – powstanie parafialnej Rady Ludowej
  • 1919 – wprowadzenie języka polskiego do szkół

W II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

  • 1919 (28 czerwca) traktat wersalski przyznaje większość Pomorza Gdańskiego (w tym Nowe Miasto) na powrót Polsce
  • 1919 (sierpień) – powstaje drużyna piłkarska przy Tow. Katolickiej Młodzieży – prototyp KS Drwęca
  • 1919 (październik) – otwarcie pierwszego kina (w sali Hotelu Polskiego)
  • 1919 (13 listopada) powołanie Juliana Sasa-Jaworskiego Polskim Delegatem Powiatowym przy landraturze
  • 1919 (14 grudnia) powstanie Polskiego Czerwonego Krzyża
  • 1920 (17 stycznia) państwo niemieckie oficjalnie oddaje władzę w mieście
  • 1920 (19 stycznia) do Nowego Miasta od strony Kurzętnika wkraczają wojska polskie, niemiecki Grenzschutz wycofuje się do Iławy
  • 1920 (12 lutego) powstało gniazdo Sokoła
  • 1920 (1 maja) otwarcie przedszkola prowadzonego przez Stowarzyszenie Pań Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo
  • 1920 – utworzenie Kasy Chorych (instytucja ubezpieczeniowa)
Kamienica w której mieściła się redakcja gazety „Drwęca”
  • 1921 (5 stycznia) – ukazał się pierwszy numer „Drwęcy”
  • 1921 (15 maja) – utworzono Powiatową Komendę Państwowej
  • 1921 (9 listopada) – pierwsze wybory do polskiej Rady Miejskiej
  • 1927 – powstanie Uniwersytetu Ludowego przy Tow. Czytelni Ludowych
  • 1931 (9 lutego) – wiec bezrobotnych pod starostwem
  • 1931 (kwiecień) – powołanie Akcji Katolickiej
  • 1934 (1 sierpnia) ukazał się pierwszy numer sanacyjnej „Gazety Lubawskiej”
  • 1935 (1 stycznia) – otwarcie ośrodka zdrowia przy ul. Tylickiej (dzis. Wojska Polskiego)
  • 1935 (lipiec) – oddanie do użytku stadionu (od 1936 roku noszącego imię Józefa Piłsudskiego)
  • 1937 (28 lutego) zarządzenie ministra spraw wewnętrznych, na mocy którego od 1 września 1937 roku w miejsce „Nowemiasto/Pomorze”, „Nowemiasto n/Drwęcą” zaczęto używać obecnej nazwy miasta – Nowe Miasto Lubawskie
  • 1938 – otwarcie ośrodka przy ul. Łąkowskiej (dzis. Grunwaldzkiej)
  • 1939 (30 sierpnia) ukazał się ostatni numer gazety „Drwęca”

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

  • 1939 (3 września) miasto zajęły wojska niemieckie, początek okupacji niemieckiej
  • 1939 (9 września) pierwsze egzekucje Polaków (małżeństwo Kulikowskich)
  • 1939 (15 października) egzekucja blisko 150 Polaków z Nowego Miasta Lubawskiego i okolic, dokonana przez niemiecki Selbstschutz w lesie bratiańskim
  • 1939 (7 grudnia) odbyła się publiczna egzekucja Polaków przy ówczesnej ulicy Kopernika
  • 1945 (21 stycznia) do miasta od strony Tylic wkraczają wojska radzieckie II Frontu Białoruskiego i polskie

W Polsce powojennej[edytuj | edytuj kod]

  • 1945-1950 – miasto w granicach woj. pomorskiego z siedzibą w Bydgoszczy
  • 1946 powołano do życia Powiatową Bibliotekę Publiczną
  • 1947 (styczeń -luty) pokazowe procesy przeciwko niepodległościowemu podziemiu w sali kina „Bajka”
  • 1948 (maj) władze wojewódzkie poparły zmianę nazwy powiatu z „lubawski” na „nowomiejski
  • 1948 (19 lipca) zmiana nazw większości ulic
  • 1949 (26 marca) zbiorowe pochówki uprzednio ekshumowanych żołnierzy na cmentarzu nowomiejskim
  • 1950 – w Bydgoszczy odbył się proces Jana Jedy i jego towarzyszy z Polskiej Organizacji Młodzieży Katolickiej
  • 1950 – miasto wraz z powiatem włączono do woj. olsztyńskiego
  • 1958 – oddanie do użytku Spółdzielczego Domu Kultury
  • 1958 – przebudowa zboru poewangelickiego na kino „Harmonia”
  • 1958 (1 października) uroczystości z okazji stulecia Prywatnego Instytutu Katolickiego, który dał początek nowomiejskiemu liceum
  • 1959 – powstanie Muzeum Ziemi Lubawskiej
  • 1961 (27 lipca) rzeka Drwęca na całej długości wraz z dopływami uznana została za rezerwat przyrody (Monitor nr 71 z 1961 r.)
  • 1962 (13 maja) odsłonięto pomnik pod Nawrą „Ofiarom faszyzmu – mieszkańcy ziemi nowomiejskiej”, autorem pomnika jest rzeźbiarz Ryszard Wachowski
  • 1964 (1 września) – oddanie do użytku szkoły podstawowej przy ul. Jagiellońskiej
  • 1964 – pierwsze osiedlenia ludności narodowości romskiej w mieście
  • 1968 (21 września) przekazanie nowego budynku bibliotece publicznej
  • 1971 (21 października) kościół parafialny pod wezwaniem św. Tomasz Apostoła podniesiony został przez Ojca Świętego Pawła VI do tytułu bazyliki mniejszej
  • 1975 (1 czerwca) w wyniku reformy administracyjnej zlikwidowano powiat nowomiejski
  • 1975 (1 września) powstał Zespół Szkół (od 4 maja 1977 im Cypriana Kamila Norwida)
  • 1977 (1 stycznia) powołanie Nowomiejskiego Domu Kultury (oficjalna inauguracja 24 września)
  • 1980 (jesień) -powstanie lokalnych struktur NSZZ Solidarność
  • 1981 (13 grudnia) wprowadzenie stanu wojennego, aresztowanie lokalnych przywódców Solidarności
  • 1987 (1 września) – zlikwidowano linię kolejową Nowe Miasto Lubawskie – Zajączkowo Lubawskie
  • 1989 (kwiecień) powstanie Komitetu Obywatelskiego
  • 1989 (22 października) odbyło się pierwsze zebranie poświęcone wydaniu lokalnej gazety „Drwęca”
  • 1989 (grudzień) ukazał się numer okazowy gazety „Drwęca”
  • 1990 (6 czerwca) pierwszym niekomunistycznym burmistrzem wybrano Jana Jedę
  • 1990 (3 września) powstał Zespół Szkół Rolniczych

Przynależność państwowa[edytuj | edytuj kod]

Ratusz

Od uzyskania praw miejskich Nowe Miasto Lubawskie znajdowało się pod panowaniem następujących państw:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa Niemiec używana po anschlussie Austrii do Rzeszy w marcu 1938.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. II liga 2005/2006, www.90minut.pl [dostęp 2019-02-15] (pol.).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]