Kalendarium historii Wrocławia (985–1918)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kalendarium Wrocławia – chronologiczny zbiór wydarzeń kształtujących i mających wpływ na rozwój miasta Wrocławia od jego powstania do 1918 roku.

Pierwsze ślady osadnictwa na terenie dzisiejszego Wrocławia datowane są na epokę kamienną (2500–1700 p.e.e.) a ich pozostałościami są odkryte cmentarze na Krzykach, Oporowie i Gądowie Małym. Kolejne ślady osadnictw człowiek pochodzą z okresu kultury łużyckiej (1301–400 p.ne.), kiedy to powstały grody na Osobowicach, Sołtysowicach i Maślicach. W IX wieku tereny te były zamieszkane przez słowiańskie plemię Ślężan, którzy posiadali tu piętnaście grodów[1].

Wrocław w okresie Piastów[a][edytuj | edytuj kod]

Widok Wrocławia z Kroniki Hartmanna Schedla z 1492

Wrocław pod panowaniem czeskim[edytuj | edytuj kod]

Wrocław w 1562 roku

Wrocław pod panowaniem Habsburgów[edytuj | edytuj kod]

Od początku XVI wieku miasto, pod panowaniem Habsurgów i dostępu do rozległej monarchii bogaciło się gospodarczo na handlu z głównie z Norymbergią. W je posiadanie wchodziło 22 wsi podmiejskich. Powstają nowe renesansowe murowane kamienice, domy handlowe i przedstawicielstwa domu bankowego Fuggerów[3].

  • 1526 – powstaje Monarchia Habsburgów i rozpoczyna się panowanie Habsburgów we Wrocławiu po śmierci króla Czech i Węgier Ludwika II Jagiellończyka w Bitwie pod Mohaczem[38][3];
  • 1530 – cesarz Karol V Habsburg potwierdza posiadane przez miasto przywileje i nadaje przywilej herbowy[3];
  • 1535 – miasto otrzymuje nowy herb miejski[3];
  • 1557 – powołanie Kamery Królewskiej działającej do 1741 roku[3][39];
  • ok. 1560 – otwarcie Szkoły Polskiej św. Krzysztofa[40];
  • 1585 – epidemia dżumy zabija około 9 tys. osób; inne epidemie w latach 1542, 1568, 1599, 1613, 1623, 1625, 1633 (13 231 ofiar), 1668[41];
  • 1618–1648 – wybuch wojny trzydziestoletniej, Wrocław opowiada się po stronie zbuntowanych stanów czeskich [3];
  • 1625 24 lipca – mianowano pierwszego Naczelnego Pocztmistrza Wrocławia;
  • 1632 – rozpoczęcie wydawania „Wöchentliche Zeitung”[30];
  • 1635 – miasto decyzją Ferdynanda II Habsburga traci funkcję starosty księstwa wrocławskiego[3];
  • 1642 – w wyniku wojny trzydziestoletniej, Wrocław ponosi ogromne straty gospodarcze, w mieście panuje głód, wybuchają pożary a następnie wybucha epidemia cholery w wyniku której zmarła ponad połowa z 32 tysięcy mieszkańców[3];

Z powodu unifikacyjnej polityki Habsburgów Wrocław traci część przywilejów na rzecz nowo powstających urzędów: Urząd Zwierzchni (1629–1740)[42], Generalny Urząd Podatkowy i Kolegium Handlowe[3].

Wrocław pod panowaniem pruskim (1741–1870)[edytuj | edytuj kod]

  • 1741 10 sierpnia) – Wrocław zostaje przyłączony do Prus; złożenie hołdu Fryderykowi II następuje 7 listopada[25];
  • 1742 11 czerwca – zawarcie pokoju wrocławskiego, który oddaje Śląsk wraz z Wrocławiem pod panowanie Królestwa Prus[25][46];
  • 1742 – Fryderyk II Wielki ogłosza miasto twierdzą i królewskim miastem rezydencjalnym[25];
  • 1742 – w oficynie Kornów wychodzą pierwsze numery „Schlesische Zeitung”[25];
  • 1757, listopad – oblężenie Wrocławia podczas III wojny śląskiej[47][25][48];
  • 1758 – epidemia ospy zabija około 3 tys. osób spośród 40 tys. mieszkańców miasta[49];
  • 1760 – drugie, niszczące oblężenie Wrocławia podczas wojny siedmioletniej, uporczywa obrona miasta przez gen. Tauentzien[25];
  • 1791 – otwarcie pierwszej publicznej szkoły żydowskiej Wilhelmsschule[25];
  • 1806–1807 – oblężenie i zajęcie miasta przez korpus Hieronima Bonapartego; nakaz wyburzenia murów miejskich[50][48];
  • 1807 – początek wyburzania murów obronnych[25];
  • 1808 – dołączenia do Wrocławia pięciu przedmieść: Świdnickiego, Mikołajskiego, Odrzańskiego, Oławskiego i Piaskowego; powierzchnia Wrocławia wzrasta do 20148 ha[25];
  • 1809 – pierwsze nowożytne wybory do samorządu miejskiego[51];
  • 1811 3 sierpnia – połączenie kolegium jezuitów z protestanckim Uniwersytetem Viadrina z Frankfurtu nad Odrą i utworzenie nowego „Śląskiego Uniwersytetu im. Fryderyka Wilhelma” (niem. Schlesische Friedrich-Wilhelm-Universität zu Breslau) z pięcioma wydziałami: teologii katolickiej, teologii ewangelickiej, prawa, medycyny i filozofii;
  • 1811 – otwarcie ogrodu botanicznego[52];
  • 1813 – podczas wojen napoleońskich król Prus Fryderyk Wilhelm III ustanawia we Wrocławiu nowe odznaczenie wojskowe Krzyż Żelazny oraz wydaje odezwę An Mein Volk (niem. Do mojego ludu), wzywającą do walki z Napoleonem[25][53];
  • 1813 listopad – powódź, zalane zostały przedmieścia Oławskie i Odrzańskie[54];
  • 1814 – uruchomienie pierwszego omnibusa miejskiego na trasie od Rynku do Popowic[55];
  • 1842 – pierwsza linia kolejowa na dzisiejszych ziemiach polskich, między Wrocławiem a Oławą (patrz → Kolej Górnośląska)[56][25];
  • 1831 – epidemie cholery, kolejne 1837, 1848, 1849, 1855, 1866 (4 tys. ofiar)[57][25];
  • 1854 sierpień – powódź w mieście[54];
  • 1858 – powołanie Muzeum Starożytności Śląskich[25];
  • po 1860 – następuje rozwój gospodarczy i budowlany, usunięto budynek Wielkiej Wagi, Dom Płócienników, odwach i sąsiadujący targ rybny. Powstają nowe gmachy: Nowy Ratusz (1863), Nowa Giełda, zabudowa Bastionu Sakwowego[25];
  • 1866 – zasypanie koryta Czarnej Oławy, źródła częstych epidemii cholery, powstają na tym terenie liczne zaułki[58];
  • 1868 – powierzchnia Wrocławia wynosi 3032 ha i żyje w nim 207997 osób[25].

Wrocław w Cesarstwie Niemieckim (1871–1918)[edytuj | edytuj kod]

Zjednoczenie rzeszy w 1871 przyczyniło się do szybkiego rozwoju gospodarczego i urbanistycznego miasta. Rozbudowano reprezentacyjną zabudowę wokół pl. Powstańców Śląskich, powstawały domy w stylu secesyjnym m.in. domy handlowe Dom Handlowy Braci Barasch [59].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Podział okresów w kalendarium oparte jest według podziału w Encyklopedii Wrocławia i opracowania autorstwa Normana Davisa[65][66]
  2. Od XIV wieku w przedstawieniu odciętej głowy położonej na misie[3];

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Małachowicz 1985 ↓, s. 10.
  2. Małachowicz 2000 ↓, s. 49.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah Harasimowicz 2006 ↓, s. 284.
  4. Stare miasto we Wrocławiu. E. Małachowicz str. 10
  5. Davies 2002 ↓, s. 83.
  6. Małachowicz 1985 ↓, s. 11.
  7. Davies 2002 ↓, s. 86.
  8. M. Kaczmarek: Bitwa na Psim Polu, w: Encyklopedia Wrocławia 2000.
  9. Harasimowicz 1997 ↓, s. 7.
  10. Małachowicz 2000 ↓, s. 15.
  11. Davies 2002 ↓, s. 91–92.
  12. Davies 2002 ↓, s. 119.
  13. WRATISLAVIA ANTIQUA TOM 8 ŚLĄSK W CZASACH HENRYKA IV PRAWEGO, MATEUSZ GOLIŃSKI Miasta a polityka gospodarcza Henryka IV Probusa str. 52
  14. Davies 2002 ↓, s. 108.
  15. Harasimowicz 2006 ↓, s. 592.
  16. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 276.
  17. a b Davies 2002 ↓, s. 100.
  18. WRATISLAVIA ANTIQUA TOM 8 ŚLĄSK W CZASACH HENRYKA IV PRAWEGO, MATEUSZ GOLIŃSKI Miasta a polityka gospodarcza Henryka IV Probusa str. 50 –51
  19. Herb i pieczęć miasta Wrocławia
  20. Davies 2002 ↓, s. 127.
  21. Davies 2002 ↓, s. 172.
  22. Davies 2002 ↓, s. 164.
  23. Davies 2002 ↓, s. 163.
  24. Davies 2002 ↓, s. 165.
  25. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Harasimowicz 2006 ↓, s. 285.
  26. Davies 2002 ↓, s. 168.
  27. Davies 2002 ↓, s. 145.
  28. a b Davies 2002 ↓, s. 144.
  29. Wrocław: 140 lat miejskich wodociągów
  30. a b c d Teresa Kułak: Wrocław, Przewodnik historyczny. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1997, seria: A to Polska właśnie. ISBN 83-7023-575-1.
  31. Davies 2002 ↓, s. 170.
  32. Davies 2002 ↓, s. 153.
  33. Davies 2002 ↓, s. 143.
  34. Davies 2002 ↓, s. 157.
  35. Davies 2002 ↓, s. 146.
  36. a b Davies 2002 ↓, s. 158.
  37. Davies 2002 ↓, s. 191.
  38. Davies 2002 ↓, s. 178.
  39. Harasimowicz 2006 ↓, s. 333.
  40. a b Anna Burzyńska-Kamieniecka, Anna Dąbrowska: Tradycje nauczania języka polskiego jako obcego we Wrocławiu. W: 40 lat wrocławskiej glottodydaktyki polonistycznej. Teoria i praktyka. 2014, s. 344–372. ISBN 978-83-7977-030-4.
  41. Davies 2002 ↓, s. 215.
  42. Harasimowicz 2006 ↓, s. 936.
  43. Davies 2002 ↓, s. 206.
  44. Zapalcie gazowe latarnie. Wrocław traci swój urok
  45. Szkice z historii poczty, pocztowokurierski.pl [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2016-05-31] (pol.).
  46. Harasimowicz 2006 ↓, s. 685.
  47. Davies 2002 ↓, s. 235.
  48. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 598.
  49. Harasimowicz 2006 ↓, s. 182.
  50. Davies 2002 ↓, s. 240.
  51. Davies 2002 ↓, s. 282.
  52. Davies 2002 ↓, s. 266.
  53. Davies 2002 ↓, s. 241.
  54. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 709.
  55. Harasimowicz 2006 ↓, s. 623.
  56. Davies 2002 ↓, s. 248.
  57. Davies 2002 ↓, s. 278.
  58. Davies 2002 ↓, s. 290.
  59. a b c d e f g h Harasimowicz 2006 ↓, s. 286.
  60. a b Henryk Klamecki,Siedziby wrocławskich Stowarzyszeń i klubów wodnyc, [w:] Mieszczaństwo wrocławskie: Materiały sesji naukowej zorganizowanej przez Muzeum Miejskie Wrocławia w dniach 7–9.12.200, pod red. H. Okólskiej, Wrocław 2003, s. 227–237, ISBN 83-917909-5-9.
  61. Davies 2002 ↓, s. 347.
  62. S. Kolouszek, Ł. Pardela, Twierdza Wrocław jako unikalny zabytek Architectura Militaris, [w:] „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych”, nr 2(168), Wrocław 2013, s. 68–82.
  63. Wielka powódź w lipcu 1903 r. we Wrocławiu. Woda zalała pół miasta
  64. Harasimowicz 2006 ↓, s. 287.
  65. Harasimowicz 1998 ↓, s. 231.
  66. Davies 2002 ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elżbieta Gonet, Marek Karpf [red.]: Wrocław: W drodze do przyszłości, Norpol, Szczecin 2000
  • Jan Harasimowicz: Encyklopedia Wrocławia. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006. ISBN 83-7384-561-5.
  • Jerzy Piekalski. Wrocław – miasto Henryka IV. „Wratislavia Antiqua – Studia z dziejów Wrocławia”. 8, s. 39–48, 2005. Uniwersytet Wrocławski (pol.). 
  • Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
  • Jan Harasimowicza (red.): Atlas architektury Wrocławia t.I. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1997.
  • Jan Harasimowicza (red.): Atlas architektury Wrocławia t.II. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998.
  • Edmund Małachowicz: Stare miasto we Wrocławiu. Wrocław: PWN, 1985.
  • Norman Davies: Mikrokosmos. Portret miasta środkowoeuropejskiego. Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002.
  • Edmund Małachowicz: Najnowszy zarys dziejów najstarszego Wrocławia. PAN, 2000.