Kalendarium historii Przemyśla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Atak Stefana III na Przemyśl w 1498

Kalendarium historii Przemyśla

  • VIII wiek – Na terenie osiedlają się Lędzianie a ich książę Przemysł-Lestek I, (oba imiona oznaczają tę samą cechę charakteru: przebiegłość, spryt) zakłada miasto i od swego imienia nazywa Przemyślem.
  • IX wiek – Przemyśl zostaje włączony do Państwa wielkomorawskiego. Powołanie łacińskiego biskupa misyjnego.
  • 899 - Przemyśl opanowują Węgrzy.
  • 940-te - Początek trybutarnej zależności od Rusi Kijowskiej.
  • 981-985 – Włodzimierz Wielki toczy walki o gród i zdobywa go.
  • 1018 – Bolesław Chrobry ponownie przyłącza Przemyśl do Polski.
  • 1031 – Przemyśl zostaje ponownie zagarnięty przez Ruś Kijowską. Początek osadnictwa żydowskiego w Przemyślu (pierwsze udokumentowane osadnictwo Żydów na ziemiach polskich).
  • 1069 – Po zajęciu grodu przez Bolesława Śmiałego staje się on siedzibą monarchy na kilka lat.
  • 1086-1344 – Miasto pod panowaniem księstwa halicko-włodzimierskiego, przez krótki okres stolica.
  • 1344 – Król Kazimierz III Wielki przyłącza Przemyśl z tzw. Rusią Czerwoną do Polski po śmierci ostatniego władcy ruskiego, Bolesława Jerzego, który zapisał ją w swym testamencie polskiemu władcy.
  • 1389 – Miasto otrzymuje nową lokację na prawie niemieckim. Wybudowany zostaje murowany zamek, miasto otoczone wysokim murem z wieżami, powstają nowe kościoły, klasztory, ratusz.
  • 1498 – Najazd wojewody wołoskiego Stefana Wielkiego, który zdobył miasto i wydał je na łup żołnierzom. Po złupieniu miasta spalono je doszczętnie nie oszczędzając nawet świątyń.
  • 1614 – Miasto zostało zniszczone przez Kantymira Murzę.
  • 1648 – Obległ je pułkownik kozacki Kopystyński, lecz został pobity przez Karola Korniakta z Sośnicy.
  • 1656 – Oblegał Przemyśl generał szwedzki Robert Douglas, który ustąpił przed nadciągającymi wojskami hetmana Stefana Czarnieckiego - punkt zwrotny w potopie szwedzkim, od tego wydarzenia liczy się odwrót wojsk szwedzkich z Rzeczypospolitej.
Przemyśl w 1847
  • 1657 – Miasto odpiera najazd wojsk siedmiogrodzkich Jerzego Rakoczego, według legendy wystawiając relikwie jednego z lokalnych świętych w procesji, która wyszła naprzeciw najeźdźcom.
  • 1667 - została uruchomiona poczta publiczna ze stałym połączeniem z Krakowem, Lwowem i Lublinem.
  • 1670 - Miasto fortyfikował Andrzej Maksymilian Fredro h. Bończa (ok. 1620-1679)
  • 1672 – Okolice Przemyśla spustoszyli Tatarzy, których pod Kormanicami pobili mieszczanie przemyscy pod wodzą gwardiana reformatów o. Krystyna Szykowskiego.
  • 1692 - powstanie greckokatolickiej eparchii przemyskiej.
  • 1756–1764 - Stanisław August Poniatowski pełnił funkcję starosty przemyskiego.
  • 1772 – Miasto w wyniku I rozbioru trafia w posiadanie Austrii – następuje proces upadku miasta i stagnacji trwającej do czasu autonomii Galicji i budowy Twierdzy Przemyśl.
  • 1778-1787 - miasto było prywatną własnością hrabiego Ignacego Cetnera[1]
  • 1816 - powstanie Towarzystwa Duchownych - pierwszego ukraińskiego stowarzyszenia oświatowego w Galicji.
  • 1855 - założenie cmentarza głównego[2].
  • 1869 - powstało Towarzystwo Dramatyczne „Fredreum”[3].
  • 5 września 1880 - Franciszek Józef I przybywa do Przemyśla[4].
  • 1883 - odsłonięcie pomnika Jana III Sobieskiego[5], wydanie Monografii Miasta Przemyśla Leopolda Hausera.
  • 1887 - oddanie do użytku kompleksu Szpitala Wojskowego[6].
  • 29 października 1889 - urodził się Leopold Cehak, generał.
  • 1 grudnia 1889 - urodził się Tadeusz Bystrzycki, późniejszy burmistrz miasta.
  • 31 marca 1890 - utworzono Towarzystwo dla Upiększania Miasta[7].
  • 1908 - zmarł Aleksander Dworski - burmistrz Przemyśla, Czech Wincenty Swoboda zakłada pierwszą wytwórnię fajek[3].
  • 1909 - utworzenie Towarzystwa Przyjaciół nauk[8].
  • 1910 - powstanie Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej[8].
  • 1913 - ukazał się pierwszy numer "Ziemi Przemyskiej".
  • 1914 - Hermann Kusmanek zostaje komendantem Twierdzy Przemyśl.
  • 1914-1918 – Ciężkie walki o miasto w związku z ufortyfikowaniem go przez twierdzę (Twierdza Przemyśl).
  • 17 września - 10 października 1914 - I oblężenie Twierdzy Przemyśl
  • 5 listopada 1914 – 20 marca 1915. - II oblężenie Twierdzy Przemyśl
  • 22 marca 1915 - kapitulacja Twierdzy Przemyśl.
  • 26 kwietnia 1915 - przybycie cara Mikołaja II.
  • 3 czerwca 1915 - wkroczenie wojsk niemieckich oraz austriackich[1].
  • 1918 - powstał Garnizon Przemyśla[3].
  • 1918-1919 – Walki polsko-ukraińskie o miasto (udział Orląt Przemyskich – polskiej młodzieży szkolnej}.
  • 1918-1939 – Siedziba powiatu w województwie lwowskim.
  • 1921 - ustanowienie odznaczenia Gwiazda Przemyśla.
  • 1923 - powstanie spółki KAHAPE (K-Klagsbald, H-Honigwachs, P-Przemyśl)[9].
  • 1927 - nazwa spółki KAHAPE zostaje zmieniona na: Fabryka Maszyn i Odlewnia Żelaza „POLNA[9].
  • 1931 – Według spisu powszechnego miasto zamieszkują 62 272 osoby, z czego 39 430 (63,3%) to rzymscy katolicy, 18 376 (29,5%) – Żydzi, 4391 (7%) – grekokatolicy a 85 (0,2%) – przedstawiciele innych orientacji światopoglądowych. Przemyśl jest jednym z największych ośrodków miejskich między Krakowem a Lwowem.
  • 1939-1941 – Miasto podzielone wzdłuż SanuZasanie pod okupacją niemiecką, zaś Stare Miasto – pod radziecką.
  • 1939 – 16-19 września Niemcy rozstrzelali ok. 600 Żydów
  • 1940 - ukraińscy nacjonaliści za aprobatą hitlerowców demontują Pomnik Orląt Przemyskich (odbudowany później nie na Placu Konstytucji, gdzie znajdował się w okresie międzywojennym, lecz nad Sanem). Utworzono getto żydowskie.
  • 1941-1944 wymordowanie prawie całej ludności żydowskiej
  • 1944 – Armia Czerwona wkracza do miasta przy pomocy Pułków piechoty Armii Krajowej 38 i 39 z Podokręgu Rzeszów ; Istniały plany ulokowania tu siedziby województwa, ale ostatecznie zwyciężyła koncepcja położonego bardziej centralnie, choć znacznie mniejszego Rzeszowa.
  • 1944-1947 – W okolicach trwają walki z partyzantką UPA, dochodzi do mordów na polskiej ludności cywilnej.
  • 1945-1975 – Siedziba powiatu w województwie rzeszowskim.
  • 1 marca 1947 - otwarcie Miejskiej Biblioteki Publicznej[10].
  • 1959 - została założona Fabryka Aparatury Elektromechanicznej FANINA S.A.[11]
  • 2 października 1963 r. - Władze komunistyczne dążące do osłabienia wpływu Kościoła na młodzież, zdecydowały o usunięciu ze Szkoły Salezjańskiej Organistówki; księży wykładowców i likwidacji placówki. Wywołało to powszechny bunt przemyślan, doszło do starć młodzieży z milicją i ZOMO. Zatrzymano ok. 70 osób, którym wytoczono procesy sądowe.
  • 1966 - wybudowano Szkołę Podstawową nr 14, wraz ze Schronem Kierowania Obroną Cywilną.
  • 9 czerwca 1974 zmiana nazwy stowarzyszenia z Towarzystwa dla Upiększania Miasta na Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu[7][12].
  • 1975-1998 – Stolica województwa przemyskiego.
  • 1981 - utworzenie Klubu Obrońców Przemyśla[7].
  • 1989 - w październiku obchodzono 600-lecie odnowienia praw miejskich[3].
  • 1991 – Odwiedziny Jana Pawła II, papież przekazał wiernym obrządku wschodniego na katedrę ich obrządku dawny kościół jezuitów.
  • od 1 stycznia 1999 – Miasto powiatowe (powiat przemyski) w województwie podkarpackim ze stolicą w Rzeszowie.
  • 2000 - poświęcenie Krzyża Zawierzenia[13].
  • 2002 - powstało Muzeum Twierdzy Przemyśl.
  • 2006 - odsłonięcie tablicy Zaułka Wojaka Szwejka[14]. 10.09.2006 – odsłonięcie tablicy upamiętniającej pobyt gen. W. Andersa[7].
  • 2007 - odsłonięcie Pomnika Papieża Jana Pawła II[15], odbyła się rekonstrukcja Operacji Barbarossa w Przemyślu[16].
  • 2008 - odsłonięcie pomnika Ławeczka Józefa Szwejka w Przemyślu. Utworzono Związek Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl[17].
  • 2009 - odsłonięcie Pomnika w hołdzie żołnierzom Armii Krajowej[18].
  • 2012 - oddano do użytku most Bramę Przemyską[19].
  • 2015 - otwarto Podziemną Trasę turystyczną.
  • 2016 - odsłonięcie Pomnika Zesłańców Sybiru i Ofiar Katynia[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Historia Przemyśla, www.przemysl24.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  2. Cmentarz główny - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-07] (pol.).
  3. a b c d Ważne daty z historii Przemyśla - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  4. Jan Różański, Tajemnice przemyskiej twierdzy, Przemyśl 1995.
  5. Pomnik Króla Jana III Sobieskiego - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  6. Marek Gosztyła, Bogdan Motyl, ZABYTKI TECHNIKI MIASTA PRZEMYŚLA Z PRZEŁOMU XIX/XX WIEKU, „Czasopismo Inżynierii Lądowej, Środowiska i Architektury”, t. XXXIII, z. 63, 2016, ISSN 2300-5130.
  7. a b c d Historia Towarzystwa – Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu, tppir.przemysl.pl [dostęp 2018-04-06] (pol.).
  8. a b Historia Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej | Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, mnzp.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  9. a b Investmag, Historia | POLNA S.A., www.polna.com.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  10. Polska Akademia Dostępności - PAD, Historia - Przemyska Biblioteka Publiczna, www.biblioteka.przemysl.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  11. O Firmie | Fanina S.A., www.fanina.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  12. O nas – Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu, tppir.przemysl.pl [dostęp 2018-04-06] (pol.).
  13. Krzyż Zawierzenia - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  14. Szwejk w Przemyślu - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  15. Pomnik Papieża Jana Pawła II - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-07] (pol.).
  16. Operacja Barbarossa 2007. Bitwa o Przemyśl. - Miasto Przemyśl, przemysl.pl [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  17. Super User, ZGFTP, www.fortytwierdzyprzemysl.pl [dostęp 2018-04-09] (pol.).
  18. Pomnik w hołdzie żołnierzom Armii Krajowej - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-07] (pol.).
  19. Most Brama Przemyska - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-05] (pol.).
  20. Pomnik Zesłańców Sybiru i Ofiar Katynia - Visit Przemyśl, visit.przemysl.pl [dostęp 2018-04-06] (pol.).

Przynależność państwowa[edytuj | edytuj kod]

Od uzyskania praw miejskich Przemyśl znajdował się pod panowaniem następujących państw: